Một số kinh nghiệm cá nhân về chuyện đăng bài báo khoa học
Thứ Bảy,  3/3/2018, 14:48 

Một số kinh nghiệm cá nhân về chuyện đăng bài báo khoa học

Phan Minh Ngọc

(TBKTSG Online) - Không phải cho hiện nay mà đã từ lâu dư luận nhiều phen dậy sóng về chuyện làm khoa học và xuất bản các bài báo, công trình nghiên cứu khoa học trên các tạp chí khoa học nước ngoài của một số cá nhân ở Việt Nam. Ngoài những vấn đề như đạo văn, còn nổi lên vấn đề xuất bản trên các tạp chí “ngụy” khoa học – không có trong những cơ sở dữ liệu về các tạp chí khoa học có uy tín (ví dụ Scopus) hoặc có nhưng sau đó đã bị loại bỏ vì bị phát hiện là tạp chí “ngụy” khoa học.

Liên quan đến danh sách các ứng viên đủ tiêu chuẩn chức danh giáo sư và phó giáo sư năm 2017, có ý kiến cho rằng một số ứng viên không đủ sách hoặc bài báo khoa học, không đủ thời gian giảng dạy, nghiên cứu khoa học.

Từ kinh nghiệm bản thân là một người đã có một số bài nghiên cứu được đăng trên các tạp chí khoa học quốc tế nghiêm túc trong thời gian vài năm làm nghiên cứu sinh tiến sĩ và giảng dạy chính thức tại một trường đại học ở Nhật Bản, đã và đang làm thành viên ban biên tập hoặc người dọc phản biện kín cho một số tạp chí khoa học trong và ngoài nước, tôi muốn góp đôi lời xung quanh chuyện đăng bài trên tạp chí khoa học.

Trước tiên, như đã nói, là một người đã từng xuất bản các bài nghiên cứu trên các tạp chí khoa học nghiêm túc nên tôi rất thấu hiểu những khó khăn để bài nghiên cứu của mình cũng như  của các tác giả khác được đăng trên các tạp chí khoa học, nhất là những người đang làm công tác nghiên cứu, giảng dạy ở Việt Nam, không ít trong số đó gặp trở ngại lớn do trình độ tiếng Anh có hạn. Bởi vậy, mỗi khi đọc được một thông tin liên quan đến  một nhà nghiên cứu khoa học nào đó trong nước đã xuất bản được một bài trên tạp chí khoa học quốc tế nào đó (nhất là trong lĩnh vực kinh tế như của tôi), tôi thường cố gắng tìm đọc với thái độ trân trọng xen lẫn khâm phục.

Cách đây chừng một năm, nhân một dịp đang phải tìm thông tin liên quan đến ngành sữa của Việt Nam để phục vụ cho công việc chuyên môn tại nơi làm việc ở Singapore, tôi tìm được đường dẫn (link) dẫn đến lý lịch khoa học của một vị tiến sĩ hiện đang là phó giáo sư, phó trưởng khoa kinh tế và kinh doanh quốc tế tại một trường đại học ở TPHCM, cho biết đã xuất bản một vài bài nghiên cứu trên tạp chí khoa học nước ngoài, và anh còn là giáo sư thỉnh giảng của các đại học tại Mỹ, Nhật. Rất ấn tượng với những thành tích này, tôi lần tìm đọc các bài nghiên cứu của anh trên các tạp chí nước ngoài, gồm tạp chí “International Journal of Managing Value and Supply Chains”, “Journal of Globalization Studies”, “Journal of Sustainability Science and Management”, và “Economic Annals”.

Các tạp chí trên, căn cứ vào thông tin có trên trang chủ, cái thì có trụ sở tại Nga, cái ở Ukraina, cái ở Malaysia và có cái thì như là “công dân toàn cầu” vì không thấy có thông tin liên quan. Cũng có cái được giới thiệu là có trong các cơ sở dữ liệu như Scopus, nhưng cũng có cái chẳng thấy có bất kỳ thông tin liên quan nào. Hầu hết tất cả các tạp chí này đều được giới thiệu là tạp chí có phản biện, người đọc tiếp cận và đọc bài miễn phí. Có tạp chí thì nêu rõ tác giả có bài đăng phải nộp 120 đô la Mỹ lệ phí xuất bản, mặc dù không cần phải tốn tiền để nộp bài.

Theo quan điểm cá nhân, tôi cho rằng một bài nghiên cứu đăng trên các tạp chí khoa học nước ngoài cần có những phát hiện và đóng góp mới, có giá trị về học thuật và đạt yêu cầu về chất lượng ngôn ngữ. Khi đọc các bài viết của vị phó giáo sư nêu trên, tôi đoán một số đoạn anh trích dẫn của người khác, căn cứ vào sự khác biệt về chất lượng tiếng Anh và văn phong của những đoạn này.

Có nhiều người sẽ cho rằng ngôn ngữ không phải là chuyện quan trọng, miễn là chuyển tải được ý muốn của người viết. Nhưng, bản thân tôi cho rằng một bài viết có nhiều “sạn” đăng tải trên một tạp chí có thể nói lên chất lượng, sự nghiêm túc cũng như giá trị của tạp chí đó.

Một vấn đề liên quan khác mà nhiều người ở Việt Nam hay viện dẫn như là một trở ngại để xuất bản được các nghiên cứu của mình trên tạp chí quốc tế là vấn đề chi phí. Quả thật, như đã nêu ở trên, có nhiều tạp chí yêu cầu người nộp bài phải trả phí nộp bài và (hoặc) phí xuất bản. Nhưng cần lưu ý rằng có rất nhiều tạp chí nghiêm túc, có tiếng tăm không yêu cầu người viết phải nộp bất cứ thứ lệ phí nào để có bài được xuất bản. Và cũng chính vì muốn tiết kiệm ngân sách là một trong những lý do tôi đã chủ trương tìm đến các tạp chí loại này để xuất bản các bài nghiên cứu của mình.

Rồi nữa, nhiều người cũng lấy lý do là nghiên cứu khoa học thì sẽ tốn kém để biện minh cho việc không xuất bản được trên các tạp chí quốc tế. Nhưng ít nhất với tôi, trong lĩnh vực kinh tế, một vài nghiên cứu được tiến hành khi còn là nghiên cứu sinh mà chẳng hề tốn kém gì, đòi hỏi phương tiện gì ngoài sách, tạp chí ở thư viện của trường, điều mà hiện nay nhiều trường đại học và cơ sở nghiên cứu của Việt Nam hoàn toàn đáp ứng tốt.

Với những góp nhặt vụn vặt từ kinh nghiệm bản thân nói trên, tôi cho rằng cần phải rất thận trọng khi đánh giá thành tích nghiên cứu của các cá nhân kể cả khi họ có bài đăng trên tạp chí bằng ngoại ngữ, kể cả khi tạp chí đó xuất hiện trong các cơ sở dữ liệu tra cứu khoa học phổ biến trên thế giới. Nhiều trong số những tạp chí này đáng bị gọi là “ngụy” khoa học.

Nói cách khác, không nên phiến diện khi cho rằng chỉ cần có bài đăng trên tạp chí khoa học nước ngoài có trích dẫn là đủ để xét duyệt và công nhận một cá nhân trong một vấn đề nào đó liên quan đến khoa học. Ngoài ra, việc nghiên cứu và xuất bản công trình khoa học ra quốc tế là một việc không đơn giản nhưng không  phải là một việc khó hay không thể nếu chỉ xét từ góc độ chi phí “làm” khoa học.

Chia sẻ:
   
CÙNG CHUYÊN MỤC
Giấy phép Báo điện tử số: 2302/GP-BTTTT, cấp ngày 29/11/2012