Từ 20 năm hội sách, nhìn lại ngành xuất bản
Thứ Bảy,  7/4/2018, 09:09 

Từ 20 năm hội sách, nhìn lại ngành xuất bản

Bảo Uyên thực hiện

Hội sách TPHCM lần 10 thu hút đông đảo bạn đọc và các nhà xuất bản. Ảnh: B.U

(TBKTSG) - Hội sách TPHCM lần 10 đã khép lại với doanh thu hơn 60 tỉ đồng, tăng 20% so với lần 9 được tổ chức vào năm 2016. Mặc dù được đánh giá là thành công nhưng cũng có những ý kiến e ngại cho tương lai của sự kiện về sách lớn nhất nước này. Còn quá sớm để bàn đến hội sách lần thứ 11, nhưng nhìn vào kỳ tổ chức vừa qua cũng như 20 năm kể từ hội sách đầu tiên được tổ chức, phần nào thấy được bức tranh của ngành xuất bản hiện tại. TBKTSG đã có cuộc trao đổi với ông Phạm Minh Thuận, Phó trưởng ban tổ chức Hội sách TPHCM, đồng thời ghi nhận ý kiến một số doanh nghiệp trong ngành.

TBKTSG: Với định kỳ hai năm tổ chức một lần, hội sách TPHCM vừa qua tuổi lên 10. Trong 20 năm tham gia công tác tổ chức, ông đánh giá như thế nào về sự thay đổi của ngành xuất bản Việt Nam?

- Ông Phạm Minh Thuận: Những năm đầu, hội sách là sân chơi của các nhà xuất bản nhà nước, quy mô gian hàng lớn, nhiều đầu sách ở nhiều thể loại; còn số lượng các đơn vị phát hành, xuất bản tư nhân thì hết sức khiêm tốn và họ tham gia cũng khá dè dặt. Nhưng giờ thì ngược lại, chỉ nhìn hình thức bài trí gian hàng thôi cũng đã thấy được tiềm lực của các đơn vị tư nhân này. Chưa kể, so với thể loại sách, số đầu sách của họ ở hội sách, không phải nhà xuất bản nhà nước nào cũng theo kịp.

Các đơn vị nhà nước đã không tận dụng được ưu thế của mình, bỏ qua nhiều cơ hội và sự hỗ trợ từ phía Nhà nước, bị những tên tuổi tư nhân như Nhã Nam, Thái Hà Books, Đông A, First News… vượt qua. Trong tương lai, có thể họ sẽ còn tiếp tục bị bỏ xa khi ngày càng nhiều các đơn vị xuất bản tư nhân được thành lập, nắm bắt nhanh xu hướng thị trường.

Ngay cả những đơn vị tư nhân đang nổi giờ cũng phải chạy đua để không bị các công ty mới ra đời “vượt mặt”. Có thể hôm nay họ thống lĩnh mảng văn học nhưng giờ có nhiều công ty trẻ bước vào thị trường này, ngôi vị ấy không nằm đó mãi mãi.

TBKTSG: Trên thế giới, mối quan hệ giữa tác giả - độc giả đã có nhiều thay đổi. Khoảng cách mối quan hệ này đã được rút ngắn. Còn ở Việt Nam thì như thế nào?

- Đó là một xu thế tất yếu. Đây là thời đại tác giả phải ra ngoài bàn viết. Các tác giả Việt Nam không ngoại lệ. Đặc biệt là tác giả trẻ, họ rất bình dân, thân thiện; thậm chí, có người còn tự lên ý tưởng truyền thông cho sách của mình. Một số nhà văn không chỉ là người viết mà còn là thần tượng của giới trẻ. Họ có lượng fan (người hâm mộ) lớn nên có nhiều tác phẩm best seller (bán chạy nhất). Muốn làm được điều này, họ phải duy trì được “sức nóng” của mình, phải thường xuyên tương tác với fan. Tất nhiên có không ít ý kiến trái chiều, nhất là tác giả lớn tuổi. Nhưng mỗi tác giả có đối tượng độc giả riêng. Hơn nữa, sự giao lưu tương tác với người đọc sẽ giúp tác giả nắm được xu hướng bạn đọc, từ đó có chất liệu viết.

Cũng có những người âm thầm ra sách, không là idol (thần tượng) vẫn có lượng sách bán chạy, nhưng nhìn chung thì họ cũng phải chịu khó rời bàn viết quảng bá tác phẩm của mình. Bây giờ mỗi buổi ra mắt sách, tác giả không chỉ đơn thuần là ký như một cái máy vào sách của bạn đọc nữa, họ chu đáo ghi lời đề cho từng người; họ chia sẻ những câu chuyện, những trải nghiệm của mình.

TBKTSG: Nhiều ý kiến cho rằng ngành xuất bản đã thay đổi nhanh chóng, còn cách thức tổ chức hội sách sau 20 năm vẫn không thay đổi nhiều. Hội chợ năm nay vắng bóng một tên tuổi lớn trong ngành. Một số đơn vị cho biết có thể sẽ không tham gia hội sách năm 2020. Phải chăng đã đến lúc ban tổ chức cần đổi mới cách làm?

- Theo tôi, không thể từ sự rút lui của nhà làm sách nào đó mà đánh giá hội sách thiếu sức hút. Như tôi đã nói ở trên, giờ có rất nhiều doanh nghiệp làm sách mới ra đời. Họ có số đầu sách hay, thu hút đông bạn đọc và có thể lấp được khoảng trống của những cây đa cây đề khác trong ngành.

Còn chuyện đổi mới tổ chức hội sách trong lần tới, ban tổ chức dự định sẽ đưa công nghệ vào, ví dụ như tìm sách trên hệ thống dữ liệu điện tử thay vì đi tới từng quầy hàng để tìm như bây giờ. Tiềm lực kinh tế của ngành xuất bản Việt Nam còn thấp, không cho phép chúng tôi làm nhiều thứ. Mọi người thường yêu cầu cái mới nhưng không phải cái nào cũng làm mới được. Ngay cả việc mời các nhà xuất bản nước ngoài về để hội chợ đa dạng hơn cũng không phải đơn giản. Với hội sách vừa rồi, FAHASA phải ký hợp đồng mua một lượng sách nhất định với một đơn vị xuất bản lớn ở nước ngoài thì họ mới qua Việt Nam dự.

Dù là kinh doanh văn hóa thì mỗi nhà xuất bản trước hết là một doanh nghiệp, lợi nhuận là yếu tố không thể không quan tâm. Và TPHCM hay Việt Nam nói chung chưa phải là một thị trường lớn để thu hút các nhà xuất bản lớn trên thế giới.

Bà Quách Thu Nguyệt, Phó giám đốc Công ty TNHH một thành viên Đường sách TPHCM:

- Tôi không phủ nhận những tiến bộ của hội sách lần thứ 10 vừa rồi. Nhưng nếu chỉ nhìn vào doanh thu hay số lượng người tham quan thì không đánh giá hết được. Nội dung chương trình hội sách 2018 vẫn không thay đổi nhiều so với những kỳ trước. Lẽ ra trong hội sách vừa rồi, ban tổ chức nên làm một cuộc điều tra xã hội học, khảo sát ý kiến của bạn đọc để biết bạn đọc cần gì. Dựa trên dữ liệu này, ban tổ chức sẽ có sự thay đổi phù hợp cho những kỳ hội sách sau.

Đã qua 10 lần tổ chức, Hội sách TPHCM cần phải chuyển mình sang một giai đoạn mới. 20 năm, một thế hệ bạn đọc đã trưởng thành. Có người đi hội sách lần đầu với bố mẹ, được bố mẹ mua cho cuốn sách thiếu nhi; giờ họ đã có gia đình và con nhỏ, đến hội sách tìm mua các đầu sách nuôi dạy con. Nếu xem hội sách là một sự kiện thúc đẩy văn hóa đọc thì chương trình đã tạo nên một lứa độc giả. Ban tổ chức nên tận dụng điều này để lên nội dung cho hội sách lần thứ 11.

Ông Nguyễn Minh Nhựt, Giám đốc NXB Trẻ TPHCM:

- Hội sách TPHCM lần 10 hơn lần 9 từ quy mô, tính chuyên nghiệp, nội dung hoạt động đến số lượng sách bày bán, số lượng người tham dự. Những con số cụ thể này đủ nói lên sức hút của hội sách. Bây giờ việc tìm mua sách rất dễ dàng, chỉ cần đặt trực tuyến là sách được giao tận nơi. Nhưng mua sách trực tuyến không thể thay thế đuợc cảm giác lang thang trong một không gian đầy sách để lựa chọn những “bạn sách” cho riêng mình.

Việc tham dự chương trình giao lưu với tác giả tại hội sách cũng không giống với tham gia những lần đơn vị phát hành tổ chức riêng lẻ. Nó tương tự như việc nhiều người trên thế giới đá bóng nhưng cả thế giới cũng đều “điên” lên vào mỗi mùa World Cup. Đó là ngày hội của bóng đá dù nội dung không gì thay đổi: 22 cầu thủ cùng tranh giành một quả bóng.

Việc có đơn vị xuất bản, phát hành không tham gia, tôi nghĩ âu cũng chuyện bình thường tùy theo quan điểm và năng lực của từng đơn vị, không đủ cơ sở để khái quát chung thành vấn đề của hội sách. Riêng NXB Trẻ vẫn sẽ tham gia hội sách với mục đích vừa tri ân bạn đọc vừa giới thiệu những tiến bộ nghề nghiệp của mình trước đồng nghiệp và bạn đọc, để chứng minh một điều đơn giản: chúng tôi đang tồn tại và từng bước phát triển.

Lãnh đạo của một nhà xuất bản (không muốn nêu tên):

- Đây có thể là năm cuối, chúng tôi tham gia hội sách. Theo tôi được biết thì một số nhà làm sách khác cũng có ý định rút khỏi sân chơi này, dù doanh thu lần này không thấp.

Những đơn vị xuất bản, phát hành đến đây không chỉ để bán sách, chúng tôi đến với mục đích chính là quảng bá thương hiệu, để giao lưu với các công ty cùng ngành trong nước và quốc tế. Độc giả thời nay có nhiều kênh để tiếp cận, mua sách; không phải đến hội sách thì họ mới có cơ hội mua được sách hay. Chúng tôi mong muốn hội sách là ngày hội của những người yêu sách, sân chơi của những người làm ngành xuất bản, chứ không phải là hội chợ sách, thuần túy bán buôn, nặng tính thương mại. Sau 20 năm, cách nhìn của bạn đọc, của người trong ngành từ hội sách đầu tiên đến nay đã đổi khác rất nhiều.

Bảo Uyên

 

Chia sẻ:
   
CÙNG CHUYÊN MỤC
Giấy phép Báo điện tử số: 2302/GP-BTTTT, cấp ngày 29/11/2012