Giải pháp hóa đơn kèm xổ số
Thứ Sáu,  1/12/2017, 13:29 

Giải pháp hóa đơn kèm xổ số

Mai Đình

Để khuyến khích người tiêu dùng yêu cầu hóa đơn khi mua hàng, qua đó kiểm soát được doanh số của người bán, nhiều nước đã áp dụng mô hình hóa đơn mua hàng kèm vé số. Ảnh: THÀNH HOA

(TBKTSG) - Để chống gian lận thuế giá trị gia tăng (GTGT) và thuế doanh thu (thuế khoán), một số nước đã thực hiện mô hình hóa đơn mua hàng/dịch vụ kèm xổ số. Việt Nam có nhiều điểm tương đồng với những nơi đã thực hiện thành công, nên cân nhắc thí điểm việc này và nếu vậy, cũng nên lường trước một số khó khăn.

Giảm gian lận thuế: người dân và chính phủ cùng thắng

Ở bất kỳ một nền kinh tế nào, nguồn thu ngân sách chính của Chính phủ luôn là các loại thuế và phí. Trong số đó, thường chiếm phần quan trọng là thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế thu nhập cá nhân và thuế GTGT. Vì vậy, trong việc dự toán và cân đối ngân sách, các khoản chi đều được ước lượng dựa trên các khoản thu dự tính. Nếu thất thu nhiều ở thuế GTGT và thuế khoán trên doanh thu, đương nhiên Chính phủ sẽ tìm cách bù đắp bằng tăng trực tiếp hay gián tiếp thông qua các loại thuế, phí khác. Khi đó, gánh nặng về thuế đương nhiên sẽ được chia cho mọi người, và gánh nặng nhất sẽ là tầng lớp có thu nhập thấp. Còn trong trường hợp thực thu tốt, Chính phủ sẽ đảm bảo công bằng hơn giữa những người đóng thuế, tăng nguồn thu cho ngân sách.

Vì vậy, để khuyến khích người tiêu dùng yêu cầu hóa đơn khi mua hàng, qua đó kiểm soát được doanh số của người bán, nhiều nước đã áp dụng mô hình hóa đơn mua hàng kèm vé số. Một cơ sở khoa học quan trọng của cơ chế này là khoa học về hành vi (kinh tế học hành vi là một nhánh kinh tế mới, vừa được thêm giải Nobel của Richard Thaler). Theo đó, con người có kỳ vọng quá mức vào những may mắn có xác suất xảy ra rất thấp, như trúng xổ số. Ngoài ra, nhiều nghiên cứu cũng đã chỉ ra rằng, hành vi cá cược là một thuộc tính tâm lý, nhiều người nghiện không phải chỉ vì giá trị vật chất khi thắng, mà là cảm giác sung sướng khi được thắng, dù giá trị nhỏ.

Hiện nay ở Việt Nam, nếu thu đúng, thu đủ thuế GTGT và thuế khoán thì nguồn thu khá lớn và chiếm một phần quan trọng của nguồn thu ngân sách. Số liệu sáu tháng đầu năm 2017 cho thấy, nguồn thu thuế GTGT là 141.000 tỉ đồng, chiếm một phần tư tổng thu ngân sách. Nếu gộp thuế GTGT và thuế thu nhập doanh nghiệp (gồm cả thuế khoán trên doanh thu) thì hai nguồn thu này chiếm gần một nửa tổng thu ngân sách.

Không những thế, một nền tảng quan trọng của thuế GTGT là thị trường bán lẻ, thì ở Việt Nam, doanh số của thị trường này rất lớn và không ngừng tăng với sức mua của thị trường hơn 90 triệu dân. Theo số liệu của Tổng cục Thống kê, doanh thu bán lẻ hàng hóa cả nước năm 2016 khoảng 2,67 triệu tỉ đồng (118 tỉ đô la Mỹ), nếu tính trung bình thuế GTGT 10% thì nguồn thu có thể lên đến 11,8 tỉ đô la Mỹ.

Lường trước những khó khăn nếu thí điểm

Tính hiệu quả của mô hình hóa đơn kèm xổ số được ghi nhận ở hầu hết các nước triển khai. Tuy nhiên nếu thí điểm ở Việt Nam, cần lưu ý đến một số khó khăn.

Thứ nhất, cần ngăn chặn và hạn chế thỏa thuận ngầm để “cưa” thuế. Kinh tế học hành vi đã có những minh chứng cho thấy, quyết định trung thực trong việc khai thuế và nộp thuế phụ thuộc vào trình độ và nhận thức về đạo đức hay trách nhiệm cộng đồng của chủ doanh nghiệp. Khái niệm “giá trị được bảo vệ - protected value”, được ghi nhận, khi có những cá nhân trong xã hội thấy rằng họ có được phần lợi ích bù lại cho những “thiệt thòi về kinh tế” khi họ không vi phạm các quy định. Có được điều này ở Việt Nam hiện nay đương nhiên là rất khó. Vì vậy cần có cơ chế triển khai và quản lý phù hợp để người bán sẵn sàng hợp tác trong việc xuất hóa đơn. Chẳng hạn việc quy định trần doanh thu để được đăng ký là hộ kinh doanh. Theo đó, nếu doanh thu từ một mức nào đó (1 tỉ đồng chẳng hạn) trở lên, thì bắt buộc phải đăng ký là doanh nghiệp.

Cần khuyến khích, tiến dần đến bắt buộc khai và quyết toán thuế trực tuyến để tránh làm việc trực tiếp với nhân viên thuế, và quy định chặt chẽ để tránh việc lạm dụng thanh, kiểm tra thuế. Bên cạnh đó, đối với các địa điểm kinh doanh, cần bắt buộc trang bị máy tính tiền, có hệ thống tổng hợp báo cáo và có thể hậu kiểm bất cứ lúc nào. Việc đầu tư thiết bị, phần mềm ban đầu có thể là một khoản chi phí phát sinh thêm của doanh nghiệp, nhưng Nhà nước hoàn toàn có thể có chính sách giảm trừ thuế, hay trợ giá gì đó trong thời gian ngắn ban đầu.

Thứ hai, cần tạo động lực để người tiêu dùng yêu cầu hóa đơn. Một trong những nguyên nhân hạn chế người dân yêu cầu hóa đơn là bởi vì họ không thấy được lợi ích thiết thân. Vì vậy, cần tuyên truyền rộng rãi và mạnh mẽ lợi ích của việc lấy hóa đơn, không tiếp tay cho việc trốn thuế. Bên cạnh đó, việc bắt buộc có mã số thuế cá nhân, cho lựa chọn khấu trừ chi phí hợp lý theo cách khoán hay thực tế (có giới hạn) sẽ giúp những người có chi phí tích cực yêu cầu hóa đơn.

Việc tham gia xổ số với hóa đơn cũng cần thực hiện thuận tiện, thiết kế các giải thưởng và phương thức nhận tối ưu nhất có thể. Chẳng hạn, có thể đăng ký số dự thưởng qua trang web, ứng dụng trên điện thoại di động thông minh hay qua tin nhắn gửi đến một số tổng đài. Sau đó, việc nhận thưởng có thể linh hoạt, đối với những giải thưởng có giá trị không quá lớn, có thể nhận ở những điểm dễ tiếp cận như bưu điện, đại lý viễn thông. Đã có nơi không đạt được mục tiêu đặt ra vì việc tuyên truyền không tốt và bắt buộc người tham gia phải có tài khoản ngân hàng, nên số người tham gia chương trình rất thấp.

Xuất phát từ những lợi ích cũng như tính thích cá cược của đa số người Việt Nam, việc triển khai hóa đơn kèm xổ số theo người viết có tính khả thi cao. Việc triển khai có thể thí điểm trước ở một đô thị lớn, như TPHCM. Tuy nhiên, cần xem xét đến những khó khăn, và tham khảo kinh nghiệm từ những nơi đã triển khai thành công như Sao Paulo (Brazil), Slovakia, Đài Loan.

Chia sẻ:
   
CÙNG CHUYÊN MỤC
Giấy phép Báo điện tử số: 2302/GP-BTTTT, cấp ngày 29/11/2012