Cơ chế đặc thù: có kéo nổi đầu tàu trật đường ray?
Thứ Bảy,  10/3/2018, 07:20 

Cơ chế đặc thù: có kéo nổi đầu tàu trật đường ray?

Trần Ngọc Thơ

Nguồn lực ít ỏi mà tập trung quá nhiều vào các nhiệm vụ phát triển sẽ không bao giờ mang lại hiệu quả cao. Ảnh: THÀNH HOA

(TBKTSG) - Những đề xuất của lãnh đạo TPHCM về cơ chế đặc thù cho thành phố không đến từ bất kỳ cá nhân nào. Chúng đến từ ý tưởng của nhiều thế hệ lãnh đạo thành phố, các chuyên gia và nhân dân thành phố từ hàng chục năm nay. Vì thế cho dù nhìn từ bất kỳ phương diện nào, tất cả đều bắt nguồn từ thực tế cuộc sống.

Thiếu con người đặc thù hay thiếu cơ chế đặc thù?

Thành phố đang phải đối diện với bao vấn đề, từ ngập nước, kẹt xe, ô nhiễm môi trường, tệ nạn xã hội, cho đến chuyện môi trường đầu tư ngày càng kém sức cạnh tranh. Trong muôn vàn những khó khăn đó, ai lại không trăn trở khi nguồn thu ngân sách trung ương điều tiết cho thành phố lại sụt giảm quá mạnh và bất ngờ. Điều này càng làm cho mọi thứ vượt khỏi tầm kiểm soát. Cơ chế đặc thù hóa giải các cú sốc này đáng lý phải được thực hiện từ rất lâu.

Nhưng nếu trước đây có cơ chế đặc thù, liệu thành phố có phát triển tốt hơn hiện tại? Thật khó có câu trả lời chính xác. Song cứ thử đặt vấn đề để nhìn nhận đâu là nguyên nhân sâu xa khiến thành phố ngày càng tụt hậu. Quy hoạch đô thị hỗn loạn, không loại trừ có hiện tượng “cao tầng không trong sáng”, bộ máy hành chính cồng kềnh thiếu hiệu năng, môi trường kinh doanh có xu hướng xấu đi. Những điều này do thành phố thiếu cơ chế đặc thù hay con người đặc thù? Đây là vấn đề rất đáng để suy nghĩ.

Đầu tàu kinh tế liệu đã chệch đường ray?

Với việc thành phố đóng góp khoảng 23% GDP, 28% thu ngân sách và 18% kim ngạch xuất nhập khẩu của cả nước, dễ có cảm nhận nếu được giao cơ chế đặc thù thích hợp, đầu tàu kinh tế sẽ kéo đoàn tàu cả nước đi lên.

Nhưng liệu có khả năng bao năm qua thành phố tụt hậu bởi đầu tàu đã bị đẩy trật đường ray? Nếu thế, để đầu tàu tăng tốc, vấn đề là phải chỉnh sửa nó trở lại đường ray. Cho vài cơ chế đặc thù, tức bơm thêm chút hứng khởi, không thể nào là giải pháp bền vững. Có những dấu hiệu cho thấy những quan ngại này là có cơ sở.

Trước hết, do những phát triển mất cân đối trong phạm vi cả nước nên để kiếm kế sinh nhai người dân mọi nơi dồn về các đô thị lớn kiếm sống, trong đó nặng nề nhất là thành phố. Áp lực về cường độ giao thông, cấp nước, chất thải của thành phố hiện gấp 15 lần bình quân cả nước. Chỉ riêng những chuyện này, bảo sao đầu tàu không bị quá tải và chệch khỏi đường ray!

Box phảiSuy cho cùng nội lực và tầm lãnh đạo của chính quyền thành phố vẫn là yếu tố quan trọng nhất đưa thành phố tiến tới kỷ nguyên mới.

quá mức, còn khu vực giao thương sầm uất như thành phố và các tỉnh phía Nam thì chỉ có vài tuyến đường kết nối. Các chiến lược phát triển của bất kỳ thành phố lớn nào trên thế giới cũng phải bị chệch hướng trong một không gian phát triển như thế.

Thứ hai, có thể do các chủ trương chính sách và nhất là các ý tưởng của thành phố đã dần không theo kịp những xu thế phát triển của thời đại. Các thế hệ lãnh đạo thành phố luôn tự hào đây là nơi có truyền thống sáng tạo ra các mô hình và các định chế mới. Nhưng cần lưu ý, ngày xưa các ý tưởng sáng tạo, phá rào đến từ lãnh đạo. Còn thời nay là thượng tôn pháp luật, trung tâm sáng tạo đã chuyển sang khu vực tư. Nếu chính quyền thành phố cứ mãi tập trung làm thay cho khu vực tư thì có bao nhiêu cơ chế đặc thù vẫn khó có thể phát triển như kỳ vọng.

Cơ chế đặc thù không thể trở thành chiếc phao cứu sinh. Không thể quy hết mọi thành công hay thất bại cho cơ chế đặc thù. Thành phố chỉ trở thành một thành phố thông minh, một đô thị sáng tạo hàng đầu khi nào tìm ra cơ chế chuyển mọi thứ về đầu não sáng tạo là những con người và thể chế kiệt xuất đến từ khu vực tư. Có như thế mới tận dụng được những thời cơ mà cách mạng công nghiệp 4.0 mang lại. Thành phố cần phải là nơi đầu tiên của cả nước có kế hoạch cụ thể biến công nghiệp 4.0 thành một động lực phát triển thật sự cho một đầu não sáng tạo mới. Đừng để điều này trở thành một khái niệm mang tính thời thượng. Phải là đầu tàu kinh tế và đầu não sáng tạo. Như thế mới là trách nhiệm xứng tầm của lãnh đạo thành phố.

Thứ ba, về mặt thể chế, cả nước chứ không riêng thành phố như bị bủa vây bởi một rừng các thủ tục hành chính của các bộ, ngành quản lý ở trung ương. Điều này khiến cho đoàn tàu cả nước chứ không chỉ đầu tàu kinh tế thành phố bị đẩy chệch hướng. Nay nếu thành phố có xin thêm được một vài cơ chế đặc thù nào đó nhiều khi cũng mang tính đánh đố nhau. Tôi đố anh làm được, với các ràng buộc (tôi) đưa ra.

Trong bối cảnh đó, điều đáng quý là thành phố vẫn luôn nhận trách nhiệm trước sự phát triển chung của cả nước. Nếu là một lãnh đạo chỉ biết tìm chốn an nhàn cho xong một nhiệm kỳ, không ai lại khổ tâm tốn quá nhiều nguồn lực chạy lên xuống trung ương để xin cho một vài cơ chế. Người dân cũng kỳ vọng, cơ chế đặc thù tuy không thể giải quyết tận gốc rễ vấn đề, chí ít cũng đừng làm cho tình hình nghiêm trọng hơn. Ngoại trừ các loại phí đánh mạnh vào các doanh nghiệp gây ô nhiễm môi trường cần phải gấp rút triển khai, xin hãy đừng để câu chuyện thuế, phí ám ảnh quá mức làm tăng thêm gánh nặng với người nghèo và năng lực cạnh tranh của thành phố. Quản lý cần phải thông minh, quyết liệt hơn để tình trạng kẹt xe, ô nhiễm, ngập nước và các tệ nạn xã hội không thể xấu thêm.

Nguy cơ phát triển theo mô hình quả mít: cái gì cũng mũi nhọn, cũng đặc thù

Thành phố phải chắt chiu từng nguồn lực hiếm hoi trong thời gian thí điểm cơ chế đặc thù để tìm ra khu vực có sức tác động và lan tỏa mạnh nhất. Nguồn lực ít ỏi mà tập trung quá nhiều vào các nhiệm vụ phát triển sẽ không bao giờ mang lại hiệu quả cao. Thành phố đừng để sai lầm trong việc phát triển theo mô hình quả mít, cái gì cũng mũi nhọn, cũng đặc thù.

Thành phố kỳ vọng nguồn thu nhỏ tăng thêm từ cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước và phát triển quỹ đất sẽ được dùng làm “vốn mồi” phát triển các dự án hợp tác công - tư. Nhưng e rằng khái niệm vốn mồi, một sáng tạo thành công của thành phố trước đây, không còn phù hợp với giai đoạn phát triển mới. Nguồn vốn hạn hẹp này, nếu theo tư duy cũ, đầu tư “mồi” vào các dự án cơ sở hạ tầng với Nhà nước một phần nhỏ và phần còn lại của tư nhân liệu có đủ đáp ứng cho sự phát triển bùng nổ của một siêu đô thị? Có lẽ, những nguồn lực ít ỏi mà thành phố có được từ cơ chế đặc thù nên biến thành “vốn sáng tạo”. Đó phải là những nguồn đầu tư để tạo ra những phát kiến liên tục và mới nhất trong thời đại công nghiệp 4.0. Đó mới là thể hiện đúng tầm của những ai vinh dự nhận trọng trách lãnh đạo một trung tâm kinh tế hàng đầu.

Phải làm sao để những đổi mới sáng tạo thoát khỏi tư duy quản lý lỗi thời của các cơ quan quản lý. Lời giải cho bài toán này chỉ có một đáp án duy nhất. Chúng phải đến từ những hiến kế của khu vực tư. Cần phải có một hội nghị Diên Hồng lắng nghe những ý kiến độc đáo nhất đến từ những chuyên gia công nghệ hàng đầu, những nhà đầu tư và các nhà quản lý trong nước và nước ngoài.

Quan trọng nhất là phải có hành động biến các ý tưởng này trở thành hiện thực. Nguồn vốn sáng tạo phải được đầu tư sao cho thành phố trở thành một đô thị sáng tạo và thông minh bậc nhất. Toàn bộ tầm nhìn phát triển của thành phố phải bắt đầu từ đây. Nếu thành phố vẫn còn tư duy theo kiểu Nhà nước quản lý, Nhà nước can thiệp, Nhà nước tạo vốn mồi (ai mồi ai khi các nhà đầu tư bây giờ rất thông minh còn các nhà quản lý thì nhiều khi có động cơ tư lợi) thì có bao nhiêu cơ chế đặc thù, có lẽ là bấy nhiêu lãng phí cũng tăng theo.

Đầu tàu kinh tế thành phố có khả năng đã bị trật đường ray do tất cả những nguyên nhân khách quan từ thể chế quốc gia cho đến yếu tố con người. Thêm một vài cơ chế đặc thù trong vài ba năm khó có thể kéo đầu tàu trở lại đường ray. Có chăng cơ chế đặc thù chỉ kéo cả đoàn tàu ì ạch tiến về phía trước. Cũng tiến nhưng mục tiêu không biết bao giờ mới đến. Suy cho cùng nội lực và tầm lãnh đạo của chính quyền thành phố vẫn là yếu tố quan trọng nhất đưa thành phố tiến tới kỷ nguyên mới.

Chia sẻ:
   
CÙNG CHUYÊN MỤC
Giấy phép Báo điện tử số: 2302/GP-BTTTT, cấp ngày 29/11/2012