Nhận diện số
Thứ Năm,  5/4/2018, 17:16 

Nhận diện số

Phạm Hải Chung

(TBKTSG) - Mạng xã hội đang ghi lại hành vi và dấu tích của chúng ta trên đó, do vậy, có lẽ cần hành xử có trách nhiệm với sự “hiện diện số” của mình.

BuzzFeed từng công bố sự thật câu chuyện phía sau Leah Palmer, một cô gái có lối sống xa hoa và có nhiều người hâm mộ trên mạng xã hội. Nhưng toàn bộ sự tồn tại của cô ấy là một trò lừa đảo kéo dài nhiều năm dựa vào việc đánh cắp cuộc sống của người khác.

Chúng ta đang chuyển đổi từ xã hội của sự thật (Society of Truth) sang xã hội của thông tin (Society of information) giữa đại dương của Big Data, nơi người dùng có thể sáng tạo bất kỳ nội dung nào theo ý muốn. Trên Internet, bạn có thể nói bạn đang sống ở châu Phi thay vì châu Á. Bạn có thể là đại gia giàu có hay thậm chí “hot girl” thu hút hàng vạn người theo dõi.

Từ bao giờ, mạng xã hội trở thành hình mẫu không chỉ về hình dáng mà cả về ăn nói, tính cách, tâm lý trong cách chúng ta thể hiện và cách người khác nhìn nhận chúng ta.

Những gì chúng ta tạo lập, tìm kiếm, tương tác trên Internet đều gắn với một hình thức nhận dạng mới: “dấu tích số”. Sự xuất hiện của Web 2.0, thậm chí chúng ta đang sống thời Web 3.0, tiến tới Web 4.0, cho phép người dùng có thể tự tách mình thành nhiều nhận dạng ở nhiều cộng đồng khác nhau, giữa thực tế và trên mạng xã hội.

Trong thời đại của Internet, khái niệm “nhận diện” đã được thêm vào các yếu tố với sự gia tăng “nhận diện số”. Ý thức cộng đồng liên quan nhiều đến màn hình hiển thị, mạng lưới những người theo dõi, bạn bè và các nội dung hay hoạt động trực tuyến như yêu thích, chia sẻ bài đăng, nhận xét... Những đặc điểm này đóng góp xây dựng một hình thức “cộng đồng ảo”. Và mạng xã hội đóng vai trò ngày càng lớn trong việc xây dựng ý thức diện mạo của người dùng, đặc biệt là của giới trẻ.

Hoạt động nhận diện không mang tính cá biệt mà ngược lại có liên quan chặt chẽ đến cộng đồng hoặc nhóm các cá nhân. Nói cách khác, bản sắc xã hội trong nhận diện được xây dựng trong các quá trình tích cực tham gia, tìm kiếm hoặc bỏ mặc sự gắn kết xã hội.

Theo nghiên cứu của We Are Social năm 2017, người Việt Nam trung bình dành 7-8 giờ trên Internet và 2,39 giờ một ngày trên mạng xã hội. Việt Nam là một trong 22 nước có lượng người truy cập mạng xã hội nhiều nhất trên thế giới, đặc biệt đối tượng sử dụng mạng xã hội ở Việt Nam có xu hướng ngày càng trẻ hóa.

Những con số này cho thấy Việt Nam là một quốc gia có nhu cầu tương tác, kết nối xã hội cao. Thế hệ trẻ của Việt Nam nhanh chóng thích nghi với lối sống hiện đại và công nghệ mới để hội nhập với thế giới. Giới trẻ biết cách nắm bắt các cách tiếp cận khác nhau về các mối quan hệ xã hội, xây dựng bản sắc và nhận diện của mình thông qua phương tiện mạng xã hội.

Năm 2016, từ điển Oxford đã chọn từ Post-truth (sự thật mong đợi) là từ của năm. Từ này chỉ một bối cảnh mà cảm xúc và niềm tin cá nhân có ảnh hưởng tới việc định hình dư luận hơn là những thực tế khách quan. Đây là một từ miêu tả xác đáng thời đại chúng ta đang sống với sự hậu thuẫn của mạng xã hội - nơi mà cảm xúc cá nhân và nhu cầu định hình cá nhân được đánh thức một cách dễ dàng và lan truyền nhanh chóng trên mạng.

Thế hệ trẻ về cơ bản quan tâm đến những đánh giá của người khác về bản thân họ và dành phần lớn thời gian, cố gắng định hình căn tính của mình dựa trên những gì mà họ cho rằng bạn bè mong muốn.

Họ bắt đầu cảm giác “hiện diện hơn là hiện thực”. Quá trình xây dựng nhận diện của giới trẻ trên mạng xã hội liên quan chặt chẽ đến quá trình nhìn nhận xã hội trong quan hệ với những người khác và ảnh hưởng của văn hóa nhiếp ảnh trong giới trẻ. Hình ảnh trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc sống hàng ngày của thế hệ này. Chất lượng của bức ảnh đã trở thành một trong những yếu tố để hình thành nhận thức của người khác. Theo thống kê của Buzzmetrics, chụp ảnh check in là hoạt động yêu thích thứ hai khi giới trẻ Việt Nam đi du lịch.

Năm 2007, khi tôi mở tài khoản Facebook của mình tại Hồng Kông, một giáo sư của tôi lúc đó đã nói mạng xã hội sẽ thay đổi cách chúng ta kết nối, tạo dựng và nhận diện trong tương lai.

Thực tế, Facebook đã cung cấp nền tảng để kết nối nhiều nhóm xã hội khác nhau. Mạng xã hội đã giúp bạn bè, cha mẹ, đồng nghiệp, hàng xóm, đối thủ cạnh tranh, đối tác kinh doanh, và tất cả những người lạ mặt cùng nhau nêu ra câu hỏi về “bản thân và bản ngã hiện đại”.

Thực tế hoặc “bản sắc đích thực” của một con người, ở một mức độ nào đó đã bị thay đổi khi đứng trước ống kính camera và nền tảng tạo dựng trên thế giới ảo. Tuy nhiên, thế giới ảo đều tác động tới thế giới thật. Mọi hành vi của bạn đều có thể bị/được ghi lại mãi mãi về sau. Thế hệ web thông minh và hội tụ của các ứng dụng đều có thể ghi lại “dấu tích số” của bạn bằng một vài thao tác đơn giản.

Người xưa có câu: “Hãy nói cho tôi biết bạn của anh là ai, tôi sẽ nói anh là người như thế nào”. Ở thì hiện tại, điều đó cần được diễn giải theo cách: hãy nói cho tôi biết anh hiện diện ở cộng đồng nào và lịch sử tìm kiếm cá nhân trên Internet của mình, tôi sẽ nói anh là ai.

Internet trao cho bạn thêm quyền năng, nhưng cần hành xử mang tính xây dựng và có trách nhiệm với sự hiện diện số của mình. 

TIN BÀI LIÊN QUAN
Chia sẻ:
   
CÙNG CHUYÊN MỤC
Giấy phép Báo điện tử số: 2302/GP-BTTTT, cấp ngày 29/11/2012