Lạc quan quá làm lu mờ khó khăn
Thứ Ba,  3/4/2018, 15:11 

Lạc quan quá làm lu mờ khó khăn

Tư Giang

Các doanh nghiệp tư nhân Việt Nam dù gia tăng về số lượng thành lập nhưng lại nhỏ đi đáng kể về quy mô vốn và lao động trung bình. Ảnh: NGUYỄN NAM

(TBKTSG) - Gần đây nhiều người bắt đầu tỏ ra lạc quan khi nói tới Việt Nam có 4 tỉ phú, chứng khoán tăng kỷ lục sau 11 năm, và đặc biệt là tăng trưởng kinh tế lên tới 7,41% trong quí 1. Những dấu hiệu đó là đáng mừng nhưng phía sau nó còn cả bức tranh doanh nghiệp đầy khó khăn và đáng được quan tâm hơn.

Có thêm hai tỉ phú theo xếp hạng của Forbes trong năm nay là đáng mừng, làm danh sách những doanh nghiệp tư nhân lớn của Việt Nam dài hơn... Những doanh nghiệp này có điểm chung là gắn với phát triển bất động sản, song đây chính là điểm đáng lo mà một báo cáo chung của Ban Kinh tế Trung ương, Ủy ban Kinh tế của Quốc hội và Đại học Kinh tế Quốc dân đề cập.

Phần lớn các tập đoàn kinh tế tư nhân ở Việt Nam, báo cáo viết, gắn liền với bất động sản và khai thác tài nguyên là tài sản quốc gia. Để tiếp cận với những tài nguyên này, doanh nghiệp thường phải xây dựng quan hệ đặc biệt tốt với các cơ quan, các quan chức nhà nước có quyền quyết định về phân bổ, quy hoạch sử dụng đất hay cấp phép xây dựng. Mối quan hệ đó tạo nên tai tiếng về chủ nghĩa thân hữu, về tham nhũng...

Trong khi đó, phần lớn doanh nghiệp tư nhân cũng đang đối mặt với khó khăn. Tiến sĩ Trần Thọ Đạt, Hiệu trưởng trường Đại học Kinh tế Quốc dân, cho biết tỷ lệ doanh nghiệp kinh doanh thua lỗ tăng cao liên tục từ năm 2012, và hiện nay lên đến hơn 48% tổng số doanh nghiệp. Ông khẳng định, khu vực doanh nghiệp tư nhân vẫn đang đối diện với những khó khăn “rất rõ ràng”. Cần nhắc lại một con số của Tổng cục Thống kê: cả năm 2017 có 126.859 doanh nghiệp đăng ký thành lập thì có tới 72.666 doanh nghiệp hoàn tất thủ tục giải thể và tạm ngừng hoạt động. Trong hai tháng đầu năm nay, số doanh nghiệp hoàn tất thủ tục giải thể và tạm ngừng hoạt động tăng cao hơn là 19.661, vượt qua số doanh nghiệp thành lập mới là 18.703.

Nền kinh tế thị trường đích thực phải có khu vực tư nhân, nhất là tư nhân trong nước làm nòng cốt.

Các doanh nghiệp tư nhân Việt Nam dù gia tăng về số lượng thành lập nhưng lại nhỏ đi đáng kể về quy mô vốn và lao động trung bình. Theo báo cáo PCI 2017 của VCCI công bố tuần trước, một doanh nghiệp dân doanh điển hình hiện có chưa đến 20 nhân viên và 1,2 tỉ đồng vốn đầu tư cố định. Chỉ 14% số doanh nghiệp hoạt động chính trong lĩnh vực công nghiệp chế tạo; 11% xuất khẩu trực tiếp hay gián tiếp thông qua các nhà cung cấp và chỉ có 6% cung ứng hàng hóa hoặc dịch vụ cho các doanh nghiệp FDI hoạt động tại Việt Nam. Khu vực này không lớn lên được, chỉ chiếm trung bình khoảng 8-9% GDP trong cả thập kỷ qua.

Một điều không thể không kể đến là khu vực doanh nghiệp nhà nước (DNNN) đang chiếm nhiều nguồn lực nhất mà lại hoạt động không hiệu quả. Về danh nghĩa, số doanh nghiệp 100% vốn nhà nước đã giảm mạnh còn 240, nhưng số vốn được cổ phần hóa và thoái khỏi các DNNN chỉ chiếm 8%. Có nghĩa còn tới 92% vốn nhà nước vẫn nằm trong các DNNN. Tổng vốn nhà nước ở doanh nghiệp mới đây được báo cáo lên tới 5,4 triệu tỉ đồng, một số vốn rất lớn.

Trong khi cả khu vực DNNN và tư nhân èo uột thì doanh nghiệp FDI đang vươn lên mạnh mẽ. Khu vực này tiếp tục mở rộng ảnh hưởng trong nền kinh tế Việt Nam với giá trị xuất khẩu lên tới hơn 155 tỉ đô la, chiếm 73% xuất khẩu của cả nước, và giá trị nhập khẩu hơn 126 tỉ đô la Mỹ, chiếm 60% tổng nhập khẩu vào nền kinh tế.

Theo báo cáo PCI 2017, tỷ lệ doanh nghiệp FDI có kế hoạch mở rộng kinh doanh tại Việt Nam tăng từ 50% lên 60%, là mức độ lạc quan nhất kể từ năm 2011. Nhiều chuyên gia, đại biểu quốc hội đã bày tỏ lo ngại tình trạng nhiều doanh nghiệp FDI thường xuyên báo lỗ trong nhiều năm, đóng góp rất ít vào ngân sách nhà nước, trong khi vẫn tiếp tục mở rộng hoạt động tại Việt Nam.

Bức tranh trên cho thấy, doanh nghiệp của Việt Nam có quy mô nhỏ đi, năng lực hạn chế và không tham gia được vào các chuỗi giá trị toàn cầu. Nhiều tổ chức như CIEM, VCCI đã gợi ý, kiến nghị các giải pháp bên ngoài nhằm gỡ bỏ những khó khăn, rào cản đối với sự phát triển, tăng trưởng của các doanh nghiệp, bao gồm cắt giảm gánh nặng quy định pháp luật, cải thiện cơ sở hạ tầng, tăng khả năng tiếp cận tài chính, đất đai, giảm các rào cản do thiếu minh bạch và chi phí không chính thức. Tuy nhiên, việc cải tiến những yếu tố này qua nhiều năm vẫn chưa thực sự góp phần tạo nên những doanh nghiệp thành công mang tầm quốc tế.

Chuyên gia Nguyễn Quang Thái nhận xét, nền kinh tế thị trường đích thực phải có khu vực tư nhân, nhất là tư nhân trong nước làm nòng cốt. Nhưng thực tế, chính sách kinh tế đã dựa trên tư duy lạc hậu, kìm hãm dai dẳng sự phát triển lớn mạnh của khu vực kinh tế tư nhân và doanh nghiệp tư nhân.

Muốn phát triển kinh tế thì phải dựa vào doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nội địa. Người ta lo ngại rằng, một khi lạc quan quá đà thì sẽ không nhìn nhận những khó khăn, rào cản để đưa ra các giải pháp tháo gỡ cho doanh nghiệp. Đó là điều rất đáng cảnh báo trong bối cảnh hiện nay.

TIN BÀI LIÊN QUAN
Chia sẻ:
   
CÙNG CHUYÊN MỤC
Giấy phép Báo điện tử số: 2302/GP-BTTTT, cấp ngày 29/11/2012