Homepage E-Paper 25/09/2017
Nhật Bản: bớt giờ làm, tăng chi tiêu
Thứ Ba,  7/3/2017, 14:32 (GMT+7)

Nhật Bản: bớt giờ làm, tăng chi tiêu

Minh Đức

Quảng bá cho chiến dịch Ngày thứ Sáu đặc biệt hồi tuần trước. Ảnh: Japan Times

(TBKTSG) - Chính phủ của Thủ tướng Shinzo Abe đang rất nỗ lực làm giảm tình trạng làm việc quá sức của người lao động ở Nhật Bản, đồng thời góp phần thúc đẩy chi tiêu cá nhân. Chiến dịch mới nhất vừa diễn ra tuần trước có tên gọi Premium Friday (tạm dịch: Ngày thứ Sáu đặc biệt).

Một công đôi việc

Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe thứ Sáu tuần trước kết thúc công việc sớm hơn thường lệ. Ông rời văn phòng lúc 3 giờ chiều, đến thăm một ngôi đền ở thủ đô Tokyo và sau đó đi xem hòa nhạc, triển lãm.
Vào ngày này nhiều công ty đã đưa ra các chương trình khuyến mãi hấp dẫn. Hãng hàng không All Nippon Airways giảm giá lên đến 10.000 yen cho 1.000 khách hàng bay các chuyến nội địa, khởi hành vào thứ Sáu. Một công ty đường sắt mở tuyến “tàu nhậu”, cho phép khách hàng có thể vừa du ngoạn vừa uống rượu bia trong bốn tiếng đồng hồ…

Đó là cách mà Thủ tướng Abe và một số công ty của Nhật hưởng ứng Ngày thứ Sáu đặc biệt (Premium Friday). Chiến dịch mới của chính phủ kêu gọi các công ty cho phép người lao động nghỉ sớm vào 3 giờ chiều ngày thứ Sáu cuối cùng của mỗi tháng thay vì phải làm việc tới 5 giờ chiều như hiện nay. Sáng kiến này được mong đợi sẽ góp phần thay đổi thói quen làm việc quá sức, đồng thời thúc đẩy chi tiêu cá nhân.

Báo Japan Times dẫn số liệu từ Ủy ban Chiến dịch Premium Friday cho biết có 76,4% trong tổng số 1.600 công ty cho biết sẵn sàng tham gia chương trình. Trước ngày thứ Sáu đặc biệt đầu tiên, có 2.342 công ty đăng ký nhận logo để quảng bá chương trình.

Nhiều công ty đã có những giải pháp cụ thể. Tập đoàn SoftBank chẳng hạn, đã cấp cho các nhân viên thường trú tại Nhật Bản thêm 10.000 yen mỗi tháng để khuyến khích chi tiêu và cho phép tất cả nhân viên nghỉ việc lúc 3 giờ chiều thứ Sáu mà vẫn hưởng lương đầy đủ. Các nhà sản xuất xe hơi như Toyota, Nissan cho phép nhân viên sử dụng hệ thống giờ linh hoạt của công ty để về nhà sớm nếu họ muốn. Nhà sản xuất đồ uống Suntory và bánh kẹo Morinaga cũng đưa ra các giải pháp lựa chọn cho nhân viên của mình để hưởng ứng lời kêu gọi của chính phủ.

“Đây là cách làm tuyệt vời khi khuyến khích các nhà quản lý thay đổi thói quen làm việc”, ông Jesper Koll, Giám đốc điều hành Công ty WisdomTree, nhận xét với hãng tin Bloomberg về Premium Friday. “Thói quen làm việc của Nhật Bản đã rất lỗi thời. Đâu phải càng làm nhiều thì càng tốt và càng trung thành với công ty”.
Theo tính toán của SMBC Nikko Securities, việc cho phép người lao động về sớm có thể sẽ khuyến khích họ đi mua sắm, làm gia tăng tiêu dùng lên khoảng 63,5 tỉ yen mỗi năm (tương đương 563 triệu đô la Mỹ).
Sáng kiến trên cũng là một phần trong nỗ lực rộng lớn hơn để giải quyết tình trạng làm việc kiệt sức vốn trở nên phổ biến ở Nhật Bản, nhất là sau vụ tự sát của một nhân viên 24 tuổi ở công ty quảng cáo Dentsu. Nhân viên này đã bị stress vì làm thêm tới hơn 100 giờ trong một tháng.

“Làm việc quá mức đã trở thành một vấn đề lớn”, Etsuko Tsugihara, Giám đốc điều hành của công ty quan hệ công chúng Sunny Side Up nói với Reuters. “Chúng tôi nghĩ Premium Friday là một ý tưởng tốt”.
Maki Suzuki, nhân viên của công ty nước giải khát Suntory, cùng các đồng nghiệp của mình, thứ Sáu tuần trước đã đi thăm một bảo tàng nghệ thuật ở Tokyo. “Đây là cơ hội tốt để chúng tôi lên những kế hoạch mà thường không (có thời gian) làm”, Suzuki, người thường xuyên làm việc muộn, nói với báo Anh The Guardian. “Nghỉ dài ngày thì khó chứ nghỉ một buổi chiều thì cũng không có gì lớn”, anh nói.

Người Nhật có thói quen làm quá giờ. Ngay cả những nhân viên cấp thấp trong các công ty cũng thường xuyên về nhà muộn, bởi họ cho rằng không nên về sớm hơn cấp trên. Nhiều người vẫn quan niệm càng làm nhiều giờ ở công ty thì càng chứng tỏ sự trung thành. Vì vậy, những nỗ lực trước đây của chính phủ nhằm khuyến khích người lao động giảm thời gian làm ngoài giờ vẫn không mấy thành công.

Bộ Y tế Nhật Bản cho biết, người Nhật chỉ sử dụng trung bình 8,8 ngày nghỉ mỗi năm (số liệu năm 2015), chiếm chưa đầy một nửa so với tiêu chuẩn. Con số này tại Hồng Kông là 100% và Singapore là 78%. Nhật Bản có 16 dịp nghỉ lễ chính thức hàng năm, nhiều hơn so với các nước, trong đó có Mỹ và Pháp.

“Chúng tôi hy vọng sẽ thúc đẩy chi tiêu bằng cách thay đổi lối sống, cách làm việc và cách nghĩ”, Masanao Ueda, quan chức cấp cao tại Liên đoàn Doanh nghiệp Nhật Bản (Keidanren), nói với Japan Times. Tổ chức có 1.300 thành viên này chính là đơn vị phối hợp với chính phủ thực hiện sáng kiến Premium Friday. “Thật khó để người lao động Nhật Bản có một ngày nghỉ, vì vậy chúng ta cần phải tạo điều kiện cho họ”.

Vẫn chưa sẵn sàng

“Ngày thứ Sáu đặc biệt” đầu tiên của Nhật Bản đã diễn ra tuần trước, với nhiều phản ứng khác nhau.
Một cuộc khảo sát do tờ báo kinh doanh Nikkei tiến hành với 155 công ty lớn cho thấy, 45% cho biết trước mắt họ chưa có kế hoạch tham gia chương trình; 37% nói rằng họ đồng ý với mục tiêu của sáng kiến và đang lên kế hoạch thực hiện.

Một cuộc khảo sát khác do Culture Convenience Club tiến hành với 1.603 công nhân cho thấy, chỉ có 3,4% xác nhận chủ sử dụng lao động của họ có tham gia Ngày thứ Sáu đặc biệt.

“Tôi chẳng nghe thông tin gì tại nơi làm việc của mình”, Ayako Sera, chiến lược gia tại Sumitomo Mitsui Trust Bank, nói với Bloomberg. “Tôi nghĩ phần lớn các công ty khác ở Nhật cũng vậy. Thay đổi cách làm việc không phải là một ý tưởng tồi, nhưng nó sẽ mất thời gian để thực hiện”, vị này nói.

Tại nhà ga trung tâm, Takahiro Hasegawa có vẻ khá bối rối khi được phóng viên Bloomberg hỏi quan điểm. “Tôi không có ý kiến gì về chủ đề này”, nhân viên ngân hàng 37 tuổi nói. “Đó là một ý tưởng tốt, nhưng chính phủ cần phải quảng bá nhiều hơn. Không ai biết đến nó cả”.

Tại buổi họp báo về Ngày thứ Sáu đặc biệt, Chánh văn phòng Nội các Yoshihide Suga cho biết: “Sẽ cần thời gian để chính sách này bén rễ”. Theo ông việc tạo ra một cơ hội ở cả chính phủ và khu vực tư nhân để cho người lao động có thể về sớm là điều rất quan trọng.

Toshihiro Nagahama, nhà kinh tế trưởng tại Viện Nghiên cứu của Dai-ichi Life ở Tokyo, cho biết nếu hầu hết người lao động, kể cả ở các doanh nghiệp nhỏ và vừa được về sớm vào một ngày Thứ Sáu mỗi tháng, tiêu dùng cá nhân có thể tăng thêm 124 tỉ yen. Điều này, theo ông sẽ giúp tạo động lực để tăng chi tiêu cá nhân, chiếm khoảng 60% của nền kinh tế.

Tuy nhiên, ông Nagahama cảnh báo, công nhân tại các công ty nhỏ hơn có thể gặp khó khăn trong việc về sớm, hoặc chủ lao động sẽ tăng thời gian làm vào những ngày khác, điều này làm hạn chế tác động của chiến dịch.

Ông Takayuki Miyajima, một nhà kinh tế cấp cao tại Viện Nghiên cứu Mizuho, nhận xét mặc dù có nhiều các công ty đã đăng ký tham gia chương trình, song phần lớn đang trong thế nghe ngóng. “Đây không phải là một chiến dịch mà các công ty phải tham gia ngay lập tức,” ông nói qua điện thoại vào đầu tuần này với báo Japan Times. Theo ông Takayuki, nhiều công ty có thể tham gia sau khoảng sáu tháng. Ông góp ý, cần phải có nhiều thay đổi song song, như điều chỉnh giờ làm việc để phù hợp với hệ thống mới, cùng với những thay đổi khác trong môi trường làm việc để tạo điều kiện cho người lao động rời khỏi cơ quan sớm.

Nhà bình luận kinh tế Hajime Yamazaki thì cho rằng, việc nghỉ sớm một ngày thứ Sáu sẽ chỉ đơn giản dẫn đến một sự thay đổi trong thói quen chi tiêu của người tiêu dùng, chứ chưa chắc đã có tác dụng thúc đẩy nền kinh tế. Theo ông, nếu mọi người chi tiêu vào ngày thứ Sáu, họ sẽ ngừng vào những ngày khác. 

Chia sẻ:
   
CÙNG CHUYÊN MỤC
>>Xem thêm chuyên mục khác:
© 2012 - 2015 Thời báo Kinh tế Sài Gòn Online.