Cung cấp thông tin cho khách hàng vay vốn: nghĩa vụ mới của TCTD
Thứ Tư,  14/6/2017, 11:23 

Cung cấp thông tin cho khách hàng vay vốn: nghĩa vụ mới của TCTD

TS. Bùi Đức Giang

Cung cấp thông tin cho khách hàng trước khi xác lập hợp đồng vay là nghĩa vụ của TCTD. Ảnh: TL

(TBKTSG) - Việc được cung cấp thông tin khi đi vay vốn có thể giúp bên vay - nhất là những đối tượng ít kinh nghiệm về tín dụng - lường trước được rủi ro gắn với việc thực hiện các cam kết của mình trong hợp đồng vay, qua đó giúp phòng ngừa tình trạng vỡ nợ hay phá sản về sau.

Thông tư số 39/2016/TT-NHNN của Ngân hàng Nhà nước về hoạt động cho vay của tổ chức tín dụng (TCTD), chi nhánh ngân hàng nước ngoài (Thông tư 39) đã chính thức quy định việc cung cấp thông tin cho khách hàng trước khi xác lập hợp đồng vay là nghĩa vụ của TCTD. Đây là một bước đột phá mới về mặt pháp luật hướng tới việc bảo vệ khách hàng vay.

Tuy nhiên có thể do đây là một cơ chế pháp lý mới nên văn bản này có vẻ mới chỉ dừng ở việc đưa ra một số nguyên tắc chính và cần được tiếp tục hoàn thiện trong thời gian tới.

Nội dung và mục đích cung cấp thông tin

Khoản 1, điều 16, Thông tư 39 liệt kê bảy đầu mục thông tin mà TCTD có trách nhiệm phải cung cấp cho khách hàng vay (dù là cá nhân hay doanh nghiệp), bao gồm lãi suất cho vay; nguyên tắc và các yếu tố xác định, thời điểm xác định lãi suất cho vay đối với trường hợp áp dụng lãi suất cho vay có điều chỉnh; lãi suất áp dụng đối với dư nợ gốc bị quá hạn; lãi suất áp dụng đối với lãi chậm trả; phương pháp tính lãi tiền vay; loại phí và mức phí áp dụng đối với khoản vay; và các tiêu chí xác định khách hàng vay vốn theo lãi suất cho vay ưu đãi đối với nhu cầu vốn cho một số lĩnh vực sản xuất, kinh doanh. Thời điểm cung cấp các thông tin này là trước khi xác lập hợp đồng vay, tức là một thời điểm thích hợp trước khi hai bên ký hợp đồng này. Nếu đọc kết hợp điều 16 với điều 14 của Thông tư 39 có thể thấy khách hàng được TCTD cung cấp các thông tin nêu trên mà không phải trả bất cứ loại phí nào.

Trong lần cải cách pháp luật vào năm 2016, Pháp đã chính thức quy định rằng việc vi phạm nghĩa vụ cung cấp thông tin tiền hợp đồng có thể dẫn tới nghĩa vụ bồi thường thiệt hại và việc hợp đồng vô hiệu.

Có thể hiểu mục đích của việc cung cấp thông tin này là giúp cho khách hàng so sánh các sản phẩm cho vay có trên thị trường nhằm đưa ra quyết định có nên ký hợp đồng vay hay không. Đặc biệt, thông qua các thông tin được cung cấp, khách hàng có thể đánh giá được một cách cơ bản phạm vi các nghĩa vụ của mình trong trường hợp ký hợp đồng vay. Do đó, việc cung cấp thông tin vừa nhằm bảo vệ khách hàng vay lại vừa thúc đẩy cạnh tranh giữa các TCTD.

Thật ra, từ lâu, pháp luật ngân hàng của nhiều nước trên thế giới đã yêu cầu việc cung cấp thông tin như thế này. Chẳng hạn, Nghị định số 2008/48/EC của Nghị viện châu Âu và Hội đồng Liên minh châu Âu ngày 23-4-2008 về hợp đồng tín dụng tiêu dùng (Nghị định 2008) - được nội luật hóa trong pháp luật của các nước thành viên Liên minh châu Âu - có các quy định rất chi tiết về nghĩa vụ cung cấp thông tin tiền hợp đồng của TCTD cho khách hàng vay là người tiêu dùng. Nghị định này còn đề cập cả nghĩa vụ giải thích cho khách hàng về các thông tin được cung cấp, các đặc điểm chính của các sản phẩm cho vay được TCTD đề xuất cũng như các tác động cụ thể mà chúng có thể có đối với khách hàng vay, bao gồm cả hệ quả của việc bên vay vi phạm nghĩa vụ trả nợ, nhằm giúp khách hàng vay có thể đánh giá được liệu hợp đồng vay dự kiến có phù hợp với nhu cầu và tình hình tài chính của mình hay không.

Phương thức cung cấp thông tin

Thông tư 39 chưa quy định thực sự rõ ràng về cách thức mà TCTD có thể cung cấp thông tin cho khách hàng.

Khoản 4, điều 23 của văn bản này chỉ dừng lại ở việc nêu rằng trong trường hợp sử dụng hợp đồng theo mẫu hoặc điều kiện giao dịch chung trong giao kết hợp đồng vay, TCTD phải thực hiện (i) niêm yết công khai hợp đồng theo mẫu, điều kiện giao dịch chung về cho vay tại trụ sở và đăng tải trên trang thông tin điện tử của TCTD; và (ii) cung cấp đầy đủ thông tin về hợp đồng theo mẫu, điều kiện giao dịch chung cho khách hàng biết trước khi ký kết thỏa thuận cho vay và có xác nhận của khách hàng về việc đã được TCTD cung cấp đầy đủ thông tin.

Về điểm này, Nghị định 2008 nêu trên quy định thông tin có thể được cung cấp bằng giấy hoặc bằng một phương tiện bền vững (durable medium) khác, thông qua mẫu phiếu (chuẩn) Thông tin Tín dụng tiêu dùng châu Âu ((Standard) European Consumer Credit Information form) được đính kèm trong phụ lục của nghị định này và TCTD được xem là đã hoàn thành nghĩa vụ cung cấp thông tin nếu như đã cung cấp cho khách hàng đầy đủ các thông tin theo mẫu phiếu này. “Phương tiện bền vững” có nghĩa là mọi công cụ cho phép khách hàng vay lưu trữ thông tin được chuyển trực tiếp cho mình theo một cách thức cho phép tra cứu được dễ dàng khi cần trong tương lai trong một khoảng thời gian phù hợp đối với các mục đích của thông tin và cho phép sao chép lại y hệt thông tin được lưu trữ. Phương tiện bền vững có thể là e-mail nhưng không thể là các tài liệu giới thiệu trên Internet.

Về nguyên tắc, nghĩa vụ chứng minh việc tuân thủ nghĩa vụ về việc cung cấp thông tin thuộc về TCTD. Tuy nhiên, hiện nay một số TCTD băn khoăn liệu có thể chuyển nghĩa vụ chứng minh này cho khách hàng vay bằng cách đưa vào trong hợp đồng vay một điều khoản theo đó khách hàng vay xác nhận rằng TCTD đã thực hiện đúng và đầy đủ nghĩa vụ cung cấp thông tin hay không.

Chưa có một câu trả lời rõ ràng nào cho băn khoăn này từ các quy định của Thông tư 39. Về điểm này có thể tham khảo kinh nghiệm pháp luật châu Âu. Trong một bản án mang tính nguyên tắc được tuyên vào năm 2015, Tòa án công lý của Liên minh châu Âu (CJEU) chính thức phủ nhận giá trị pháp lý của điều khoản hợp đồng này.

Chế tài xử phạt vi phạm

Theo nguyên tắc thông thường, một nghĩa vụ được pháp luật đặt ra cho một bên trong hợp đồng sẽ được bên này tuân thủ nghiêm ngặt nếu như có các chế tài được áp dụng trong trường hợp có hành vi vi phạm nghĩa vụ này trong chính hợp đồng này hay trong quy định pháp luật.

Rất tiếc là Thông tư 39 chưa đưa ra một chế tài nào trong trường hợp TCTD vi phạm nghĩa vụ cung cấp thông tin tiền hợp đồng. Có thể vì vậy nên dù Thông tư 39 đã có hiệu lực nhưng một số TCTD vẫn còn thờ ơ hay chưa quan tâm đúng mức tới việc triển khai thực thi nghĩa vụ mới này.

Nghị định 2008 đặt ra nghĩa vụ cho các quốc gia thành viên quy định các chế tài khi đưa quy định của nghị định này vào trong pháp luật của mình và chỉ nêu một nguyên tắc chung là các chế tài này phải “hiệu quả, cân xứng và có tính răn đe”. Theo tinh thần của một bản án do Tòa án công lý của Liên minh châu Âu tuyên vào năm 2005, một người tiêu dùng mà có quyền (chẳng hạn như quyền được cung cấp thông tin) bị vi phạm, thì phải được đưa trở lại vị trí mà đáng lẽ người này phải có nếu như bên vi phạm đã thực hiện nghĩa vụ của mình. 

Trong lần cải cách pháp luật vào năm 2016, Pháp đã chính thức quy định rằng việc vi phạm nghĩa vụ cung cấp thông tin tiền hợp đồng có thể dẫn tới nghĩa vụ bồi thường thiệt hại và việc hợp đồng vô hiệu.

Chia sẻ:
   
CÙNG CHUYÊN MỤC
Giấy phép Báo điện tử số: 2302/GP-BTTTT, cấp ngày 29/11/2012