Homepage E-Paper 24/03/2017
Vừa cho vừa lo
Thứ Hai,  13/3/2017, 14:24 (GMT+7)

Vừa cho vừa lo

Tâm Dân

Tổng nguồn vốn ngành ngân hàng dự kiến bố trí cho chương trình tái canh cây cà phê trên địa bàn Tây Nguyên trong giai đoạn từ 2014-2020 khoảng 12.000-15.000 tỉ đồng. Ảnh: MAI LƯƠNG

(TBKTSG) - Hiện nay trong cơ cấu đầu tư tín dụng của hệ thống ngân hàng thương mại (NHTM), nhất là những NHTM do Nhà nước chi phối, các chương trình cho vay mang tính chất chỉ định theo chủ trương của Chính phủ hoặc Ngân hàng Nhà nước (NHNN), với nhiều nội dung ưu đãi (về hạn mức tín dụng, lãi suất, thời hạn cho vay...) chiếm tỷ trọng ngày càng lớn. Mới nhất, NHNN đang chuẩn bị để chỉ đạo các ngân hàng tham gia gói tín dụng 100.000 tỉ đồng cho nông nghiệp công nghệ cao.

Đặc biệt trên lĩnh vực tái cơ cấu nông nghiệp và nông thôn, quy mô các chương trình này có dấu hiệu ngày càng mở rộng, trong khi tiến độ và hiệu quả mang lại thực sự vẫn chưa được đánh giá một cách đầy đủ. Tình trạng phổ biến là mục tiêu đặt ra thì nhiều, thậm chí cao xa, vốn liếng có sẵn, nhưng giải ngân chậm, tính khả thi nhiều dự án không rõ, hàng loạt vướng mắc về quan điểm cơ chế chính sách phát sinh... Tiền nhiều khi không phải là điều kiện tiên quyết. Cần thiết phải sớm nhận diện đúng tình hình để có tầm nhìn và giải pháp xử lý đúng đắn, theo hướng bền vững hơn.

Dồn dập chương trình tín dụng ưu đãi cho nông nghiệp

Điển hình như chương trình tái canh cây cà phê trên địa bàn Tây Nguyên. Tổng nguồn vốn ngành ngân hàng dự kiến bố trí trong giai đoạn từ 2014-2020 khoảng 12.000-15.000 tỉ đồng (bình quân 2.500 tỉ đồng/năm). Mức cho vay là 150 triệu đồng/héc ta, thời hạn vay lên đến tám năm (bốn năm đầu ân hạn trả nợ gốc và lãi) đối với việc tái canh theo phương pháp chặt bỏ, trồng mới. Hoặc là 80 triệu đồng/héc ta, với thời hạn vay lên đến bốn năm (hai năm đầu ân hạn trả nợ gốc và lãi) đối với phương pháp ghép cải tạo cà phê. Lãi suất cho vay trong thời gian ân hạn 6,5%/năm (thấp hơn 2,5%/năm so với lãi suất thông thường) và lãi suất cho vay sau thời gian ân hạn là 9%/năm. Tuy nhiên, tính đến cuối năm 2016, dư nợ cho vay tái canh cà phê mới chỉ đạt khoảng một ngàn tỉ đồng, chưa đến 10% tổng số vốn dự kiến giải ngân, đồng nghĩa với việc nhiều người dân, doanh nghiệp có nhu cầu vay vốn nhưng vẫn chưa thể tiếp cận được.

Một chương trình khác cũng đáng quan tâm là cho vay thí điểm phục vụ phát triển nông nghiệp theo mô hình liên kết, ứng dụng công nghệ cao (theo Nghị quyết số 14/NQ-CP ngày 5-3-2014 của Chính phủ). Chương trình này bao gồm một số nội dung ưu đãi chính: (1) lãi suất cho vay ưu đãi thấp hơn lãi suất thông thường từ 1-1,5%/năm; (2) mức cho vay lên đến 90% giá trị phương án/dự án vay vốn; (3) trường hợp khách hàng không có đủ tài sản bảo đảm thì ngân hàng có thể cho vay không có tài sản bảo đảm trên cơ sở kiểm soát dòng tiền. Chương trình kỳ vọng sẽ hình thành nên mối liên kết chặt chẽ giữa các khâu sản xuất, chế biến, xuất khẩu, tiêu dùng, thúc đẩy mối quan hệ hợp tác giữa nông dân với doanh nghiệp, nâng cao hiệu quả đồng vốn và lợi ích đôi bên. Qua hơn một năm thí điểm, có 22 doanh nghiệp vay với tổng số tiền giải ngân gần 7.000 tỉ đồng. Trong đó, Công ty TNHH Sản xuất và Thương mại Thuận An (Tafishco - An Giang), ngành nghề cá tra, có mức vay lớn nhất, gần 500 tỉ đồng. Theo thông tin mới nhất, công ty này đã lâm vào tình thế khó khăn và đang đề xuất phương án xử lý nợ cũ (giãn nợ trong vòng bảy năm) để tiếp tục vay thêm vốn hoạt động?

Trong hàng loạt chương trình tín dụng ưu đãi, quy mô lớn nhất cho đến nay có lẽ là chương trình 100.000 tỉ đồng do Thủ tướng giao Ngân hàng Nhà nước chỉ đạo các NHTM triển khai cho vay hỗ trợ các doanh nghiệp, các dự án sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, sản phẩm nông nghiệp sạch với điều kiện ưu đãi hơn so với các khoản cho vay thông thường. Việc tung ra dồn dập nhiều chương trình tín dụng ưu đãi như vậy cùng một thời kỳ, trong khi hầu như chưa có đánh giá tổng kết một cách khách quan, cụ thể mặt được và chưa được, chắc chắn sẽ làm phát sinh tình trạng chồng lấn dự án, chồng lấn ưu đãi; khó tránh khỏi hiện tượng tranh thủ lợi ích, vay bằng mọi cách, sử dụng vốn không đúng mục đích, dễ dẫn đến xa rời mục tiêu ban đầu. Như lời Giáo sư Nguyễn Lân Dũng, gói tín dụng 100.000 tỉ đồng cho nông nghiệp công nghệ cao là cần thiết, nhưng quan trọng hơn, cần đưa vào đúng chỗ, đó là ưu tiên cho công nghệ ứng dụng, chứ không phải công nghệ trình diễn.

Một khi vẫn còn tư duy dựa dẫm chủ yếu vào dòng vốn ưu đãi để trông chờ một sự đột phá nào đó thì quả là mạo hiểm, nếu không muốn nói sẽ càng tích tụ thêm những bất ổn vĩ mô triền miên cho nền kinh tế.

Cần thay đổi cách tiếp cận để có giải pháp hiệu quả

Trong bất cứ chủ trương đầu tư nào, tính khả thi của dự án, phương án phải được ưu tiên hàng đầu. Để giải quyết vấn đề này cần biết cách hóa giải hoặc loại trừ các xung đột có thể nảy sinh. Trước hết là xung đột về quyết định đầu tư.

Thông thường các chương trình tín dụng ưu đãi mang tính chất chỉ định luôn vướng mắc ở khâu chậm giải ngân, bởi vì giữa ngân hàng và người vay không đạt được sự đồng thuận về điều kiện vay vốn, quan điểm đánh giá hiệu quả dự án, khả năng thu hồi nợ... Bên cạnh đó, tín dụng ưu đãi thường đồng hành với sự can dự của các cơ quan quản lý nhà nước. Thực tế này nhiều khi lợi bất cập hại, thậm chí phạm luật, vì một mặt có thể tác động, gây áp lực để bỏ qua hoặc vượt rào các quy định chung, mặt khác cũng có thể là “chỗ dựa” tinh thần cho người ra quyết định cấp tín dụng.

Bi kịch chính là ở chỗ người cho vay phải chịu trách nhiệm cuối cùng, cả về phương diện pháp lý và tài chính, nếu khoản nợ lâm vào diện khó đòi có nguy cơ mất vốn. Đây là nguyên nhân dẫn đến xung đột tiếp theo về cơ chế điều hành. Đôi khi trên nói chưa hẳn dưới đã nghe. Quyền tự chủ của NHTM theo Luật các tổ chức tín dụng hiện hành không cho phép họ đánh cược với những khoản nợ bị đánh giá là tiềm ẩn rủi ro lớn.

Phương pháp hỗ trợ hiện nay từ các gói tín dụng ưu đãi vẫn chủ yếu thiên về kiểu “củ cà rốt”. Nghĩa là áp dụng điều kiện ưu đãi ngay từ đầu, bất kể kết quả triển khai thực tế ra sao. Cách làm này đi ngược lại các nguyên lý tín dụng, yêu cầu dòng tiền khi giải ngân phải luôn song hành với biến động sản xuất kinh doanh, kiểm soát chặt chẽ trước, trong và sau khi vay.

Thực tiễn cho thấy cơ chế tín dụng lãi suất thị trường cạnh tranh mới đủ khả năng sàng lọc, lựa chọn ra được những mô hình, đối tượng sử dụng vốn hiệu quả, uy tín. Khi đạt đến dung lượng thị trường hợp lý, lãi suất thương mại trên thực tế sẽ trở nên hấp dẫn hơn lãi suất ưu đãi trên danh nghĩa. Hiện tượng này đã và đang diễn ra khi mức lãi suất công bố ở một số NHTM thấp hơn cả mức lãi suất được xem là ưu đãi từ các định chế tài chính nhà nước, như Ngân hàng Phát triển, quỹ đầu tư, bảo lãnh tín dụng...

Sự ưu ái mà ngân hàng dành cho khách hàng không xuất phát từ ý chí chủ quan mà là kết quả của một tiến trình nhận diện kỹ càng, dựa trên một loạt tiêu chí khoa học đã được kiểm nghiệm, thử thách. Cũng cần lưu ý thêm rằng người đi vay khôn ngoan không hẳn là người chỉ biết chăm chăm nhìn vào lãi suất thấp. Đó là lý do giải thích vì sao đã bắt đầu xuất hiện những chủ đầu tư nói “không” với vốn ưu đãi ODA.

Tái cơ cấu nông nghiệp hiện đang là chương trình nghị sự lớn ở nước ta. Việc huy động và bố trí nhiều nguồn lực khác nhau để tạo ra cú hích mạnh mẽ trên lĩnh vực này là định hướng đúng cần được quan tâm khuyến khích. Điều quan trọng là phải có tầm nhìn và giải pháp đồng bộ. Một loạt vướng mắc hiện nay về môi trường đầu tư, cơ chế khuyến khích doanh nghiệp nông nghiệp, quan điểm tích tụ đất đai, mô hình hợp tác hóa, ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất và chế biến, bảo vệ môi trường, thị trường tiêu thụ và xuất khẩu... đòi hỏi quyết tâm chính trị cao, sự tập trung điều hành để đưa ra những giải pháp xử lý rốt ráo. Nếu không, sẽ tiếp diễn kiểu xúc tiến làm kinh tế theo cách nửa vời, khảo sát và triển khai không đến nơi đến chốn, thậm chí bỏ cuộc giữa dòng.

Về nguyên tắc, mọi nguồn lực đều có giới hạn, vì vậy phải biết chắt chiu, tận dụng mọi cơ hội thì mới có thể tạo ra hiệu quả tổng hợp, mang đến sự thịnh vượng chung cho đất nước. Công thức tối cần cho mọi mô hình phát triển là: Cơ chế thông thoáng + nguyên khí hiền tài + nguồn lực thông minh. Một khi vẫn còn tư duy dựa dẫm chủ yếu vào dòng vốn ưu đãi để trông chờ một sự đột phá nào đó thì quả là mạo hiểm, nếu không muốn nói sẽ càng tích tụ thêm những bất ổn vĩ mô triền miên cho nền kinh tế.

Chia sẻ:
   
CÙNG CHUYÊN MỤC
>>Xem thêm chuyên mục khác:
© 2012 - 2015 Thời báo Kinh tế Sài Gòn Online.