“Lego” - những mảnh ghép đổi mới sáng tạo trong tái khởi nghiệp
Chủ Nhật,  18/6/2017, 07:41 

“Lego” - những mảnh ghép đổi mới sáng tạo trong tái khởi nghiệp

Huỳnh Đinh Thái Linh(*)

(TBKTSG) -  Loạt bài về doanh nghiệp tái khởi nghiệp trên TBKTSG vừa qua đã bàn rất kỹ tới các vấn đề vĩ mô, tuy nhiên, khi áp dụng vào thực tế, các doanh nghiệp lúng túng trong triển khai, đặc biệt tại cấp phòng ban chức năng. Tái khởi nghiệp liên quan tới đổi mới sáng tạo sẽ dẫn tới câu hỏi: “Cần phải đổi mới sáng tạo cái gì trong doanh nghiệp?”.

Bài viết này đưa ra phương pháp tiếp cận “lego” các mảnh ráp với nhau. Cách tiếp cận này giúp cho doanh nghiệp, đặc biệt là cấp quản lý cấp trung, dễ dàng suy nghĩ và ứng dụng đổi mới sáng tạo. Lego đổi mới sáng tạo là 10 cách tiếp cận trong cuốn sách “Ten type of innovation” của tác giả Larry Kelley và các tác giả khác.
10 loại đổi mới sáng tạo hoàn toàn tập trung vào kinh doanh và không liên quan tới đổi mới công nghệ hay trang thiết bị. Các loại đổi mới này rất dễ áp dụng và phù hợp với môi trường kinh doanh tại Việt Nam, được chia làm ba nhóm: (1) Thiết kế mô hình kinh doanh, (2) Sản phẩm/dịch vụ các loại chào bán ra thị trường, (3) Trải nghiệm cho khách hàng.

Nhóm (1): Thiết kế mô hình kinh doanh bao gồm bốn loại đổi mới. (i) Mô hình lợi nhuận nhằm định vị rõ làm thế nào doanh nghiệp thu được lợi nhuận thông qua các hình thức đa dạng như thu phí thuê bao, thu tiền dịch vụ... (ii) Mạng lưới (network) nhấn mạnh các phương pháp xây dựng các mối quan hệ và từ đó có được các nguồn lực hoặc ưu đãi thực hiện kinh doanh. Ví dụ một doanh nghiệp xây dựng có mối quan hệ với câu lạc bộ các kiến trúc sư, từ đó, họ có được các mẫu thiết kế tốt với chi phí phù hợp. (iii) Cấu trúc doanh nghiệp nhấn mạnh hình thái tổ chức sản xuất và hoạt động. Như Uber là mẫu hình từ quản lý lái xe theo dạng hợp đồng lao động chuyển sang quản lý lái xe cộng tác viên. (iv) Về quy trình: doanh nghiệp có thể suy nghĩ và thay đổi các quy trình kinh doanh nhằm tạo ra giá trị tốt hơn cho khách hàng.

Nhóm (2): Product performance (i) - vận hành sản phẩm bao gồm các tính năng doanh nghiệp có thể bổ sung nhằm tăng tính hiệu quả. Ví dụ Mai Linh có thể triển khai ứng dụng (app) để khách đặt xe, biết giá trước và đánh giá tài xế như các ứng dụng đặt xe khác trên thế giới. Product system (ii) - hệ thống các sản phẩm/dịch vụ hỗ tương nhau trong doanh nghiệp sẽ tạo nên hệ sinh thái sản phẩm/dịch vụ tạo giá trị tốt hơn cho khách hàng. Ví dụ công ty du lịch bán tour có thể triển khai thêm các dịch vụ xe đưa đón khách tại các thành phố du lịch lớn.

Nhóm (3): Trải nghiệm cho khách hàng là định hướng rất phù hợp với các doanh nghiệp tái khởi nghiệp Việt Nam. Đổi mới sáng tạo trong nhóm này không đòi hỏi đầu tư nhiều vào hạ tầng phần cứng vốn là điểm yếu của nhiều doanh nghiệp mà có thể triển khai: (i) Đổi mới sáng tạo dịch vụ: doanh nghiệp có thể suy nghĩ nhiều công cụ mới, ví dụ tạo ứng dụng cho khách hàng đánh giá dịch vụ ngay khi mua sản phẩm, dịch vụ; (ii) Triển khai kênh phân phối nhằm tạo dựng nhiều kênh mới tiếp cận khách hàng. Uber là một ví dụ tạo kênh tiếp cận mới thay vì phải mua bến bãi như Mai Linh hay Vinasun; (iii) Đổi mới sáng tạo cho thương hiệu. Ví dụ Vinasun có thể thực hiện một chương trình giáo dục toàn dân lái ô tô an toàn - một chương trình trách nhiệm xã hội; (iv) Gắn kết khách hàng: doanh nghiệp cần thấu hiểu những cảm xúc, suy nghĩ của khách hàng khi mua sản phẩm/dịch vụ, từ đó tạo ra những hoạt động đáp ứng cảm xúc này; gắn kết, hướng tới và yêu mến khách hàng như những người bạn tâm giao.

Tóm lại, 10 cách đổi mới sáng tạo mô hình kinh doanh nêu trên giúp cho doanh nghiệp hiểu chi tiết trong thực tế. Quan trọng hơn, các mục tiêu đổi mới sáng tạo không khác xa những gì doanh nghiệp đang thực hiện, như kiến tạo sản phẩm, cải thiện quy trình và gia tăng dịch vụ khách hàng.

Cuối cùng, tất cả những đổi mới sáng tạo đều tập trung một mục tiêu duy nhất là làm thế nào phục vụ và tạo giá trị tốt hơn cho khách hàng.

(*) Đại học Việt Đức

Đổi mới sáng tạo và tái khởi nghiệp thành công

Quá trình chuyển đổi từ doanh nghiệp truyền thống sang doanh nghiệp đổi mới và sáng tạo không quá khó khăn như các chủ doanh nghiệp hình dung. Hầu như các triết lý thay đổi đều có nguồn gốc từ khách hàng và các nguyên tắc quản trị truyền thống. Doanh nghiệp có thể triển khai quá trình chuyển đổi với các yếu tố dưới đây.

(1) Khách hàng: Bên cạnh khung giá trị tới khách hàng đã đề cập trong loạt bài báo trước (1), cần phân tích chân dung đối tượng khách hàng hiệu quả để xác định lại phân khúc khách hàng và tập trung vào đó. Việc bám sát hành trình trải nghiệm của khách hàng giúp doanh nghiệp định vị lại giá trị, các yếu tố ảnh hưởng tới quyết định mua hàng, các kênh truyền thông, phân phối sản phẩm, dịch vụ hiệu quả tới khách hàng.

(2) Nguyên tắc - nguyên lý đổi mới sáng tạo: Áp dụng các công cụ và nguyên tắc đổi mới sáng tạo xây dựng lại mô hình kinh doanh, thiết kế sản phẩm/dịch vụ, quy trình sản xuất, quy trình kinh doanh và cuối cùng là đưa sản phẩm/dịch vụ ra thị trường. Việc định nghĩa rõ ràng các thành phần trong hệ thống kinh doanh giúp doanh nghiệp triển khai đổi mới sáng tạo hiệu quả. Các thành phần này cũng định hướng rõ cho các bộ phận chức năng cần làm những gì và làm như thế nào để đổi mới hiệu quả.

(3) Quy trình và nguyên tắc quản lý chuyên nghiệp: Sau khi đã thực hiện đổi mới sáng tạo, doanh nghiệp tiến tới xây dựng các quy trình và tổ chức bộ máy vận hành. Các quy trình sẽ được hiệu chỉnh lại theo kết quả đổi mới sáng tạo. Các nguyên tắc và nền tảng quản trị cần phải được tuân thủ để tạo dựng bộ khung doanh nghiệp hoàn chỉnh, đảm bảo phát triển bền vững và nhân rộng. Thiếu quy trình và nguyên tắc, doanh nghiệp không thể tạo ra giá trị cho khách hàng, sản phẩm/dịch vụ tạo ra có tỷ lệ sai hỏng nhiều hơn, chi phí sản xuất lớn hơn, chất lượng phục vụ khách hàng kém hơn.

(4) Áp dụng công nghệ và tiến bộ của cuộc cách mạng 4.0: Doanh nghiệp có thể thấy rõ mối liên kết của đổi mới sáng tạo và cách mạng 4.0 trong giai đoạn này. Dựa trên những quy trình chuẩn đã xây dựng, doanh nghiệp cần áp dụng triệt để các công cụ và công nghệ. Một hệ thống kiến trúc chuẩn sẽ giúp doanh nghiệp áp dụng công nghệ thành công hơn. Việc bám sát quy trình chuẩn giúp doanh nghiệp xác định rõ phải áp dụng những công nghệ gì, áp dụng tới mức độ nào và hiệu quả chi phí bao nhiêu. Giá trị tiếp theo là doanh nghiệp thấy rõ con đường triển khai các quy trình chuẩn tự động hóa theo thời gian. Doanh nghiệp có thể quyết định tin học hóa các quy trình quan trọng nhất và tạo giá trị nhiều nhất cho doanh nghiệp bên cạnh việc sử dụng các quy trình theo phương pháp truyền thống.

(5) Nguồn nhân lực đổi mới sáng tạo: Cần tạo ra nguồn nhân lực đổi mới sáng tạo, được đào tạo các kiến thức và nguyên lý căn bản của đổi mới sáng tạo. Các triết lý và tư duy đổi mới sáng tạo; các công cụ, phương pháp thúc đẩy đổi mới sáng tạo cần được đưa vào giáo trình đào tạo trong doanh nghiệp.

(6) Tâm thế khởi nghiệp: Tất cả các thành phần nêu trên được đặt trong nền tảng tâm thế khởi nghiệp. Tâm thế khởi nghiệp được ví như hệ điều hành quyết định mọi kế hoạch, hoạch định và vận hành doanh nghiệp. Trong loạt bài trước, trở ngại quan trọng nhất khiến các doanh nghiệp lớn không tái khởi nghiệp được chính là ở hệ điều hành này. Tâm thế khởi nghiệp bao gồm các tư duy quan trọng như: (i) không sợ hãi trước những khó khăn, những hạn chế về nguồn lực, (ii) tư duy phối hợp và đoàn kết tạo giá trị trong thực thi, (iii) không sợ thất bại - thất bại là để thành công, (iv) tin tưởng sáng tạo đổi mới sẽ chiến thắng khó khăn, (v) khách hàng là yếu tố quyết định... Tâm thế khởi nghiệp cần được hiểu và thúc đẩy bởi người lãnh đạo cao nhất trong doanh nghiệp - CEO hay người sáng lập. Thiếu nền tảng này, tất cả mọi cố gắng chuyển đổi thành doanh nghiệp đổi mới sáng tạo đều thất bại.

Có thể thấy hầu hết các thành phần chính yếu nêu trên là những “yếu tố mềm”, ngoại trừ yếu tố (4). Tuy nhiên, yếu tố (4) này sẽ ngày càng trở nên rẻ hơn với tiến bộ công nghệ. Và cũng không nên cho rằng phải là doanh nghiệp lớn mới có thể chuyển đổi thành công. Các doanh nghiệp nhỏ và vừa có khả năng chuyển đổi mô hình sáng tạo thậm chí còn hiệu quả hơn cả doanh nghiệp lớn nhờ vào sự linh hoạt của họ. Trong kỷ nguyên 4.0, việc trở thành doanh nghiệp đổi mới sáng tạo càng trở nên dễ dàng hơn. Rào cản, một lần nữa, vẫn là ở tâm thế lãnh đạo và nguồn nhân lực trong doanh nghiệp.

Vũ Tuấn Anh
(1) Mời theo dõi loạt bài tái khởi nghiệp doanh nghiệp trên TBKTSG số 19, 20, 21 & 22-2017.

 

Chia sẻ:
   
CÙNG CHUYÊN MỤC
Giấy phép Báo điện tử số: 2302/GP-BTTTT, cấp ngày 29/11/2012