Pho biên niên sử của Trung Hoa lần đầu xuất bản tại Việt Nam
Thứ Bảy,  3/2/2018, 10:09 

Pho biên niên sử của Trung Hoa lần đầu xuất bản tại Việt Nam

Thanh Uyên

(TBKTSG) - Tư trị thông giám, một pho biên niên sử toàn bích của Trung Hoa đã được dịch và phát hành tại Việt Nam vào cuối tháng 11-2017. Tập đầu tiên trong số 18 tập của bộ biên niên sử đồ sộ được Nhà Xuất bản Văn học kết hợp cùng nhà sách Tri Thức Trẻ phát hành, được chuyển ngữ bởi nhóm dịch giả Bùi Thông - Phạm Thành Long - Nguyễn Đức Vịnh.

Xuyên suốt 5.000 năm lịch sử Trung Hoa, có hai bộ sử quan trọng bậc nhất, đó là Sử ký của Tư Mã Thiên và Tư trị thông giám của Tư Mã Quang. Nếu như Sử ký từ lâu đã trở nên quen thuộc với độc giả Việt Nam qua các bản dịch của Phan Ngọc, Nguyễn Hiến Lê - Giản Chi, Trần Quang Đức... thì Tư trị thông giám lại ít được biết đến, bởi quy mô đồ sộ của nó luôn là thách thức lớn với các dịch giả.

Trong khi Sử ký dài trên 50 vạn chữ và dừng ở thời Hán, thì Tư trị thông giám có độ dài đến hơn 300 vạn chữ, mô tả gần 1.400 năm lịch sử với 16 triều đại. Bộ sử được phân thành 16 kỷ, gồm 294 quyển, cộng với 30 quyển mục lục, 30 quyển khảo dị.

Tư trị thông giám - lấy ý từ tám chữ “Giám vu vãng sự, hữu tư trị đạo”, có nghĩa là “Lấy sự hưng suy của đời trước làm gương, hy vọng có lợi cho việc trị quốc”. Đây là tinh thần chủ đạo của bộ sử, cũng là nét giá trị đặc sắc khiến Tư trị thông giám vượt lên trên nhiều bộ sử khác để cùng với Sử ký trở thành hai viên ngọc bích trong tàng thư cổ sử Trung Hoa. Mỗi sự kiện được người chủ biên Tư Mã Quang tuyển chọn đều chứa đựng hàm ý sâu xa về nguyên nhân thành công hay thất bại của các triều đại. Vì vậy, Tư trị thông giám không chỉ là một ghi chép lịch sử thuần túy, nó còn là một tư liệu quý, đúc rút được nhiều kinh nghiệm quản trị quốc gia, cả về quân sự, chính trị, nhân sự, ngoại giao, đối nội...

Nội dung hàm súc, cô đọng được lồng trong một kết cấu chặt chẽ, rành mạch là một đóng góp lớn khác của Tư trị thông giám trong việc định hình nên chuẩn mực của thể loại sử biên niên. Từ khối lượng tư liệu tham chiếu khổng lồ bao gồm 30.699 cuốn sách trong tàng thư của triều đình nhà Tống, 2.400 cuốn sách khác do đích thân vua Tống Thần Tông ban cho, cùng với hơn 5.000 cuốn sách do chính Tư Mã Quang sưu tầm, nhóm biên soạn mới tiến hành ba bước: xây dựng tổng mục lục với các mốc thời gian; tuyển chọn, quyết định lấy cái gì và bỏ cái gì; khảo sát những chỗ giống-khác trong tư liệu, bỏ đi các sai sót, hoàn thiện bản thảo. Kỹ thuật gạn lọc tư liệu và phương pháp viết sử biên niên này được các sử gia đời sau xem là chuẩn mực. Phải từ sau khi Tư trị thông giám xuất hiện, thể loại biên niên sử mới bắt đầu phát triển. Trong dòng chảy đó, bộ sử Đại Việt sử ký toàn thư ở Việt Nam cũng được thực hiện chính theo những chuẩn mực này.

Phạm vi ghi chép của Tư trị thông giám không chỉ dài rộng về thời gian, mà còn bao quát nhiều mặt về quân sự, kinh tế, văn hóa, tư tưởng, cực kỳ rộng lớn. Nói về phạm trù này, vua Tống Thần Tông từng khen pho sử là “bày trong một gian phòng mà tóm lược được hết việc cổ kim, nội dung rộng mà chốt được yếu điểm, ghi chép tinh giản mà thuật rõ các việc, đấy cũng là tổng hợp các loại điển chương chế độ đời trước, là bộ thư tịch sâu rộng đầy đủ rồi”. Những vấn đề kinh tế qua các triều đại đều được Tư Mã Quang và các cộng sự ghi chép đầy đủ. Nền kinh tế nông nghiệp thời phong kiến nhờ đó được khắc họa rõ nét, từ các chính sách về ruộng đất, lao dịch, cho đến tô thuế, chế độ quân điền... Về tư tưởng, văn hóa, Tư trị thông giám ghi chép kỹ lưỡng, từ năm trường phái: “Nho gia, Pháp gia, Danh gia, Âm Dương gia, Tung hoành gia” cho đến tư tưởng Hoàng, Lão đầu thời nhà Hán; từ sự độc tôn Nho thuật của Hán Vũ Đế cho đến sự thịnh hành Huyền học thời Ngụy Tấn... Sách cũng chép lại những bước phát triển của Phật giáo, Đạo giáo, các mâu thuẫn giữa ba nhà: Nho - Phật - Đạo. Các phương diện khác như sử học, kinh học, thiên văn học, địa lý học, thổ mộc kiến trúc, thủy lợi... cũng được ghi chép tương đối tường tận.

Nhóm dịch giả cho biết, hiện nhóm đang tiếp tục chuyển ngữ cuốn thứ hai để kịp kế hoạch xuất bản mỗi năm hai cuốn. Dự kiến, mất từ tám đến chín năm để nhóm hoàn thành bộ sách đồ sộ này. 

Chia sẻ:
   
CÙNG CHUYÊN MỤC
Giấy phép Báo điện tử số: 2302/GP-BTTTT, cấp ngày 29/11/2012