Lòng biết ơn...
Thứ Năm,  15/3/2018, 11:18 

Lòng biết ơn...

Nguyễn Minh Hải

(TBKTSG) - 1. Người Việt chúng ta hẳn đều biết câu chuyện Cứu vật vật trả ơn, cứu nhơn nhơn trả oán. Thôi thì tạm gác phần trả oán đi, việc con vật trả ơn tuy không phải phổ biến nhưng cũng không phải là cá biệt. Kho tàng truyện dân gian của Việt Nam cũng không hiếm những chuyện loài vật trả ơn như thế.

Gần đây trên mạng xã hội, người ta lưu truyền nhiều clip hay các câu chuyện về những con vật được cứu mạng, nuôi dưỡng lâu ngày nên cứ quyến luyến với ân nhân khi được trả về với môi trường tự nhiên. Tìm thêm trên Internet, chúng ta còn thấy nhiều câu chuyện mang ơn, trả ơn khác nữa. Như vậy, loài vật vẫn có lý trí và tình cảm, trong nhiều trường hợp rất gần với con người.

Ngược lại, con người cũng đã thể hiện lòng biết ơn với loài vật. Chuyện thờ cúng cá heo, cá voi của người dân miền biển nước ta là một thí dụ điển hình. Đừng vội cho rằng tín ngưỡng thờ cá heo, cá voi - mà dân ta kiêng cữ gọi là “cá ông” - là một biểu hiện lạc hậu, mê tín. Niềm tin đó hẳn mang một cơ sở thực tiễn nào đó, nhưng xa hơn, chính là biểu thị lòng biết ơn của con người đối với một số loài vật đóng một vai trò nào đó trong đời sống, trong sinh hoạt, trong sản xuất. Lòng biết ơn đó thực sự mang tính biểu tượng.

2. Lòng biết ơn lâu nay được xem là một đức tính quan trọng của con người, là một trong những bài học đạo đức cơ bản được dạy cho trẻ em. Chẳng hạn, trong chương trình môn giáo dục công dân lớp 6 hiện nay có bài Biết ơn. Bài học này định nghĩa, biết ơn là sự bày tỏ thái độ trân trọng, tình cảm và những việc làm đền ơn, đáp nghĩa đối với những người đã giúp đỡ mình với những người có công với dân tộc, đất nước. Ý nghĩa của biết ơn là nét đẹp truyền thống của dân tộc ta; tạo nên mối quan hệ tốt đẹp, lành mạnh giữa con người với con người. Do đó, trẻ phải rèn luyện những yêu cầu như phải luôn ghi nhớ đến công ơn của người khác đối với mình; làm những việc làm thể hiện sự biết ơn như: cảm ơn, chăm sóc, thăm hỏi, giúp đỡ...; phê phán những hành động vô ơn, bội nghĩa diễn ra trong cuộc sống hàng ngày...

Dĩ nhiên, bài học này dành cho học sinh 11-12 tuổi nên chỉ nêu những đặc điểm và có những đòi hỏi rất khái quát. Với người lớn, biết ơn hẳn còn nhiều tầng nghĩa hơn.

Có điều đáng nói rằng, gần như ai trong chúng ta cũng được dạy dỗ, khuyên bảo về lòng biết ơn, nhưng có khá nhiều người trong chúng ta hình như quên nhanh điều đó. Nhanh đến độ có người nói rằng kẻ nào mau mắn trả ơn tức là kẻ đó chóng quên ơn!

3. Ta cũng chưa nên vội trách một số người nào đó mà ta cảm thấy là họ vô ơn. Bởi lòng biết ơn có thể bộc lộ qua hành động, qua lời nói, qua thái độ..., nhưng có khi cũng không có biểu hiện gì cả. Biết ơn không nhất thiết nhắm vào việc trả ơn trực tiếp đối với người đã giúp mình mà có thể làm điều tốt tương tự với những người khác. Cụm từ bây giờ thường được nhắc tới là “đáp đền tiếp nối”. Ta được ai đó giúp đỡ nhưng ta không kịp trả ơn hoặc không thể trả ơn thì ta có thể giúp đỡ ai khác và mong người đó cũng đừng có trả ơn cho mình mà hãy tiếp tục giúp người khác... Khi đó các điều tốt cứ lan tỏa đi mãi.

4. Sự lan tỏa từ những điều tốt đẹp mà ta thấy, ta được nhận dĩ nhiên không phải là hành động không có chủ đích. Trong chuỗi đáp đền đó, mỗi người cần có sự tự giác, tự ý thức để điều mình làm không trở nên bâng quơ, vô thưởng vô phạt.

Lòng biết ơn luôn gắn với trách nhiệm, trước hết là với bản thân mình, sau nữa là với những người khác. Có lẽ trách nhiệm với người ban ơn được đặt rất xa ở phía sau, thậm chí trong nhiều trường hợp không được nhớ đến nữa. Ở một tầm rất rộng, ta cảm ơn cha ông đã xây dựng và bảo vệ đất nước này được như ngày nay thì bản thân mỗi người phải có trách nhiệm vun bồi, phát triển đất nước này ngày càng tươi đẹp hơn, bắt đầu từ những việc cụ thể nhất... Ở tầm rất hẹp, ta biết ông bà, cha mẹ đã nuôi dạy ta nên người thì phải thể hiện sự hiếu kính với ông bà, cha mẹ và quan tâm nuôi dạy con cái của mình thật tốt...

Thực ra, lòng biết ơn có khi chỉ rất cụ thể và đơn giản như thế, nhưng khi mỗi người đều thực hiện tốt thì cái tốt được nhân lên mãi, cái xấu sẽ ngày càng giảm. Đó không phải là điều không tưởng mà rất hiện thực, chỉ cần mỗi chúng ta để tâm hơn với những điều tốt đẹp và cố gắng làm cho điều đó lan rộng hơn... Khi chúng ta chưa làm thế giới này rực sáng thì vẫn có thể thắp một que diêm, thay vì than vãn hay nguyền rủa vì sao thế giới này đen tối quá! 

TIN BÀI LIÊN QUAN
Chia sẻ:
   
CÙNG CHUYÊN MỤC
Giấy phép Báo điện tử số: 2302/GP-BTTTT, cấp ngày 29/11/2012