Vai trò của nghiên cứu - phát triển, nhìn từ bài học nguyên liệu
Thứ Tư,  3/1/2018, 16:50 

Vai trò của nghiên cứu - phát triển, nhìn từ bài học nguyên liệu

Hồng Nguyễn

(TBKTSG) - Những năm gần đây, trên các phương tiện truyền thông thỉnh thoảng lại nổi lên những thông tin về tình trạng nguyên liệu sản xuất bị thu gom, lúc thì ở ngành dệt may, lúc thì ở ngành giấy, thậm chí là với những nguyên liệu có nguồn gốc tự nhiên như cát, gỗ... Kịch bản thì na ná như nhau. Ban đầu là nguyên liệu được doanh nghiệp hoặc thương lái nước ngoài thu gom với giá cao, rồi sau đó là tình trạng khan hiếm. Vào lúc khan hiếm, để có nguyên liệu duy trì sản xuất, các doanh nghiệp lại phải nhập khẩu trở lại với mức giá cao hơn nhiều lần.

Ở giai đoạn nguyên liệu bị thu gom, thường thì một thỏa thuận mua bán có lợi nhuận là bài toán cơ bản đủ để doanh nghiệp không ngần ngại bán nguyên liệu dưới hình thức xuất khẩu trực tiếp hay gián tiếp qua thương lái. Thoạt nhìn, việc doanh nghiệp sản xuất, khai thác nguyên liệu có doanh thu xuất khẩu là điều đáng mừng. Nhưng hoạt động xuất khẩu không có sự cân đối với nhu cầu nguyên liệu ở trong nước thì nhiều doanh nghiệp Việt sẽ bị đẩy vào chuyện phải mua nguyên liệu giá cao.

Có thể thấy bất cứ ngành sản xuất nào cũng rất dễ phải đối mặt với sự thiếu hụt nguyên liệu. Nắm điều này, các doanh nghiệp nước ngoài với tiềm lực tài chính mạnh thường chủ động đầu cơ nguyên liệu. Thật khó để bắt doanh nghiệp không được bán nguyên liệu khi mà họ dựa trên nguyên tắc cung - cầu và thuận mua vừa bán. Do vậy, tự thân các doanh nghiệp có nhu cầu sử dụng nguyên liệu phải tìm kiếm cho mình những giải pháp, trong đó không thể không kể đến việc ký hợp đồng nguyên tắc với những đơn vị cung ứng nguyên liệu. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải nắm vững tình hình nguyên liệu trên thị trường, dự báo giá cả (sẽ tăng hay giảm) trong ngắn hạn lẫn dài hạn, nhất là phải cập nhật thông tin về nguồn nguyên liệu trên thị trường thế giới, và cần lưu ý Trung Quốc là nước “ngốn” một khối lượng nguyên liệu “khủng”.

Vấn đề là công tác dự báo vẫn đang bỏ ngỏ nên mỗi khi “kịch bản” diễn ra thì điệp khúc “doanh nghiệp trở tay không kịp” vẫn cứ lặp đi lặp lại như chưa bao giờ cũ. Hệ lụy của những biến động về nguyên liệu là tăng giá thành sản phẩm do tác động của các yếu tố như cắt giảm sản lượng, bồi thường hợp đồng trễ hạn...

Cần nhớ là những nguyên liệu được khai thác từ tự nhiên như nước ngầm, cát, gỗ, khoáng sản... đã bị khai thác quá mức, trữ lượng ngày càng sụt giảm. Đã có nhiều cảnh báo về sự sụt giảm này kèm theo những lời kêu gọi sử dụng nguyên liệu thay thế.

Tình trạng khan hiếm nguyên liệu có dấu hiệu lan tràn ra nhiều ngành sản xuất. Ở góc độ doanh nghiệp, thiết nghĩ ngoài việc cần lưu ý dự trữ nguyên liệu như là giải pháp ngắn hạn, thì về lâu dài, cần tìm kiếm những sự hợp tác để chủ động tạo nguồn nguyên liệu. Một trong những giải pháp là đặt hàng các trung tâm nghiên cứu từ các trường đại học, viện nghiên cứu. Tuy nhiên, việc này cần thời gian vì muốn ứng dụng thành quả nghiên cứu cần có giai đoạn thử nghiệm kiểm tra, đánh giá và điều chỉnh. Bên cạnh đó, nguồn vốn cho nghiên cứu phát triển luôn là vấn đề khó đối với nhiều doanh nghiệp. Và giá thành sản phẩm khi sử dụng nguyên liệu thay thế thường kém cạnh tranh so với nguyên liệu đang sử dụng. Nhưng dù muốn hay không, doanh nghiệp cũng cần sớm tính đến giải pháp này, nếu không muốn nói đây là nhiệm vụ sống còn của những doanh nghiệp không tự chủ được vùng, nguồn nguyên liệu và luôn phụ thuộc vào các nhà cung cấp.

Ở góc độ của người làm chính sách, thiết nghĩ cũng cần có các chính sách khuyến khích sản xuất, khai thác, hạn chế xuất khẩu những nguyên liệu cần thiết cho sản xuất trong nước.

Cũng xin đề cập đến vai trò quan trọng của các hiệp hội trong việc cảnh báo doanh nghiệp chủ động dự trữ nguyên liệu ở những thời điểm cần thiết; đề xuất những giải pháp thiết thực nhằm tránh nguy cơ thiếu hụt nguyên liệu cho sản xuất trong nước.

Ổn định nguồn nguyên liệu không chỉ giúp doanh nghiệp ổn định sản xuất, ổn định giá thành sản phẩm, mà còn giúp ổn định công ăn việc làm cho người lao động và nhiều lợi ích vô hình khác cho nền sản xuất nước nhà.

Chia sẻ:
   
CÙNG CHUYÊN MỤC
Giấy phép Báo điện tử số: 2302/GP-BTTTT, cấp ngày 29/11/2012