Cuộc chiến “chống tham nhũng” khắc nghiệt ở Ảrập Saudi
Thứ Bảy,  17/3/2018, 18:21 

Cuộc chiến “chống tham nhũng” khắc nghiệt ở Ảrập Saudi

Minh Đăng

Khách sạn Ritz, nơi được biến thành nhà tù 5 sao cho các doanh nhân, cựu quan chức nổi tiếng ở Ảrập Saudi. Ảnh: NYT

(TBKTSG) - Khi hoàng thái tử Mohammed bin Salman chuẩn bị đến Mỹ trong tháng này để kêu gọi đầu tư của Mỹ, các doanh nghiệp nước ngoài vẫn đang thận trọng theo dõi “cuộc chiến chống tham nhũng” ở Ảrập Saudi. Những hoạt động bắt bớ hàng loạt doanh nhân, quan chức, thành viên gia đình hoàng gia... do ông này tiến hành kể từ cuối năm trước đã và đang làm rung chuyển các nhà đầu tư cả trong nước lẫn nước ngoài.

Không rõ ràng?

Tháng 11 năm ngoái, trong một hoạt động mang tên “cuộc chiến chống tham nhũng”, chính phủ Ảrập Saudi đã bất ngờ bắt giữ hàng trăm doanh nhân, quan chức có ảnh hưởng, nhiều người trong số đó là thành viên của hoàng gia.

Cho đến giờ, nhiều doanh nhân từng được coi là “người khổng lồ” của nền kinh tế đang phải mang theo vòng định vị, thậm chí có thể bị gắn cả thiết bị ghi âm và truyền âm thanh. Các hoàng tử đứng đầu các lực lượng quân đội, từng xuất hiện trên các tạp chí uy tín, giờ bị giám sát bởi những lính canh mà họ không chỉ huy. Những gia đình từng đi lại bằng máy bay cá nhân hiện không thể truy cập vào tài khoản ngân hàng của họ...

“Chúng tôi đã ký vào mọi thứ. Ngay cả ngôi nhà tôi đang ở, tôi cũng không chắc chắn nó còn là của mình hay không”, thân nhân của một người từng bị bắt giữ nói với New York Times. Ông này đang phải mang theo một thiết bị định vị và đã ký giấy tờ bàn giao tài sản cho chính phủ quản lý.

Tham nhũng từ lâu đã là căn bệnh trầm kha tại Ảrập Saudi. Nhiều người bị giam giữ được thừa nhận rộng rãi là đánh cắp tài sản từ kho bạc nhà nước. Nhưng chính phủ vẫn chưa đưa ra các cáo buộc với từng người cụ thể, để làm rõ ai là người có tội, ai không, ngay cả khi nhiều người đã được trả tự do.

Chính quyền Ảrập Saudi, trả lời thắc mắc của báo New York Times, đã khẳng định: “Các cuộc điều tra do Tổng chưởng lý dẫn đầu đều được tiến hành theo đúng luật”. Song, theo cựu Đại sứ Mỹ tại Ảrập Saudi, ông Robert Jordan, khi bắt đầu các cuộc bắt bớ, chính quyền Riyadh hứa sẽ minh bạch, nhưng họ không giải quyết được vấn đề đó.

“Nếu không có sự minh bạch hoặc quy định của pháp luật, các nhà đầu tư sẽ lo lắng rằng khoản tiền của họ có thể bị mất và các đối tác địa phương có thể bị bắt giữ mà không có lý do gì để buộc tội”, ông Jordan nói.

Nhà tù 5 sao

Rạng sáng ngày 4-11-2017, hoàng tử Alwaleed bin Talal, nhà đầu tư nổi tiếng nhất của vương quốc này và là một trong những người đàn ông giàu nhất thế giới, đang ngủ say ở một khu trại sa mạc, nơi ông thưởng thức cuộc sống đơn giản. Bất ngờ, ông nhận được lệnh triệu tập đến gặp vua Salman. Đó là một yêu cầu kỳ lạ vào giờ đó, nhưng không thể kháng lệnh vua, ông trở về Riyadh. Tại đây, những người bảo vệ của ông bị đuổi, điện thoại của hoàng tử bị thu giữ và ông bị tạm giam ngay trong khách sạn 5 sao Ritz-Carlton ở thủ đô.

Trong 24 giờ tiếp theo, các cuộc gọi tương tự đã thu hút hơn 200 người, bao gồm nhiều hoàng tử, doanh nhân và cựu quan chức chính phủ, những người giàu có và quyền lực nhất của vương quốc. Chẳng hạn như hoàng tử Mutaib bin Abdullah, con trai của vua Abdullah; Fawaz Alhokair, người sở hữu những thương hiệu nhượng quyền Zara, Gap cùng hàng chục cửa hàng khác ở Ảrập Saudi; Salah Kamel, một doanh nhân lớn tuổi từ thành phố cảng biển Red Jidda.

Tất cả đều bị tạm giam ở khách sạn Ritz, nơi họ có thể xem ti vi, gọi dịch vụ phòng, nhưng không có Internet và điện thoại. Bên ngoài, thân nhân của những người bị bắt hoảng sợ. Các quản lý kinh doanh của họ phải lập kế hoạch dự phòng để giữ công ty tiếp tục hoạt động, trong khi không biết ông chủ sẽ vắng mặt trong bao lâu.

Turki Shabanah, Giám đốc điều hành của một mạng lưới truyền hình thuộc sở hữu của hoàng tử Alwaleed, cho rằng cách thức của vụ bắt bớ trên là bất bình thường, không những đối với các nhà đầu tư Ảrập Saudi, mà cả với các nhà đầu tư nước ngoài. Song ông này lại khẳng định: “Hệ thống cần cú sốc này để xóa bỏ quá khứ và bắt đầu một tương lai mới”.

Theo điều tra của The New York Times, được thực hiện qua các cuộc phỏng vấn thân nhân của những người bị bắt, mục tiêu của đợt “thanh trừng” này là nhằm vào sự giàu có của con cháu cố quốc vương Abdullah. Họ cũng được coi là những đối thủ tiềm tàng soán ngôi vua Ảrập Saudi. Kể từ khi ông Salman trở thành quốc vương vào năm 2015, ông và hoàng tử Mohammed bin Salman đã gạt con cháu của vua Abdullah sang bên lề.

Con trai của vua Abdullah, hoàng tử Turki đã bị loại khỏi chức Thống đốc Riyadh năm 2015. Một người con khác, hoàng tử Mutaib bị bãi nhiệm chức Chỉ huy lực lượng bảo vệ quốc gia vào tháng 11 năm ngoái. Cả hai hoàng tử và một số anh em của họ đều bị giam trong Ritz.

Theo những người thân cận trong gia đình, vua Abdullah lập Quỹ Abdullah trị giá hàng chục tỉ đô la, nhằm mục đích tài trợ các dự án mang tên ông, đồng thời cũng phục vụ như một ngân hàng cung cấp tiền cho những người thừa kế. Sau khi ông qua đời năm 2015, quỹ này chi hàng tỉ đô la Mỹ cho hơn 30 người con của ông, trị giá khoảng 340 triệu cho mỗi con trai và 200 triệu cho mỗi con gái.

Hoàng tử Bin Salman đang tìm cách lấy lại số tiền đó vì ông cho rằng đó là tiền lấy trái phép từ tổ chức từ thiện. Nhưng những người con của vua Abdullah khẳng định đó là di sản thừa kế của họ.

Thu hồi tài sản

Chính phủ Ảrập Saudia cho biết, cho đến tháng 1 vừa qua, vẫn còn 56 người bị giam giữ hình sự và sẽ bị đưa ra xét xử. Những người đã được thả cho biết họ không thực sự được tự do. Giờ đây địa vị của họ trở nên bình thường và tài sản thì không biết khi nào chính phủ sẽ thu giữ vì mọi giấy tờ họ đã ký kết khi bị giam trong khách sạn Ritz.

Hầu hết những người được trả tự do đều bị cấm đi lại và không thể truy cập vào tài khoản tài chính của họ. Đa số tin rằng những chiếc vòng tay định vị mà họ buộc phải đeo có thể truyền tải các cuộc trò chuyện của họ.

“Chính quyền muốn gây áp lực cho bạn và con cái để bạn bán tài sản đổi lấy tự do”, thân nhân của một người bị bắt nói.

Công tố viên của vương quốc cho biết, chính phủ đã thu được khoản tài sản từ những người bị bắt trị giá 106 tỉ đô la Mỹ. Một số quan chức khác cho hay họ kỳ vọng quá trình này sẽ mang lại 13 tỉ đô la Mỹ tiền mặt vào cuối năm 2018.

Việc tách bạch hai con số trên là bởi thực tế, số tiền mặt thu được từ những người bị bắt là tương đối ít. Một mặt những người bị giam giữ không để số tiền lớn ở các ngân hàng Ảrập Saudi, hoặc họ đã giấu tiền ở nước ngoài, nơi mà chính phủ không thể tùy tiện lấy mà không có một quy trình pháp lý đúng đắn. Hầu hết các tài sản bị tịch thu là bất động sản trong nước, cổ phần của các công ty, mà chính phủ dự kiến sẽ thanh lý dần, một quá trình có thể kéo dài nhiều năm.

Cho đến giờ, người ta vẫn không biết cụ thể điều gì đang xảy ra ở bên trong khách sạn Ritz, bởi tính bí mật của “cuộc chiến chống tham nhũng”. Mặt khác, cũng có nhiều người biết thông tin nhưng họ không dám tiết lộ vì sợ bị liên lụy.

“Không ai có thể nói rõ điều gì đang xảy ra ở Ritz”, thân nhân của một người bị bắt nói. “Cuối cùng thì tất cả đều vẫn phải sống ở Ảrập Saudi”.

(Theo The New York Times)

Chia sẻ:
   
CÙNG CHUYÊN MỤC
Giấy phép Báo điện tử số: 2302/GP-BTTTT, cấp ngày 29/11/2012