Homepage E-Paper 23/11/2017
Chính sách ngoại giao Đông Nam Á thời Tổng thống Trump: Tìm tham số trong ẩn số
Chủ Nhật,  12/3/2017, 07:14 (GMT+7)

Chính sách ngoại giao Đông Nam Á thời Tổng thống Trump: Tìm tham số trong ẩn số

Trần Thắng (*)

Sáng kiến hạ nguồn sông Mêkông (LMI) được Chính phủ Mỹ khởi động từ năm 2009 với mục tiêu thúc đẩy hợp tác tiểu vùng giữa các khu vực hạ nguồn sông Mêkông - có nguy cơ sẽ bị Tổng thống Trump cắt giảm. Ảnh: Cựu Ngoại trưởng Mỹ John Kerry thăm đồng bằng sông Cửu Long trong khuôn khổ của sang kiến LMI. Ảnh: CBS News

(TBKTSG) - Cuối tháng 1-2017, trợ lý điều hành Patrick Kennedy, trợ lý ngoại trưởng phụ trách hành chính Joyce Anne Barr, trợ lý ngoại trưởng phụ trách các vấn đề lãnh sự Michele Bond và Giám đốc Văn phòng các nhiệm vụ nước ngoài Gentry O. Smithd đã rời Bộ Ngoại giao Mỹ. Trợ lý ngoại trưởng Mỹ phụ trách các vấn đề Đông Á và Thái Bình Dương, ông Daniel Russel, cũng có kế hoạch kết thúc nhiệm vụ trong nay mai.

Nhân sự của bộ này sẽ tiếp tục trống khi danh sách các quan chức rời nhiệm sở tiếp tục “đến hẹn lại đi”. Cho đến thời điểm hiện tại, “các nước Đông Nam Á vẫn đang làm việc trên một giả định không chắc chắn do chính sách có phần mơ hồ và không rõ ràng từ phía Mỹ. Cả về chính sách, lẫn về những con người. Các kịch bản đang tính toán cũng sẽ thay đổi ít nhiều trong thời gian ba tháng sắp tới”, theo Tiến sĩ Trương Minh Huy Vũ, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu quốc tế (SCIS).

Chính sách Đông Nam Á: Ẩn số

Từ khi chính thức nhậm chức Tổng thống Mỹ vào ngày 20-1-2017, Tổng thống Donald Trump và chính quyền của ông vẫn chưa có một chính sách cụ thể nào liên quan đến các vấn đề Đông Nam Á. Ngoại trừ những câu tuyên bố trên mạng xã hội trong từng sự việc cụ thể, liên quan đến một số quốc gia riêng lẻ.
Việc các quan chức cấp cao thuộc Bộ Ngoại giao Mỹ đồng loạt từ chức chỉ bảy ngày sau lễ nhậm chức của vị tân Tổng thống đang gây nhiều khó khăn cho các nhà tư vấn chính sách và các học giả trong việc dự báo một chính sách ngoại giao với Đông Nam Á. Đây là ý kiến trao đổi bên lề của các hội thảo tại Singapore, Manila và Washington liên quan đến nhân sự và định hình chính sách của tân Tổng thống liên quan đến khu vực 600 triệu dân này.

Thậm chí theo một nguồn tin từ giới ngoại giao và các lò nghiên cứu ở Washington, các chức danh phụ trách ở Bộ Ngoại giao vẫn đang chưa có những cái tên chắc chắn. Một số ứng cử viên và cột mốc thời gian đã được nêu ra liên quan đến khu vực Đông và Đông Nam Á. Nhưng cũng có nhiều quan ngại rằng các vị trí này sẽ còn trống đến tận tháng 5, khi các tiếp xúc quan trọng giữa Mỹ và các nước Đông Nam Á diễn ra.

Các cơ quan tư vấn, hay các viện nghiên cứu chính sách (như Trung tâm Nghiên cứu chiến lược và quốc tế - CSIS) có sức ảnh hưởng nhất định đến quá trình hoạch định chính sách của Mỹ.

Việc thiếu vắng này, một mặt gây bất lợi cho các nước Đông Nam Á trong nỗ lực đối thoại chính sách với chính quyền mới của Mỹ. Đã có nhiều khuyến cáo cho giới ngoại giao Đông Nam Á là cần xem cách người Nhật và Đài Loan đã làm. Đây là hai quốc gia/vùng lãnh thổ đã nhanh chóng nhất trong việc tiếp xúc với lãnh đạo mới của Mỹ. Thế nhưng, thực tiễn cho thấy ngay cả khi các quốc gia Đông Nam Á muốn chủ động tiếp cận để đưa ra các đề xuất thì câu hỏi đặt ra: ai sẽ là người đối tác từ phía Mỹ?

Mặt khác, theo ý kiến của Giáo sư John Graham (Hiệu trưởng trường Chính sách công và Môi trường, Đại học Indiana, Mỹ) thì việc Chính phủ Mỹ chưa định hình được chính sách đối ngoại cụ thể cũng là cơ hội cho các nước Đông Nam Á. Trong điều kiện hiện tại, các nỗ lực đối thoại và vận động hành lang sẽ có tác động rất lớn đến quyết định của chính quyền Tổng thống Donald Trump.

Ngoại giao học giả và các tham số

Các cơ quan tư vấn, hay các viện nghiên cứu chính sách có sức ảnh hưởng nhất định đến quá trình hoạch định chính sách của Mỹ. Một trong những cơ quan đó là Trung tâm Nghiên cứu chiến lược và quốc tế (CSIS) có trụ sở tại Washington.

CSIS vừa tổ chức hội thảo kỷ niệm 40 năm quan hệ Mỹ - ASEAN vào đầu tháng 3. Buổi hội thảo này có sự tham gia của nhiều học giả, nhà hoạch định, tư vấn chính sách, nhiều đại diện doanh nghiệp lớn từ Mỹ, Nhật, Trung Quốc và các nước Đông Nam Á. Mục tiêu của hội thảo là định hình các khuyến nghị chính sách cho chính quyền Tổng thống Donald Trump tập trung vào các lĩnh vực then chốt.

Trong một bài viết trên trang thông tin của CSIS, bà Shannon Hayden (Phó giám đốc Chương trình Đông Nam Á, CSIS Washington D.C) cho rằng những đề xuất của CSIS khu vực sẽ tác động không nhỏ đến chính sách ngoại giao của chính quyền mới. Bà bày tỏ mong muốn chính quyền Donald Trump sẽ tiếp tục dành sự quan tâm cho khu vực châu Á - Thái Bình Dương để làm vững chắc hơn quan hệ với các đồng minh trong khu vực.

Nỗ lực thiết lập các kênh ngoại giao theo con đường học giả còn được thúc đẩy bởi các mạng lưới nghiên cứu của học giả Việt Nam. Nhóm Sáng kiến Việt Nam, một mạng lưới trí thức Việt Nam hiện đang nghiên cứu và làm việc ở các nước trên thế giới, đang có vai trò cầu nối để mời các học giả quan trọng có tác động đến chính giới Mỹ sang Việt Nam. Chẳng hạn như chuyến thăm và làm việc đầu tháng 2 vừa qua của Giáo sư John Graham, người từng đảm nhận vị trí quan trọng ở Nhà Trắng thời Tổng thống George W. Bush (Đảng Cộng Hòa), cũng là lãnh đạo trường Chính sách công và Môi trường (SPEA), Đại học Indiana. 

Tác động đầu tiên mà các quốc gia Đông Nam Á đang phải tính toán đến từ việc cắt giảm ngân sách. Việc giảm 30% ngân sách dành cho các hoạt động ngoại giao trong kế hoạch chi tiêu ngân sách vừa công bố của chính quyền Tổng thống Donald Trump sẽ ảnh hưởng ngay đến các khoản viện trợ và chương trình của Mỹ tại khu vực, nếu đề xuất này thành hiện thực. Sáng kiến hạ nguồn sông Mêkông (LMI) chẳng hạn - chương trình được Chính phủ Mỹ khởi động từ năm 2009 với mục tiêu thúc đẩy hợp tác tiểu vùng giữa các khu vực hạ nguồn sông Mêkông - có nguy cơ sẽ bị cắt giảm hoặc không còn nằm trong ưu tiên phân bổ nguồn lực.

Ngoài ra, sự hỗ trợ của Mỹ dành cho Philippines trong lĩnh vực an ninh hàng hải cũng đang nằm tầm ngắm vì một lý do khác. Lập luận trong một bài viết gần đây, ông Murray Hiebert (Phó giám đốc Chương trình Đông Nam Á tại CSIS) cho rằng Quốc hội Mỹ có thể buộc chính phủ nước này ngừng viện trợ quân sự cho Philippines nếu chính quyền Duterte tiếp tục tham gia vào các cuộc chiến tranh ma túy và giết người “ngoài vòng pháp luật”. Philippines là quốc gia Đông Nam Á nhận được nhiều hỗ trợ nhất từ Sáng kiến An ninh hàng hải của Mỹ năm 2016 với hai trọng tâm lên đến con số xấp xỉ 33 triệu đô la Mỹ.

 

Chia sẻ:
   
CÙNG CHUYÊN MỤC
>>Xem thêm chuyên mục khác:
© 2012 - 2015 Thời báo Kinh tế Sài Gòn Online.