Homepage E-Paper 29/04/2017
Điện hạt nhân sau vụ phá sản của Westinghouse
Chủ Nhật,  9/4/2017, 08:31 (GMT+7)

Điện hạt nhân sau vụ phá sản của Westinghouse

Trúc Diễm

Một nhà máy điện hạt nhân do Westinghouse xây dựng ở bang Georgia Đông Nam nước Mỹ đang dang dở khi công ty này xin phá sản. Ảnh: Reuters

(TBKTSG) - Công ty Điện lực Westinghouse (Mỹ) nhưng thuộc tập đoàn Toshiba (Nhật Bản) vừa nộp đơn xin bảo hộ phá sản trong tuần qua. Đây là cú đánh mạnh không chỉ vào hoạt động của tập đoàn gia đình có hơn 140 năm hoạt động này mà còn vào ngành năng lượng hạt nhân trên toàn cầu.

Ngoài tầm kiểm soát

Thứ Tư tuần trước (28-3), Công ty Điện lực Westinghouse - trong quá khứ từng là biểu tượng cho sự ưu việt về năng lượng hạt nhân của Mỹ trước khi bị thâu tóm bởi tập đoàn Toshiba - đã nộp đơn xin bảo hộ phá sản, một phần do chi phí xây dựng bốn lò phản ứng hạt nhân tại Đông Nam nước này bị đội lên tới hàng tỉ đô la Mỹ.

Theo kế hoạch ban đầu thì dự án sẽ bắt đầu vận hành và phát điện vào cuối tháng 3-2017 nhưng nay thì không biết bao giờ các nhà máy này mới có thể đi vào hoạt động.

Westinghouse còn bị tác động bởi nhiều yếu tố bất lợi nằm ngoài tầm kiểm soát của công ty. Nhu cầu sử dụng điện thấp, giá khí đốt tự nhiên giảm thảm hại đã xói mòn giá trị kinh tế của các lò phản ứng hạt nhân. Thực tế, xây dựng nhà máy điện hạt nhân là lĩnh vực đòi hỏi đầu tư lớn và công nghệ phức tạp hơn rất nhiều so với các nhà máy điện chạy bằng khí đốt.

Không chỉ giá khí đốt tự nhiên giảm, mà các nguồn năng lượng tái tạo như điện gió, điện mặt trời vốn được coi là đắt đỏ thì nay giá thành đang ngày càng giảm và trở thành đối thủ “nặng ký” của điện hạt nhân.

Sự kiện động đất năm 2011 tại Nhật Bản dẫn tới thảm họa nhà máy điện hạt nhân Fukushima Daiichi cũng làm dấy lên lo ngại về tính an toàn của các lò phản ứng hạt nhân không chỉ ở Mỹ mà trên toàn thế giới. Điều này khiến cho hoạt động của Westinghouse trở nên khó khăn hơn khi công ty phải đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe liên quan tới tính an toàn tại Mỹ.

Các tập đoàn năng lượng hạt nhân lớn khác cũng gặp khó khăn tương tự như Westinghouse: General Electric (Mỹ) - từng đi tiên phong trong công nghiệp năng lượng hạt nhân, đang thu hẹp hoạt động của mảng kinh doanh này do không chắc chắn về lợi ích kinh tế; Areva (Pháp) cũng lâm vào cảnh thua lỗ nặng và đang tìm cách tái cấu trúc. Chỉ có các công ty Trung Quốc vẫn hăm hở thực hiện tham vọng xuất khẩu nhà máy điện hạt nhân, song độ an toàn của các nhà máy do Trung Quốc thiết kế và xây dựng chưa đủ sức thuyết phục khách hàng.

Như vậy, sự kiện mang tên “Westinghouse” sẽ cản trở tương lai của ngành năng lượng hạt nhân toàn cầu. Lãnh đạo tập đoàn Toshiba cho biết họ sẽ bán toàn bộ hoặc một phần Westinghouse cho các đối tác nhưng việc này không dễ dàng do có rất ít doanh nghiệp hoạt động trong cùng lĩnh vực điện hạt nhân. Trong trường hợp có thể bán được thì khả năng rất cao là Westinghouse sẽ rơi vào tay các doanh nghiệp ngoài Nhật Bản, làm dấy lên mối quan ngại vị thế của Nhật Bản trong ngành công nghiệp điện hạt nhân trên thế giới sẽ bị tổn hại.

Sau khi nộp đơn phá sản Westinghouse, Toshiba dự kiến sẽ lỗ ròng khoảng 9,9 tỉ đô la Mỹ trong năm tài khóa của tập đoàn kết thúc vào ngày thứ Sáu (31-3). “Chúng tôi đã hoàn toàn rút khỏi hoạt động kinh doanh điện hạt nhân ở nước ngoài”, Chủ tịch Toshiba, ông Satoshi Tsunakawa, cho biết tại một cuộc họp báo và cho rằng: “Tôi cảm thấy có trách nhiệm lớn”.

Sự kiện này cũng làm rối mối quan hệ giữa hai quốc gia Nhật Bản và Mỹ. Rõ ràng, các công ty năng lượng Mỹ là đối tác của Westinghouse sẽ khó có thể thu hồi được vốn đầu tư vào bốn lò phản ứng do Westinghouse xây dựng. Những công ty này có khả năng sẽ phải đối mặt với việc thay đổi điều khoản trong hợp đồng, chuỗi ngày dài kiện tụng và có thể sẽ phải chịu những khoản lỗ mà Toshiba và Westinghouse không thể trả được.

Theo một báo cáo gần đây của Morgan Stanley, bội chi cho bốn lò phản ứng trên ước tính từ 1-1,3 tỉ đô la Mỹ, cao hơn nhiều so với ước tính ban đầu và theo kịch bản xấu nhất, con số này có thể lên tới 8 tỉ đô la Mỹ.

Vừa qua, những công ty Mỹ bị ảnh hưởng bởi sự cố trên cho hay họ đang theo dõi sát diễn biến vụ việc và sẽ cố gắng tìm ra giải pháp khả thi nhất. Lindsey Geisler, phát ngôn viên của Bộ Năng lượng Mỹ, nơi bảo lãnh tín dụng 8,3 tỉ đô la Mỹ cho dự án cho hay: “Chúng tôi đặc biệt quan tâm tới tiến trình phá sản này vì nó liên quan tới những người đóng thuế của nước Mỹ” và yêu cầu các bên tôn trọng cam kết, tiến tới đạt được thỏa thuận để bảo vệ người nộp thuế, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia.

Con thuyền đang chìm?

Mười năm trước, Toshiba mua lại Westinghouse với giá khá cao, 5,4 tỉ đô la Mỹ nhằm mục tiêu mở rộng sự hiện diện trên toàn cầu của mình và còn tham vọng đặt mục tiêu xây dựng 45 lò phản ứng điện hạt nhân trên khắp thế giới tới năm 2030. Sự kiện Westinhhouse phá sản rõ ràng là một cú đánh mạnh vào tham vọng này của Toshiba. Dù vậy thì theo Toshiba, họ vẫn có lãi tại quê nhà.

Toshiba được ví là trái tim của ngành công nghiệp nguyên tử của Nhật Bản. Sau thảm họa hạt nhân Fukushima năm 2011, ngành điện hạt nhân của Nhật Bản gần như đã “chết lâm sàng” nhưng cả nước vẫn có hàng chục lò phản ứng hạt nhân cần được bảo trì và cung cấp các bộ phận thay thế. Tập đoàn này cũng tham gia vào quá trình “dọn dẹp” Nhà máy Fukushima. Theo Chính phủ Nhật Bản, chỉ tính riêng chi phí để tháo dỡ các trang thiết bị của Nhà máy Fukushima Daiichi đã lên tới 71 tỉ đô la, do đó, theo nhiều chuyên gia, việc làm cho Toshiba có thể kéo dài hàng thế kỷ.

Hiện nay 3 trong số 54 lò phản ứng hạt nhân thương mại tại Nhật Bản đã bị đóng cửa, 12 lò đang trong quá trình tháo dỡ. Dù vậy, ngay cả khi các lò phản ứng này không sử dụng thì nó cũng cần được thường xuyên giám sát và bảo trì.

Đối với Toshiba, nhà thầu chính và là nhà cung cấp các cấu phần quan trọng của 20 lò phản ứng hạt nhân của Nhật Bản, đây quả là một ngành kinh doanh ổn định. “Họ có thể vượt qua khó khăn (ở Westinghouse) với một ngành năng lượng hạt nhân ổn định ngay tại thị trường Nhật Bản”, ông George Borovas, người am hiểu trong ngành năng lượng tại Công ty Luật Shearman & Sterling nói với Reuters và cho biết thêm, những công việc tạo lợi nhuận cho Toshiba gồm dịch vụ, bảo trì và tháo dỡ các lò phản ứng hạt nhân. “Việc cung cấp thiết bị và dịch vụ bảo trì sẽ không rủi ro bằng việc xây dựng các lò phản ứng mới”.

Tháng trước Toshiba vẫn ước tính, tỷ suất lợi nhuận trên doanh thu (ROS) trong lĩnh vực năng lượng hạt nhân tại Nhật Bản vẫn đạt 8% trong năm nay và Toshiba đặt mục tiêu tăng con số trên lên 10% vào năm 2019.

Sự sụp đổ của Westinghouse có thể làm sống lại tiến trình hợp nhất ngành công nghiệp hạt nhân của Nhật Bản, ngoài Toshiba, Nhật còn có hai nhà cung cấp chính khác là Mitsubishi Heavy Industries (MHI) và Hitachi.

Sau buổi họp với các cổ đông vào thứ Năm vừa qua (30-3), lãnh đạo Toshiba bày tỏ mong muốn cùng với Hitachi và MHI thành lập một công ty chuyên về năng lượng hạt nhân.

Thực tế, ba công ty này đã đàm phán vào năm ngoái về việc sáp nhập hoạt động trong lĩnh vực năng lượng hạt nhân nhưng tiến trình này đã bị trì hoãn sau khi những bê bối tài chính của Westinghouse bị hé lộ.

“Rõ ràng, không có ý nghĩa nhiều khi ba công ty kết hợp với nhau để theo đuổi một thị trường đang đi xuống ở Nhật”, Tom O’Sullivan, nhà sáng lập của tổ chức tư vấn năng lượng độc lập Mathyos Nhật Bản, nói với Reuters.

Trở lại với câu chuyện của Toshiba, mặc dù vẫn thuyết phục cổ đông rằng chỉ riêng việc cung cấp dịch vụ cho các lò phản ứng hạt nhân tại Nhật Bản cũng đã đủ để sinh lời nhưng Phó chủ tịch tập đoàn Toshiba Yasuo Naruke phải thừa nhận với các cổ đông vào buổi họp hôm thứ Năm rằng “Thay đổi môi trường kinh doanh điện hạt nhân sau sự cố Fukushima là nguyên nhân sâu xa dẫn tới sự sụp đổ của Westinghouse”.

Theo The NYT và Reuters

Chia sẻ:
   
CÙNG CHUYÊN MỤC
>>Xem thêm chuyên mục khác:
© 2012 - 2015 Thời báo Kinh tế Sài Gòn Online.