Homepage E-Paper 27/09/2017
Di sản thời “hậu Lý”
Chủ Nhật,  20/8/2017, 12:11 (GMT+7)

Di sản thời “hậu Lý”

Lê Hữu Huy (*)

Nội thất và bày biện đơn sơ bên trong nhà ông Lý.

(TBKTSG) - Du khách nước ngoài nào đến Singapore có tinh thần hoài cổ và lòng quý mến cố Thủ tướng Lý Quang Diệu sau khi loanh quanh khu phố mua sắm Orchard có thể tranh thủ tản bộ từ trung tâm thương mại Plaza Singapura cạnh Dinh Tổng thống Istana đến ngôi nhà số 38 đường Oxley Road. Mặc dù chưa được công nhận chính thức, ngôi nhà này thực sự là một di tích lịch sử, nơi đã diễn ra những cuộc tranh luận sôi nổi của chàng luật sư trẻ họ Lý cùng với 20 người bạn trước khi quyết định chính thức thành lập Đảng Hành động Nhân dân (PAP) vào ngày 21-11-1954. Tuy nhiên, mong muốn cá nhân của Lý Quang Diệu lúc sinh thời là hãy đập bỏ ngôi nhà này. Và ý nguyện của ông Lý đã được đưa vào di chúc trước khi ông qua đời.

Trớ trêu thay, ở một đất nước có tiếng là luật pháp chặt chẽ và nghiêm minh, bức di chúc của vị cha già lập quốc Lý Quang Diệu lại trở thành đề tài tranh cãi và ngôi nhà số 38 trở thành biểu tượng bất hòa của ba người con ông là Hiển Long, Vỹ Linh và Hiển Dương. Hai người em thậm chí còn cáo buộc ông anh cả hiện giữ chức thủ tướng dùng người theo tình thân, hình thành nền chính trị vây cánh, ưu đãi vợ và con. Sự việc tồi tệ đến mức Thủ tướng Lý Hiển Long phải chính thức điều trần tại quốc hội và công khai bức thư mà cha ông đã gửi chính phủ năm 2010 cho biết muốn phá dỡ ngôi nhà vì “không có giá trị kiến trúc” và “không muốn nơi này trở thành nơi dân chúng đến triều bái”.

Theo lời của ông Lý Hiển Long, trước những ý kiến khuyên lơn, ngày 27-12-2011 cha ông đã gửi thư cho chính phủ, đồng ý về kế hoạch cải tạo lại căn nhà số 38 đường Oxley thay vì phá bỏ nó và cũng đã gặp kiến trúc sư, ký đơn sửa chữa để nộp cho giới chức tháng 3-2012 và được chấp thuận. Cũng theo ông Lý con, vợ chồng ông đã thông báo đầy đủ cho các người thân và không ai phản đối. Sau khi Lý Quang Diệu qua đời và tháng 3-2015, ba người con của ông đã thảo luận việc có nên trao đổi kế hoạch xử lý ngôi nhà với quốc hội hay không thì Lý Hiển Dương đã phản đối, nói phải phá bỏ nó. Người anh cả cho biết “vô cùng bất ngờ” và nhận ra điều khoản phá bỏ nhà lại được đưa vào di chúc, nhưng nói em gái Vỹ Linh hiện đang ở đây nên từ từ rồi sẽ tính. Sau đó, ông đã giao việc giải quyết ngôi nhà cho Phó thủ tướng Trương Chí Hiền phụ trách...

Trong khi đó, người em trai Hiển Dương lại cáo buộc anh trai nói dối về di nguyện cuối cùng của cha. Ông cho rằng anh trai của mình không trung thực khi phát biểu trước quốc hội rằng Lý Quang Diệu đã có ý định giữ lại và cải tạo ngôi nhà và buộc tội Thủ tướng đã lừa dối người cha quá cố trong những năm cuối đời. Theo ông Lý em, Thủ tướng đã nói với cha rằng ngôi nhà số 38 đường Oxley đã được Chính phủ Singapore công nhận là di tích quốc gia để ngăn cản cha mình đưa ý nguyện phá bỏ căn nhà vào di chúc. Trên Facebook của mình, ông Lý Hiển Dương còn thẳng thừng: “Ông ấy (Lý Hiển Long) đã cố tình vòng vo và nói những điều sai sự thật về di nguyện của cha chúng tôi”.

Thực hư việc soạn thảo và thực hiện di chúc thế nào, ai đúng ai sai, câu hỏi đó có lẽ chỉ nội bộ đại gia đình họ

Lý sẽ có câu trả lời. Nhưng điều thú vị trong lịch sử Singapore là lần đầu tiên người dân có cơ hội tiếp cận với những thông tin đa chiều từ chính những thành viên trong đại gia đình họ Lý. Một bức tranh sinh động và rõ nét về cái gọi là tranh chấp di sản đã hiện ra trước mắt công chúng cùng với những ý kiến của những người con ruột, con dâu và cả những đứa cháu nội của ông Lý. Đây cũng là lần đầu tiên mà thủ tướng đương nhiệm phải tự bào chữa trước quốc hội về sự trung thực của mình cũng như những cáo buộc về lạm dụng quyền lực và giải trình quan điểm của mình về di chúc của cha và hành xử với những người em. Ông Lý Hiển Long ở trong thế tiến thoái lưỡng nan vì theo thông lệ thì các chính trị gia Singapore như cựu Thủ tướng Lý Quang Diệu hay Gok Chok Tong cũng đã từng đưa ra tòa những ai công khai thóa mạ mình. Nay thì những người cáo buộc là em ruột của thủ tướng: nếu Thủ tướng Lý thắng theo “thông lệ” trước đây thì chẳng vẻ vang nhưng nếu không đưa ra tòa thì hóa ra những người em của thủ tướng đã nói đúng.

Cũng theo giải trình của Thủ tướng, trong di chúc cha ông đã để lại ngôi nhà 38 đường Oxley cho người con trai cả nhưng sau khi cụ Lý mất, hai người em đã tỏ ý không vui. Thủ tướng Lý bèn đề nghị bán ngôi nhà này lại cho cô em gái với giá danh nghĩa là 1 đô la Singapore (SGD) với điều kiện là nếu sau này ngôi nhà có bán đi hay được nhà nước trưng mua (acquire) thì toàn bộ số tiền thu được sẽ cho từ thiện nhưng cô Vỹ Linh không đồng ý. Sau đó ông Lý anh bán nhà này cho ông Lý em và biếu toàn bộ số tiền này cho từ thiện. Ông Lý em cũng chia sẻ cho từ thiện số tiền tương đương 50% giá trị hợp đồng. Như vậy là hiện nay căn nhà này đang thuộc quyền sở hữu của người con út Lý Hiển Dương.

Ngôi nhà 38 Oxley hiện tọa lạc trên diện tích 1.120,5 mét vuông đất với quyền sở hữu vĩnh viễn (free-hold) và giá thị trường hiện nay ước tính khoảng 24 triệu SGD. Theo tư duy sống trong nhà chung cư của người Singapore thì mảnh đất này tương đương với 17 căn hộ do nhà nước xây (HDB). Xét về kinh tế, việc đập bỏ căn nhà này sẽ có lợi cho đất nước Singapore và chính Lý Quang Diệu đã từng bày tỏ khi trả lời phỏng vấn với nhật báo The Straits Times (TST): “Vì nhà riêng của tôi mà những ngôi nhà láng giềng khác không được xây cao. Cho nên cứ đập bỏ nhà của tôi rồi điều chỉnh quy hoạch, cho phép xây cao lên, như vậy giá đất trong khu vực này sẽ tăng”. Nhưng dư luận đặt dấu hỏi liệu ông Lý Hiển Dương có “động cơ” gì khác ngoài chuyện thực hiện di chúc của cha là đập bỏ ngôi nhà này, bởi ông này đã bỏ ra 36 triệu SGD để nắm quyền sở hữu.

Theo đánh giá của các chuyên gia bất động sản, giá trị nhà đất trong khu vực đường Oxley sẽ tăng gấp bội nếu ngôi nhà 38 bị đập bỏ để nhường chỗ cho nhiều tòa nhà cao tầng mọc lên và hệ số sử dụng nhà ở sẽ cao lên. Có thể chưa thật đầy đủ nhưng nguyện vọng của người dân Singapore cũng được phản ánh qua cuộc thăm dò dư luận trên nhật báo TST cuối năm 2015: 77% số người được hỏi đồng ý với việc thực hiện ý muốn của Lý Quang Diệu (**). Tuy nhiên, trước mắt thì Chính phủ Singapore cũng chưa thể làm điều gì với ngôi nhà này bởi cô Lý Vỹ Linh vẫn còn ở đây và người em út cho biết bà chị mình mong muốn sống ở căn nhà kỷ niệm của cha mẹ mình đến cuối đời.

Xét về kiến trúc, ngôi nhà 38 Oxley không có gì đặc biệt ngoài yếu tố cổ vì nó được một thương nhân người Do Thái xây cách đây hơn 100 năm. Theo miêu tả của Lý Quang Diệu, cơ ngơi của ông chỉ là một ngôi nhà lớn và bừa bãi với 5 phòng ngủ, ở phía sau còn có 3 phòng ngủ cho người giúp việc. Theo ông Lý, ngôi nhà này đã cũ với những bức tường nứt nẻ và chi phí duy tu, bảo dưỡng rất tốn kém. Nhưng việc chính đảng cầm quyền PAP muốn lưu giữ ngôi nhà này làm di tích cũng là một lý do chính đáng. Theo trình bày của nhiều quan chức Singapore trong đó có Bộ trưởng Tài chính Heng Swee Kiat từng là thư ký riêng của Lý Quang Diệu thì ông Lý đã thay đổi ý định và suy nghĩ lại việc đập bỏ ngôi nhà này vì đây là một di tích lịch sử gắn liền với sự ra đời của PAP.

Trên Facebook cá nhân của mình vào ngày 1-7-2017, ông Lý Hiển Dương viết: “Kể từ khi câu chuyện về ngôi nhà của cha mẹ chúng tôi được công khai, chị Vỹ Linh và tôi đã dùng truyền thông xã hội để đến với người dân Singapore. Chúng tôi không có cách tiếp cận nào khác (...). Tôi không phải là chính trị gia và tôi chưa bao giờ có ý định làm chính trị (...). Tôi chỉ là một người đàn ông thực hiện ý nguyện của cha mình”. Nhưng con trai cả của Lý Hiển Dương, tức là cháu nội của Lý Quang Diệu tên là Lý Thằng Vũ đang gặp rắc rối với chính quyền về những lời bình luận trên Facebook chỉ trích hệ thống tòa án Singapore. Ngày 4-8 vừa qua, Tổng Chưởng Lý Singapore cho biết sẽ khởi kiện người thanh niên 32 tuổi này về tội xem thường tòa án (contempt of court). Con nhà tông không giống lông cũng giống cánh, không ai loại trừ khả năng Lý Thằng Vũ bị đẩy vào thế phải làm chính trị và không thể quên rằng ông nội của anh là Lý Quang Diệu đã trở thành thủ tướng lúc 36 tuổi.

Những tranh cãi tưởng chừng như mang tính riêng tư hay nội bộ trong gia đình họ Lý cũng như những mối quan hệ dây mơ rễ má trong chính thể hiện nay đã bộc lộ những vấn đề âm ỉ chưa được bàn bạc và giải quyết thấu đáo khi ông Lý còn sống. Dù sao đi nữa, đất nước và người dân Singapore phải học cách trưởng thành với một chặng đường lịch sử mới không có sự hiện diện của Lý Quang Diệu. Có thể ai đó sẽ buồn cho đại gia đình họ Lý về tình cảnh huynh đệ tương tàn nhưng mong rằng Lý Quang Diệu sẽ luôn ngậm cười nơi chín suối với những gì đã để lại cho người dân và đất nước ông. Đó là một đảo quốc rợp bóng cây xanh, môi trường xã hội lành mạnh được quản lý bởi một nhà nước pháp quyền và trọng dụng nhân tài. Chính đảng cầm quyền PAP mà Lý Quang Diệu là một trong những người sáng lập phải luôn trong sạch, không tham nhũng và không ngừng đổi mới để phục vụ cho những giá trị công lý, công bằng, thịnh vượng, dân chủ và lòng tự hào của những ai cầm trên tay tấm hộ chiếu Singapore.

(*) Giám đốc Công ty Tư vấn Vietnam Global Network, Singapore
(**) http://www.straitstimes.com/singapore/poll-most-people-back-demolition-of-38-oxley-road

Chia sẻ:
   
CÙNG CHUYÊN MỤC
>>Xem thêm chuyên mục khác:
© 2012 - 2015 Thời báo Kinh tế Sài Gòn Online.