Homepage E-Paper 24/09/2017
Xung đột quy trình pháp lý
Thứ Sáu,  14/7/2017, 09:17 (GMT+7)

Xung đột quy trình pháp lý

Tâm Dân

điều 20a Nghị định số 11/2012/ NĐ-CP ngày 22-2-2012 vô hình trung tước bỏ “quyền thỏa thuận hợp pháp” giữa ngân hàng và khách hàng đã được Bộ luật Dân sự công nhận. Ảnh TL SGT

(TBKTSG) - Từ nhiều năm trước đây, khi vay mua sắm phương tiện vận tải để kinh doanh hoặc tiêu dùng (ô tô tải, ô tô con, xe chuyên dụng, xe máy...), khách hàng được quyền giữ và sử dụng khai thác phương tiện, đồng thời cần thỏa thuận hợp đồng thế chấp tài sản thông qua thủ tục pháp lý giao cho ngân hàng giữ bản gốc giấy chứng nhận đăng ký xe, tiến hành đăng ký giao dịch bảo đảm, thông báo đến cơ quan công an giao thông sở tại để biết cùng quản lý.

Quy trình nói trên là hợp lý và đã được vận hành từ rất nhiều năm qua mà không phát sinh vướng mắc gì lớn. Điều quan trọng hơn là quy trình này phù hợp với quy định pháp luật. Cụ thể là điều 350, Bộ luật Dân sự 2005 (Nghĩa vụ của bên nhận thế chấp tài sản): “Trong trường hợp các bên thỏa thuận bên nhận thế chấp giữ giấy tờ về tài sản thế chấp thì khi chấm dứt thế chấp phải hoàn trả cho bên thế chấp giấy tờ về tài sản thế chấp”. Tiếp đó, Bộ luật Dân sự năm 2015 cũng khẳng định lại tính hợp pháp của quy trình này tại điều 320 (Nghĩa vụ của bên thế chấp): “Giao giấy tờ liên quan đến tài sản thế chấp trong trường hợp các bên có thỏa thuận, trừ trường hợp luật có quy định khác”.

Trên thực tế đã phát sinh không ít tình huống luật thì thông thoáng, nhưng đến công đoạn triển khai luật, các văn bản hướng dẫn do bộ, ngành, địa phương ban hành lại theo hướng siết chặt, bổ sung thêm các điều kiện.

Phân tích cụ thể hơn khía cạnh pháp lý của tình huống này, có thể khẳng định hành vi thế chấp tài sản bằng bản gốc giấy tờ đăng ký xe chính là sự thỏa thuận giữa bên cho vay và bên đi vay đã được pháp luật thừa nhận.

Căn cứ vào uy tín của khách hàng và sự đánh giá của ngân hàng, hai bên được quyền lựa chọn các giải pháp: (1) thế chấp bằng chính chiếc xe đã mua và được đăng ký hợp pháp; (2) thế chấp bằng một tài sản hợp pháp khác có giá trị tương đương; (3) bảo lãnh của bên thứ ba; (4) không có tài sản bảo đảm. Việc ngân hàng giữ bản chính giấy tờ đăng ký xe là biện pháp nghiệp vụ thông thường, tương tự giữ bản chính giấy tờ chứng nhận quyền sở hữu nhà và quyền sử dụng đất trong suốt thời gian hợp đồng tín dụng còn hiệu lực, nhằm loại trừ các rủi ro có thể xảy ra khi chủ sở hữu phương tiện cố ý thực hiện các hành vi không hợp pháp như chuyển nhượng, mua bán xe, cầm cố...

Trong khi đó, Nghị định số 11/2012/ NĐ-CP ngày 22-2-2012 về sửa đổi bổ sung Nghị định số 163/2006/NĐ-CP ngày 29-2-2006 của Chính phủ về giao dịch bảo đảm lại ban hành bổ sung điều 20a (Giữ giấy tờ về tài sản thế chấp): “Trong trường hợp tài sản thế chấp là tàu bay, tàu biển, hoặc phương tiện giao thông quy định tại điều 7a nghị định này thì bên thế chấp giữ bản chính giấy chứng nhận quyền sở hữu tàu bay, giấy chứng nhận đăng ký tàu biển Việt Nam, giấy đăng ký phương tiện giao thông trong thời hạn hợp đồng thế chấp có hiệu lực”.

Quy định dưới luật này vô hình trung tước bỏ “quyền thỏa thuận hợp pháp” giữa ngân hàng và khách hàng đã được Bộ luật Dân sự công nhận, đơn phương áp đặt biện pháp hành chánh một cách vô lý dẫn đến những rủi ro pháp lý và nguy cơ tổn thất tài sản không thể lường trước.

Do vậy, mặc dù quy định này đã ban hành từ khá lâu, nhưng không mang tính khả thi, giữa ngân hàng và khách hàng vẫn ngấm ngầm thỏa thuận duy trì theo cách làm cũ. Trong trường hợp nếu buộc phải thi hành, để hạn chế rủi ro, ngân hàng sẽ lập tức siết chặt hình thức cho vay thế chấp phương tiện vận tải. Lúc đó, không chỉ doanh nghiệp gặp khó khăn trong sản xuất kinh doanh mà cả người dân cũng gặp nhiều rắc rối trong sinh hoạt thường ngày. Điều đáng lưu ý là do xu thế cuộc sống hiện đại, tỷ trọng loại hình vay thế chấp xe đang ngày càng trở nên phổ biến và tăng trưởng khá nhanh trong tổng dư nợ của hệ thống ngân hàng.

Trên thực tế đã phát sinh không ít tình huống luật thì thông thoáng, nhưng đến công đoạn triển khai luật, các văn bản hướng dẫn do bộ, ngành, địa phương ban hành lại theo hướng siết chặt, bổ sung thêm các điều kiện. Có hiện tượng về mặt hình thức thì bỏ “giấy phép chính” nhưng ẩn đằng sau đó lại gài nhiều “giấy phép con”, thậm chí nhiều quy định mâu thuẫn, chồng chéo với nội dung tinh thần của luật khiến dư luận rất bức xúc.

Cải cách hành chính nhiều năm qua mặc dù hô hào rất nhiều nhưng vẫn vướng vào thế bế tắc ì ạch vì cách làm thiếu đồng bộ này. Như trong trường hợp thế chấp tài sản là phương tiện xe, cảnh sát giao thông chỉ cần quy định rõ hơn loại giấy tờ đăng ký xe nào được lưu hành hợp pháp, bao gồm: (1) bản chính; (2) bản sao do ngân hàng nhận thế chấp cung cấp. Tuy nhiên để đảm bảo tính pháp lý, cần quy định các ngân hàng phải thực hiện cung cấp bản sao theo mẫu quy định thống nhất, có đối soát với dữ liệu về tài sản thế chấp đã liên thông giữa cơ quan đăng ký giao dịch bảo đảm với ngành công an giao thông, tránh sao chụp mỗi nơi mỗi kiểu, dễ giả mạo, gây khó khăn cho công tác quản lý.

Chia sẻ:
   
CÙNG CHUYÊN MỤC
>>Xem thêm chuyên mục khác:
© 2012 - 2015 Thời báo Kinh tế Sài Gòn Online.