Năng suất yếu tố tổng hợp: đâu là nút thắt?
Thứ Tư,  7/2/2018, 14:34 

Năng suất yếu tố tổng hợp: đâu là nút thắt?

Võ Đình Trí (*)

Việt Nam quá chú ý vào con số tăng trưởng GDP mà ít quan tâm đến năng suất yếu tố tổng hợp, một tác động quan trọng đến tăng trưởng của GDP hay thu nhập bình quân đầu người. Ảnh: MINH TÂM

(TBKTSG) - Tại Diễn đàn kinh tế Việt Nam 2018 diễn ra hồi giữa tháng 1-2018, cải thiện năng suất là một trong hai chủ đề chính và năng suất yếu tố tổng hợp (Total Factor Productivity - TFP) được đề cập đến như là một chỉ tiêu giải thích tốt hơn cho tăng trưởng. Nhưng TFP không đơn thuần là công nghệ, còn có những yếu tố khác cũng quan trọng không kém cần tập trung cải thiện như thể chế, chính sách, kỹ năng của người lao động, quản lý các nguồn lực, và trước hết là có được…  TFP đúng.

Tình yêu bóng đá và năng suất lao động

TFP: dễ bị diễn giải sai

TFP, về khái niệm, là phần sản lượng không được giải thích bởi các yếu tố đầu vào trong hàm sản xuất, thường được đo lường bằng phần thừa (residual) Solow (kết quả nghiên cứu của Robert Solow, 1957). Hàm sản xuất ở đây, theo Solow, phải là một hàm tân cổ điển (neoclassical), nghĩa là bao gồm vốn (K), lao động (L), và một hệ số đẩy do công nghệ (hệ số này được xem tích hợp vào lao động). Rất nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng, tăng trưởng của TFP là nguyên nhân chính của tăng trưởng GDP hay thu nhập bình quân đầu người.

Như vậy, khi tính được TFP qua các năm, chúng ta có thể hiểu được vì sao có sự khác nhau giữa các nền kinh tế về tăng trưởng, thu nhập bình quân đầu người khi quy về cùng một lượng đầu vào vốn và lao động. Chẳng hạn, hai quốc gia có cùng lượng đầu vào vốn và lao động nhưng sản lượng đầu ra (GDP) lại khác nhau. Điều gì tạo ra sự khác biệt này? Phần lớn lý do của sự khác biệt là ở công nghệ, nhưng cũng do nhiều yếu tố khác như những thay đổi về thể chế, cầu của thị trường, nguồn lực (endowments), hay thậm chí do bỏ sót biến hay đo lường sai trong hàm tính toán.

Có một điều quan trọng trong việc tính toán TFP dùng phần thừa Solow: ngoài điều kiện là dùng hàm sản xuất tân cổ điển, phải có cạnh tranh hoàn toàn của các thị trường, từ lao động, vốn, đến nguyên liệu hay quản trị doanh nghiệp…, và các yếu tố đầu vào phải được tính toán hoàn toàn chính xác. Do đó, để có một diễn giải đúng từ TFP, việc tính toán TFP theo phương pháp Solow phải thỏa mãn cả các điều kiện nói trên, trong đó quan trọng nhất là số liệu đầu vào chính xác, đáng tin cậy và có một thị trường cạnh tranh hoàn toàn.

Dùng TFP cho Việt Nam: đâu là nút thắt?

Đã có nhiều ý kiến của chuyên gia, nhà khoa học, người làm chính sách cho rằng Việt Nam quá chú ý vào con số tăng trưởng GDP mà ít quan tâm đến TFP, một tác động quan trọng đến tăng trưởng của GDP hay thu nhập bình quân đầu người. Nhìn nhận một vấn đề cần tìm đến bản chất, nguyên nhân cốt lõi của nó. Kinh nghiệm thực chứng của thế giới cho thấy TFP giải thích phần lớn cho sự khác biệt của tăng trưởng, và công nghệ là yếu tố giải thích quan trọng của TFP.

Đối với Việt Nam, băn khoăn đầu tiên của người viết là việc có được con số TFP đúng để từ đó có diễn giải đúng. Mà cho đến nay, các số liệu thống kê kinh tế, các chỉ số đầu vào, dù có nhiều cố gắng của nhiều cơ quan, vẫn chưa đáp ứng được điều kiện cho tính toán.

Điều kiện thứ hai trong tính toán TFP là phải có một thị trường cạnh tranh hoàn toàn của các yếu tố, nhưng Việt Nam vẫn còn vướng rất nhiều ở vấn đề doanh nghiệp nhà nước. Tiến trình cổ phần hóa đang được đẩy mạnh nhưng hiệu quả vẫn chưa cao. Sự cạnh tranh giữa các khu vực nhà nước, tư nhân và có vốn đầu tư nước ngoài vẫn còn tồn tại những “ưu đãi” khác nhau.

Không những thế, những nút thắt trong thể chế dẫn đến sự thiếu kiểm soát chéo, sự độc lập của một số cơ quan nhất định dẫn đến tính thiếu hiệu quả của chính sách. Thêm vào đó, tính hiệu quả của việc sử dụng vốn, biểu hiện qua thất thoát (tham nhũng) và lãng phí, làm cho tích lượng đầu vào bị mài mòn, không còn đủ như ban đầu khi đưa vào tính toán. Thử hình dung, giả sử tham nhũng 30% ở khu vực doanh nghiệp nhà nước thì vốn thực đưa vào sản xuất chỉ còn 70%, trong khi đưa vào tính toán là phải 100%.

Sử dụng TFP là để tìm kiếm câu trả lời cho sự khác biệt, và các yếu tố chính đóng góp vào tăng trưởng, khi vốn và lao động đã được sử dụng một cách hiệu quả nhất, bao gồm cả tỷ trọng phân bổ giữa hai yếu tố này. Trong khi đó, hiệu quả sử dụng vốn, trình độ kỹ năng của lao động của Việt Nam hiện nay cũng là vấn đề nan giải. Chưa kể, hiệu quả còn phụ thuộc vào các yếu tố ngoại sinh khác như hạ tầng, quy trình, văn hóa làm việc, loại công nghệ sử dụng... Thử hình dung, một dây chuyền máy hiện đại không được sử dụng hết công năng, thỉnh thoảng bị cúp điện không báo trước, và người sử dụng không có ý thức bảo trì, nâng cấp thường xuyên, thì năng suất chắc chắn không thể nào cao được. Mà năng suất thấp, thì làm sao có tăng trưởng thực chất được. 

(*) Đại học  Kinh tế TPHCM, AVSE Global

Tài liệu tham khảo:

Caselli, Francesco, and Wilbur John Coleman II. 2006. “The World Technology Frontier.” American Economic Review, 96(3): 499-522   

Comin D. 2010. “Total Factor Productivity”. Economic Growth, The New Palgrave Economics Collection. Palgrave Macmillan, London

Charles R. Hulten. 2001. “Total Factor Productivity: A Short Biography”. New Developments in Productivity Analysis

TIN BÀI LIÊN QUAN
Chia sẻ:
   
CÙNG CHUYÊN MỤC
Giấy phép Báo điện tử số: 2302/GP-BTTTT, cấp ngày 29/11/2012