Cải cách hành chính nên bắt đầu từ cơ quan trung ương
Thứ Tư,  2/5/2018, 10:02 

Cải cách hành chính nên bắt đầu từ cơ quan trung ương

Võ Đình Trí (*)

Ở nhiều nước, số lượng công chức thường tính trên 1.000 dân, dựa trên dữ liệu thống kê yêu cầu giải quyết công việc của người dân trong một lĩnh vực nào đó mà từ đó tính ra số lao động cần thiết. Ảnh: NGUYỄN NAM

(TBKTSG) - Để cụ thể hóa Nghị quyết số 18-NQ/TW của Hội nghị Trung ương 6 (khóa XII), Kế hoạch số 07-KH/TW của Bộ Chính trị, Nghị quyết số 56/2017/QH14, và Nghị quyết số 10/NQ-CP, mới đây Bộ Nội vụ công bố dự thảo Nghị định “Quy định tổ chức các cơ quan chuyên môn thuộc ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương”, gọi tắt là sắp xếp lại các sở, với mục tiêu tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả. Đây là một chủ trương đúng và cần thiết nhưng để đi vào thực chất, cần có được các tiêu chí rõ ràng để tính toán khối lượng công việc yêu cầu cũng như đơn giản các thủ tục hành chính.

Dựa trên nhu cầu của xã hội để xây dựng bộ máy

Các cơ quan nhà nước ở địa phương được thành lập, xét cho cùng là để phục vụ người dân trong mọi mặt đời sống xã hội. Ngay cả công việc thanh tra, giám sát cũng là mang ý nghĩa phục vụ, vì qua đó đảm bảo sự bình đẳng, thượng tôn pháp luật của một nhà nước pháp quyền. Hiện nay, để bao quát các lĩnh vực, hầu như tỉnh thành nào cũng có ít nhất 15 sở cùng với văn phòng UBND và cơ quan thanh tra. Riêng Hà Nội và TPHCM có đến 21 sở ban ngành.

Dự thảo nghị định do Bộ Nội vụ đề xuất có hai nội dung nổi bật là việc hợp nhất một số sở và quy định số lượng cấp phó. Theo đó, một số sở có thể hợp nhất lại với nhau như sở Kế hoạch và Đầu tư với Sở Tài chính, Giao thông Vận tải với Xây dựng, Nông nghiệp và Phát triển nông thôn với Công Thương, Khoa học và Công nghệ với Giáo dục và Đào tạo. Tuy vậy, do phải giữ nguyên chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn của các sở hiện tại nên nhiều khả năng chỉ giảm được đầu mối ở văn phòng và cơ quan thanh tra, còn các phòng chuyên môn thì khó mà cắt giảm được. Trong khi đó, số lượng các sở thì quy định theo kiểu mức tối đa nên các tỉnh sẽ không dại gì mà không thành lập nhiều nhất có thể.

Cần có các chỉ tiêu cụ thể để tính toán yêu cầu giải quyết công việc của người dân, không nên cứng nhắc phân bổ chỉ tiêu dựa vào phân loại tỉnh thành. Ví dụ, với một phường lớn của TPHCM thì yêu cầu công việc cần giải quyết có khi bằng cả một tỉnh nhỏ.

Theo dự thảo nghị định này, số lượng cấp phó phụ thuộc vào số lượng biên chế ở các đơn vị đầu mối, mà số lượng biên chế lại phụ thuộc vào khối lượng công việc yêu cầu. Lúc này, câu hỏi quan trọng được đặt ra là làm sao tính toán được khối lượng công việc yêu cầu. Ở nhiều nước, số lượng công chức thường tính trên 1.000 dân, dựa trên dữ liệu thống kê yêu cầu giải quyết công việc của người dân trong một lĩnh vực nào đó mà từ đó tính ra số lao động cần thiết. Nhưng do có những yêu cầu công việc theo thời điểm như làm hộ chiếu trước mùa du lịch, khai thuế... mà xu hướng sử dụng lao động mùa vụ ở một số cơ quan hành chính ngày càng tăng, nhằm giảm chi ngân sách và tinh gọn bộ máy.

Khối lượng công việc yêu cầu còn phụ thuộc vào một yếu tố quan trọng khác là thủ tục hành chính và quy trình giải quyết các yêu cầu của người dân. Nếu như các thủ tục hành chính được đơn giản nhất có thể, tránh trùng lắp giữa các cơ quan với nhau và được thực hiện tự động hóa trên nền tảng công nghệ thông tin thì nhu cầu nhân sự cũng sẽ giảm đi. Rất nhiều thủ tục hành chính khi được thực hiện trực tuyến, được đơn giản hóa đã tiết kiệm rất nhiều nguồn lực của cả xã hội.

Cải cách bộ máy hành chính tổng thể

Với áp lực chi tiêu công ngày càng tăng, hầu như chính phủ nào cũng xem việc cải cách bộ máy hành chính là một trong những ưu tiên hàng đầu. Việc tính toán lại định biên nhân sự dựa trên khối lượng công việc yêu cầu không chỉ áp dụng ở địa phương mà quan trọng hơn là ở cả các cơ quan trung ương.

Nguồn ngân sách chi cho các cơ quan trung ương hiện nay rất lớn. Dự toán chi ngân sách năm 2018 của các bộ và cơ quan trung ương là 475.000 tỉ đồng, trong đó chi thường xuyên là 413.000 tỉ đồng, chiếm đến gần 30% tổng chi ngân sách của cả nước, trong khi những cơ quan này chủ yếu làm về chính sách và quản lý giám sát, cần chất lượng hơn số lượng. Bộ máy nhân sự của các cơ quan trung ương cũng phình ra nhiều trong thời gian qua. Trong giai đoạn 2011-2016, số đơn vị hành chính thuộc bộ, cơ quan ngang bộ đã tăng 28 đơn vị. Số lượng các đơn vị hành chính trực thuộc tổng cục tăng 822 đơn vị.

Khi đã tính được yêu cầu công việc đồng thời giảm các thủ tục hành chính, từ đó sẽ tính được nhu cầu nhân lực của từng cơ quan hành chính cụ thể. Tiếp theo đó, cần có bộ chỉ tiêu đánh giá hiệu quả của công chức, dựa trên kết quả xử lý các yêu cầu và mức độ hài lòng của người dân. Việc phân bổ ngân sách và mức độ ủy quyền cho lãnh đạo đơn vị sẽ được dựa trên hiệu quả của đơn vị và cá nhân người lãnh đạo, khi đó nỗ lực và trách nhiệm giải trình của lãnh đạo đơn vị sẽ thực chất hơn.

Tuy nhiên, cải cách sẽ dẫn đến việc lao động dôi dư, vì thế cũng cần tính đến việc phát triển kinh tế khu vực ngoài nhà nước để có thể hấp thu lượng lao động này. Khi đó, để được trở thành công chức nhà nước là một cuộc cạnh tranh đầy khó khăn như ở các nước phát triển, Singapore và Pháp chẳng hạn. Vì trở thành công chức, họ có một thu nhập đảm bảo, có một công việc có ý nghĩa khi phụng sự cộng đồng.

Hiện nay, nỗ lực cải cách bộ máy hành chính từ các cấp lãnh đạo là rất lớn. Công cuộc cải cách bộ máy hành chính cần được bắt đầu từ các cơ quan trung ương, với mục tiêu cải cách cụ thể, có thể thực hiện được trong thời gian ngắn. Trong chuyến công tác mới đây của Văn phòng Chính phủ tại Cộng hòa Pháp, Bộ trưởng, Chủ nhiệm Văn phòng Chính phủ Mai Tiến Dũng đã đánh giá cao mô hình cải cách giảm thủ tục hành chính của Pháp, theo hướng đặt mục tiêu rõ ràng, thực hiện trong thời gian ngắn, thay vì đưa ra những chương trình lớn, kéo dài. Hy vọng rằng, việc sắp xếp lại bộ máy hành chính, cùng với việc đơn giản hóa các thủ tục, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp sẽ là dư địa mới cho tăng trưởng của Việt Nam.

(*) Đại học Kinh tế TPHCM, AVSE Global

Chia sẻ:
   
CÙNG CHUYÊN MỤC
Giấy phép Báo điện tử số: 2302/GP-BTTTT, cấp ngày 29/11/2012