Bức tranh khởi nghiệp 2017
Thứ Sáu,  5/1/2018, 11:24 

Bức tranh khởi nghiệp 2017

Đức Tâm

Các startup tại Sàn giao dịch khởi nghiệp 2017. Ảnh: Thành Hoa

(TBKTSG) - Cuối năm 2017, cộng đồng khởi nghiệp Việt Nam có phần sôi động hơn nhờ tác động từ chương trình truyền hình thực tế Shark Tank. Nổi bật trong số này là thương vụ Shark Linh - VinaCapital cam kết đầu tư 23 tỉ đồng đổi lấy 45% cổ phần từ startup Gcalls. Tạm bỏ qua các con số và sự hồ hởi của truyền thông, chúng ta nghiệm ra điều gì?

Gcalls là nhà cung cấp phần mềm quản lý giúp các doanh nghiệp tạo lập hệ thống tổng đài số trong 5 phút, bao gồm cả tính năng quản lý cuộc gọi và giải pháp tích hợp với các ứng dụng quản lý khách hàng. Startup này đã hoạt động được hai năm, doanh thu sáu tháng gần nhất khoảng 3,3 tỉ đồng; tham gia Shark Tank với mục tiêu gọi vốn nhằm mở rộng chinh phục thị trường 38 tỉ đô la Mỹ ở Đông Nam Á.

Vậy điều gì làm cho Shark Linh, tức bà Thái Vân Linh, Giám đốc vận hành và chiến lược Quỹ đầu tư VinaCapital, quan tâm đến Gcalls? “Các công ty công nghệ toàn cầu đều muốn vào thị trường châu Á, một thị trường sẽ tăng trưởng mạnh nhất trong 30 năm tới. Nếu mình bắt đầu sớm và chiếm châu Á trước thì khi các công ty lớn vào thị trường, ta sẽ cho họ một vài lựa chọn: hoặc phải tự xây, hoặc phải mua lại. Đó là giải pháp rút lui nên theo hơn là chọn IPO”.

Rõ ràng có ba điểm mà nhà đầu tư quan tâm. Thứ nhất là quy mô thị trường, kế đến là tốc độ mở rộng và bao trùm tất cả là chiến lược thoái vốn.

Rõ ràng ngay khi quan tâm đến một dự án khởi nghiệp, nhà đầu tư chuyên nghiệp nghĩ liền đến cái đích thoái vốn. Do vậy, nếu bạn chưa có một chiến lược thoái vốn rõ ràng, hãy cân nhắc khi quyết định gõ cửa các nhà đầu tư. Kế đến, một khi đã đồng ý bán đi 45% cổ phần để nhận đầu tư, 1 triệu đô la Mỹ chẳng hạn thì bạn cũng đồng thời phải chia sẻ, giảm hay thậm chí mất quyền kiểm soát với dự án mình lập nên. Đây là hai nguyên tắc cơ bản trong khởi nghiệp nhưng sở dĩ vẫn được nhắc lại nhiều lần bởi không ít bạn trẻ khởi nghiệp chỉ mới biết chứ chưa thật sự thấm.

Một số sự kiện nổi bật trong cộng đồng khởi nghiệp trong năm 2017

- Tiki gọi đầu tư thêm 1.000 tỉ đồng để chuẩn bị cho việc mở rộng kinh doanh và JD.com là một trong những nhà đầu tư tham gia vòng góp vốn này.

- Tập đoàn SEA (Singapore) mua lại 82% cổ phần của Foody với giá 64 triệu đô la Mỹ.

- Speedup 2017, một chương trình hỗ trợ đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp giai đoạn 2016-2020 thuộc Sở Khoa học và Công nghệ TPHCM, công bố hỗ trợ 11,75 tỉ đồng cho 14 startup trên cả nước.

- Ngày càng có thêm các startup nước ngoài khởi nghiệp tại Việt Nam. Chương trình tăng tốc VIISA là một trong những trung tâm nổi bật thu hút các startup nước ngoài đến Việt Nam.

- Nhiều quỹ đầu tư giai đoạn đầu cho startup thành lập như ESP Capital, Innovatube.

- Sự ra mắt của chương trình truyền hình thực tế Shark Tank Việt Nam.

Ở đây, xin được nói thêm đôi chút. Về cơ bản, có thể chia nhà đầu tư thành hai trường phái. Một là nhà đầu tư tài chính, và hai là nhà đầu tư chiến lược. Với nhà đầu tư tài chính, họ rót một đồng vốn và luôn kỳ vọng thu về n lần đồng lời và n càng lớn càng tốt. Với nhà đầu chiến lược, khi đồng hành cùng một startup, họ tìm một mảnh ghép còn thiếu cho bức tranh của mình.

Khi nhắc đến bức tranh khởi nghiệp Việt Nam không thể không kể đến cuộc thi thường niên Bánh xe khởi nghiệp (Startup Wheel) do Trung tâm Hỗ trợ thanh niên khởi nghiệp (BSSC) tổ chức, bắt đầu lăn bánh từ năm 2013. Năm nay, giải nhất thuộc về EyeQ Tech - ứng dụng camera thông minh nhận diện khuôn mặt. Một trong những khách hàng chính của EyeQ Tech là các công ty cung cấp bảng quảng cáo đặt trong các thang máy ở chung cư, tòa nhà, trung tâm thương mại. Giá trị mà EyeQ Tech mang lại là giúp các công ty cung cấp bảng quảng cáo xác định số lượng khách hàng xem clip quảng cáo, cũng như giới tính và tuổi tác của họ.

Giữa Gcalls và EyeQ Tech có điểm gì chung? Họ cùng được xây dựng dựa trên nền tảng công nghệ và cùng hướng đến nhóm khách hàng doanh nghiệp. Nói cách khác, họ chọn mô hình B2B, thay vì B2C.

Theo thống kê từ BSSC, năm nay số lượng các dự án khởi nghiệp theo hướng tiếp cận B2B nhiều hơn những năm trước. Đây chính là nét mới đáng chú ý. Bởi khi các startup hướng đến phục vụ doanh nghiệp trong nước, họ đem đến giải pháp giúp doanh nghiệp hoạt động hiệu quả hơn và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Bên cạnh Gcalls và EyeQ Tech, có thể điểm qua một số startup khác chọn hướng đi B2B như trợ lý thông minh Hana, Robot 3T, CVReferral, Trusting Social, Mojitok... Quí 1-2016, khi 500 startup công bố thành lập quỹ 10 triệu đô la Mỹ đầu tư vào Việt Nam, họ cũng nhìn nhận B2B là một lĩnh vực thú vị đáng quan tâm.

Viết vậy không có nghĩa là B2C kém hấp dẫn. Trong buổi tiếp xúc với báo chí vào tháng 8-2017, ông Đinh Anh Huân - Chủ tịch Juno - thương hiệu giày nữ, cho biết mục tiêu của thương hiệu này là sẽ bán sản phẩm ra toàn cầu dựa trên nền nội lực xây dựng trong nước. Năm 2018, Juno đặt mục tiêu nâng số cửa hàng lên 120, tăng gấp đôi so với số cửa hàng năm nay. Trong góc nhìn của ông Huân, đối tượng khách hàng của Juno là từ 18-40 tuổi, tức khoảng 22 triệu dân, chia đôi ra là có khoảng 10 triệu phụ nữ (tức tạm tính trung bình tỷ lệ nam nữ bằng nhau). Thử hình dung chị em phụ nữ mỗi năm mua từ 3-4 đôi giày, thì quy mô thị trường không phải là nhỏ.

Số liệu ông Huân đưa ra chỉ mang tính tương đối nhưng qua đó ta thấy cách một nhà đầu tư họ chọn phân khúc và ước lượng độ lớn thị trường. Khi một startup có được tư duy như vậy, họ nói cùng ngôn ngữ với nhà đầu tư. Và nhờ vậy, khả năng hai bên đồng hành sẽ cao hơn.

Qua những câu chuyện trên ta thấy B2C hay B2B không quan trọng, cốt lõi là sản phẩm làm ra có được thị trường chấp nhận hay không và độ lớn thị trường đó như thế nào. Đây chính là những thỏi nam châm thu hút sự quan tâm của nhà đầu tư. Và nguyên tắc này cũng hoàn toàn đúng trong lĩnh vực khởi nghiệp nông nghiệp.

Chia sẻ góc nhìn về nông nghiệp Việt Nam, bà Meirav Eilon Shahar, Đại sứ đặc mệnh toàn quyền của Israel tại Việt Nam, từng nhận xét: “Ở một đất nước với 70% dân số tham gia hoạt động nông nghiệp, nuôi trồng thủy sản và các ngành liên quan, các bạn không thể cầm cự nếu thiếu đi những hoạt động khởi nghiệp và đổi mới trong nông nghiệp...”. Từ năm 2015 đến nay, chúng ta đã có nhiều hoạt động hỗ trợ khởi nghiệp nông nghiệp, trong đó đáng chú ý là cuộc thi dự án khởi nghiệp nông nghiệp thường niên do Trung tâm Nghiên cứu kinh doanh và hỗ trợ doanh nghiệp (BSA) tổ chức.

Qua mỗi năm, cuộc thi lại có thêm nhiều nét mới, thu hút nhiều địa phương trên cả nước tham dự, theo đó các các dự án dự thi cũng nhiều và đa dạng hơn, cách thuyết trình ngày càng chuyên nghiệp, chất lượng sản phẩm và bao bì cũng tốt hơn... Một trong những giá trị mà cuộc thi mang lại là giúp kết nối các dự án khởi nghiệp với nhau cùng những nguồn lực phong phú từ cộng đồng.

Tuy nhiên khi dõi theo cuộc thi những năm qua, người viết vẫn có cảm giác ít nhiều tiếc nuối. Có sản phẩm bản thân đã mang một câu chuyện hay đủ lay động cảm xúc khách hàng nhưng rồi khách hàng đến một lần và không quay lại. Có sản phẩm chất lượng rất tốt nhưng bao bì lại không tương xứng. Có sản phẩm mang tính bản địa độc đáo nhưng nhà đầu tư lại không thể đi cùng với người sáng lập dự án... Những tiếc nuối như vậy có thể được khắc phục giá như những nhà khởi nghiệp trẻ chịu mở lòng lắng nghe góp ý, phản biện từ những chuyên gia. Và giá như mỗi địa phương có một nhà lãnh đạo mang khát vọng đưa quê nhà khởi nghiệp thực sự chứ không dừng ở mức kêu gọi theo phong trào.

Thực tế cuộc sống không có hai từ giá như. Thế nhưng nêu hai chữ “giá như” ra, đặt trong bức tranh quốc gia khởi nghiệp mà Nhà nước đặt ra, ta thấy còn rất nhiều việc phải làm để điều mong muốn trở thành hiện thực.

Sự kiện đến rồi đi, xu hướng mới sẽ thay xu hướng cũ và dù thay đổi thế nào, những giá trị căn bản trong câu chuyện khởi nghiệp vẫn không đổi. Suy ngẫm về những điều này cũng là một cách để ta nhìn lại bức tranh khởi nghiệp năm qua. 

TIN BÀI LIÊN QUAN
Chia sẻ:
   
CÙNG CHUYÊN MỤC
Giấy phép Báo điện tử số: 2302/GP-BTTTT, cấp ngày 29/11/2012