Luật liên quan đến doanh nghiệp có gì mới?
Thứ Hai,  15/1/2018, 09:51 

Luật liên quan đến doanh nghiệp có gì mới?

Văn phòng luật sư NHQuang&Cộng sự

2018 là năm khuyến khích phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, thúc đẩy doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo. Trong ảnh: Sản phẩm tham dự một cuộc thi về khởi nghiệp. Ảnh: THÀNH HOA

(TBKTSG) - Năm 2018, nhiều bộ luật và luật mới hay sửa đổi, bổ sung có hiệu lực. Dưới đây là những quy định mới có liên quan đến hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.

Khuyến khích phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, thúc đẩy doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo

Với mong muốn thúc đẩy hoạt động khởi nghiệp (startup) sáng tạo đồng thời khuyến khích các doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV), Luật Hỗ trợ DNNVV (có hiệu lực từ ngày 1-1-2018) xác định các startup nếu đáp ứng được một số điều kiện nhất định sẽ được Nhà nước hỗ trợ về ứng dụng, chuyển giao công nghệ; hỗ trợ đào tạo, huấn luyện chuyên sâu về xây dựng, phát triển sản phẩm; hỗ trợ thông tin, truyền thông, xúc tiến thương mại; hỗ trợ phát triển tài sản trí tuệ. Trong từng thời kỳ, các startup có thể nhận được hỗ trợ cấp bù lãi suất từ Chính phủ đối với các khoản vay.

Bên cạnh Luật Hỗ trợ DNNVV, các startup hoạt động trong lĩnh vực công nghệ có thể nhận được các ưu đãi theo quy định của Luật Chuyển giao công nghệ 2017 (cũng có hiệu lực từ ngày 1-1-2018), như ưu đãi thuế, hỗ trợ liên quan đến việc phát triển thị trường khoa học và công nghệ.

Thay đổi quan trọng về đối tượng tham gia và mức lương đóng bảo hiểm xã hội

Luật Bảo hiểm xã hội (BHXH) 2014 bổ sung một số đối tượng tham gia BHXH bắt buộc từ ngày 1-1-2018, bao gồm: (i) Người lao động (NLĐ) làm việc theo hợp đồng lao động có thời hạn từ đủ một tháng đến dưới ba tháng, và (ii) NLĐ là công dân nước ngoài vào làm việc tại Việt Nam có giấy phép lao động hoặc chứng chỉ hành nghề hoặc giấy phép hành nghề do cơ quan có thẩm quyền của Việt Nam cấp được tham gia BHXH bắt buộc theo quy định của Chính phủ. Riêng đối với trường hợp NLĐ là công dân nước ngoài như tại điểm (ii), hiện nay Chính phủ vẫn chưa có văn bản hướng dẫn cụ thể đối với đối tượng này.

Luật BHXH 2014 cũng quy định về việc thay đổi mức tiền lương tháng đóng BHXH. Cụ thể, kể từ ngày 1-1-2018, tiền lương tháng đóng BHXH sẽ bao gồm: mức lương, phụ cấp lương và các khoản bổ sung khác theo quy định của pháp luật lao động. Quy định này sẽ làm tăng chi phí của doanh nghiệp. Ngoài ra, doanh nghiệp cũng có thể phải thực hiện các hoạt động nội bộ khác như điều chỉnh thang bảng lương hay cấu trúc lại cơ cấu nhân sự...

Hợp nhất và hoàn thiện các biện pháp quản lý ngoại thương

Luật Quản lý ngoại thương 2017 (có hiệu lực từ 1-1-2018) được xây dựng cơ sở thay thế ba pháp lệnh, bao gồm Pháp lệnh tự vệ trong nhập khẩu hàng hóa nước ngoài vào Việt Nam năm 2002, Pháp lệnh Chống bán phá giá hàng hóa nhập khẩu vào Việt Nam năm 2004 và Pháp lệnh chống trợ cấp hàng hóa nhập khẩu vào Việt Nam năm 2004. Ngoài ra, Luật Quản lý ngoại thương đã bãi bỏ một số các điều khoản trong Luật Thương mại số 36/2005/QH11 liên quan tới xuất, nhập khẩu hàng hóa, tạm nhập, tái xuất hàng hóa, chuyển khẩu hàng hóa, chứng nhận xuất xứ hàng hóa…

Luật Quản lý ngoại thương đưa ra quy định về một hệ thống các biện pháp quản lý ngoại thương, bao gồm: các biện pháp hành chính; các biện pháp kỹ thuật, kiểm dịch; các biện pháp phòng vệ thương mại; kiểm soát khẩn cấp trong hoạt động ngoại thương và các biện pháp phát triển hoạt động ngoại thương.

Xét về khía cạnh quản lý hành chính, các biện pháp mang tính hạn chế quyền tự do kinh doanh xuất khẩu, nhập khẩu được quy định nhằm đảm bảo lợi ích công cộng, an ninh quốc phòng, hoặc phù hợp cam kết quốc tế... Cụ thể, luật đã đưa ra quy định về nguyên tắc xác định Danh mục hàng hóa cấm xuất khẩu, cấm nhập khẩu. Ngoài ra, luật cũng phân biệt rõ giấy phép xuất khẩu, giấy phép nhập khẩu mà doanh nghiệp phải có khi làm thủ tục thông quan hàng hóa với các điều kiện (không phải là giấy phép) mà doanh nghiệp chỉ cần đáp ứng để thực hiện hoạt động xuất, nhập khẩu. Điểm mới của luật là các biện pháp quản lý ngoại thương đối với khu hải quan riêng chỉ áp dụng một lần. Quy định như trên giúp giảm thiểu thủ tục hành chính cho doanh nghiệp trong các khu vực hải quan riêng đồng thời tận dụng được lợi thế của các khu kinh tế cửa khẩu hoặc khu kinh tế biển.

Đối với khía cạnh quản lý về phòng vệ thương mại, các quy định của luật được xây dựng trên cơ sở pháp điển hóa, sửa đổi, bổ sung các nội dung cơ bản của tại ba pháp lệnh đã nêu. Đồng thời, luật cũng bổ sung quy định chống lẩn tránh các biện pháp phòng vệ thương mại, nhằm đảm bảo tính phù hợp với thông lệ quốc tế.

Pháp luật về hình sự xử lý cả pháp nhân thương mại và bỏ nhiều tội danh liên quan đến hoạt động kinh tế

Bộ luật Hình sự (BLHS) 2015, sửa đổi, bổ sung 2017 (có hiệu lực từ ngày 1-1-2018) đã có thay đổi đáng kể về các quy định liên quan đến hoạt động kinh tế.

Việc BLHS mới bỏ ba tội danh được quy định tại BLHS 1999 (bao gồm cả luật sửa đổi, bổ sung 2009), đó là tội kinh doanh trái phép (điều 159); tội cố ý làm trái quy định của Nhà nước về quản lý kinh tế gây hậu quả nghiêm trọng (điều 165) và tội báo cáo sai trong quản lý kinh tế (điều 167) là một điểm sáng. BLHS mới đã chuyển một số hành vi mà trước đây thường bị truy cứu theo các tội danh này vào các tội danh trong những lĩnh vực cụ thể như chứng khoán, bảo hiểm, cạnh tranh... để hạn chế những tội danh có phạm vi điều chỉnh không rõ ràng hoặc quá rộng. Ví dụ, tội “cố ý làm trái quy định của nhà nước về quản lý kinh tế gây hậu quả nghiêm trọng” đã từng được coi như là một quy định chung để xử lý những trường hợp mà cơ quan tố tụng không thể hoặc không muốn xử lý người phạm tội về những tội phạm khác. Việc này sẽ loại bỏ rào cản về phát huy sáng tạo trong sản xuất kinh doanh, khi mà pháp luật về hoạt động kinh tế còn thiếu tính ổn định.

Một nội dung đáng chú ý khác là BLHS mới bỏ tội danh cung cấp dịch vụ trái phép trên mạng máy tính, mạng viễn thông (được quy định tại điều 292 BLHS năm 2015). Điều 292 này đã từng gây tranh cãi do bản chất của nó là một biến thể của tội “kinh doanh trái phép” trên môi trường mạng. Việc bãi bỏ nó góp phần ổn định niềm tin của các tổ chức, cá nhân trong quá trình khởi nghiệp và kinh doanh.

Theo BLHS mới, pháp nhân thương mại sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự đối với 33 tội danh, chủ yếu liên quan đến các hành vi vi phạm trật tự quản lý kinh tế, như buôn lậu; sản xuất, buôn bán hàng cấm, hàng giả; thao túng thị trường chứng khoán; gian lận trong kinh doanh bảo hiểm; trốn đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp cho người lao động; vi phạm quy định về cạnh tranh; gây ô nhiễm môi trường; rửa tiền… Trong số các tội danh truy cứu trách nhiệm hình sự với pháp nhân, có một số tội danh mới chưa từng được quy định trong BLHS 1999 như tội gian lận trong kinh doanh bảo hiểm, tội trốn đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp cho người lao động, tội vi phạm quy định về cạnh tranh… Bổ sung pháp nhân thương mại là một đối tượng chịu trách nhiệm hình sự là một cải cách lớn nhằm khắc phục các khó khăn liên quan đến việc xử phạt vi phạm hành chính hay thủ tục đòi bồi thường thiệt hại đối với pháp nhân vi phạm pháp luật.

Pháp nhân thương mại phạm tội có thể được miễn hình phạt khi đã khắc phục toàn bộ hậu quả và đã bồi thường toàn bộ thiệt hại do hành vi phạm tội gây ra. Việc truy cứu trách nhiệm hình sự pháp nhân thương mại không loại trừ trách nhiệm hình sự của cá nhân, do đó kể cả trong trường hợp pháp nhân được miễn hình phạt, các cá nhân liên quan vẫn phải chịu trách nhiệm hình sự. Phạt tiền, đình chỉ hoạt động có thời hạn hoặc vĩnh viễn, cấm kinh doanh, cấm hoạt động trong một số lĩnh vực nhất định, cấm huy động vốn là các hình phạt có thể được áp dụng với các pháp nhân thương mại. Ngoài ra, các pháp nhân thương mại còn có thể bị áp dụng các biện pháp tư pháp như buộc khôi phục lại tình trạng ban đầu hay buộc thực hiện một số biện pháp nhằm khắc phục, ngăn chặn hậu quả tiếp tục xảy ra. 

Cách thức thực thi quyền tiếp cận thông tin của người dân, doanh nghiệp

Luật Tiếp cận thông tin có hiệu lực từ ngày 1-7-2018 đưa ra quy định về 15 loại thông tin phải được công khai rộng rãi, trong đó có một số nội dung đáng chú ý như: (i) Nội dung và kết quả trưng cầu ý dân, tiếp thu ý kiến của nhân dân đối với những vấn đề thuộc thẩm quyền quyết định của cơ quan nhà nước mà đưa ra lấy ý kiến nhân dân theo quy định của pháp luật; (ii) Dự toán, tình hình thực hiện, quyết toán ngân sách đối với các chương trình, dự án đầu tư xây dựng cơ bản sử dụng vốn ngân sách nhà nước; (iii) Thông tin về đấu thầu hoặc thông tin về quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, giá đất, thu hồi đất, phương án bồi thường, giải phóng mặt bằng, tái định cư liên quan đến dự án, công trình trên địa bàn; (iv) Thông tin về sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ có tác động tiêu cực đến sức khỏe, môi trường; kết luận thanh tra, kiểm tra, giám sát về môi trường, sức khỏe cộng đồng, an toàn thực phẩm, an toàn lao động; và (v) Thông tin về nhiệm vụ, quyền hạn của cán bộ, công chức trực tiếp giải quyết các công việc của nhân dân. Việc bảo đảm quyền tiếp cận thông tin cho người dân, doanh nghiệp sẽ mở ra nhiều cơ hội lớn cho các doanh nghiệp hoạt động nhiều lĩnh vực mà trước đây các thông tin còn bị khép kín, thiếu minh bạch.

Với mục đích đảm bảo việc thực hiện quyền tiếp cận thông tin của công dân, luật quy định rõ rằng các cơ quan nhà nước phải trực tiếp tổ chức thực hiện việc cung cấp thông tin, trừ một số trường hợp đặc thù sẽ có cơ quan đầu mối cung cấp thông tin. Thông tin phải được cụ thể và công khai hóa trên cổng thông tin điện tử, trang thông tin điện tử của các cơ quan và phương tiện thông tin đại chúng để giảm bớt áp lực yêu cầu cung cấp thông tin trực tiếp. Các cơ quan phải tận dụng tối đa cơ sở vật chất, điều kiện hiện có, như nơi tiếp dân, để thực hiện việc cung cấp thông tin cho công dân.

Luật cũng quy định rõ trách nhiệm bồi thường thiệt hại do việc cung cấp thông tin không chính xác, để nâng cao trách nhiệm của cơ quan cung cấp thông tin. Ngược lại, người thực hiện quyền tiếp cận thông tin cũng phải đảm bảo nghĩa vụ trong việc sử dụng thông tin được cung cấp để tránh thực hiện các hoạt động gây ảnh hưởng xấu đến quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức khác.

 

Chia sẻ:
   
CÙNG CHUYÊN MỤC
Giấy phép Báo điện tử số: 2302/GP-BTTTT, cấp ngày 29/11/2012