Phiên 2: Trao đổi về tái cơ cấu và xử lý nợ xấu
Thứ Ba,  8/5/2018, 14:44 

Phiên 2: Trao đổi về tái cơ cấu và xử lý nợ xấu

Nhóm PV

(TBKTSG Online) - Tỷ lệ nợ xấu nội bảng toàn hệ thống các tổ chức tín dụng (TCTD) tại thời điểm cuối năm 2017 đã giảm hơn so với mức 2,46% cuối năm 2016. Tại Diễn đàn toàn cảnh Ngân hàng: “Ngân hàng 2018: Hướng tới phát triển bền vững” tại Hà Nội có phiên 2 trao đổi về cơ cấu và xử lý nợ xấu. TBKTSG Online xin lược ghi ý kiến trao đổi của các đại biểu.

Xin ông cho biết những thuận lợi trong công tác mua bán, xử lý nợ xấu sau khi có Nghị quyết 42 của Quốc hội về thí điểm xử lý nợ xấu? Kết quả sau 1 năm triển khai Nghị quyết 42?

Toàn cảnh tọa đàm phiên 2

Ông Nguyễn Tiến Đông – Chủ tịch HĐTV Công ty Quản lý tài sản của các TCTD Việt Nam (VAMC):

Ông Nguyễn Tiến Đông – Chủ tịch HĐTV Công ty Quản lý tài sản của các TCTD Việt Nam

Về Nghị quyết 42, chúng tôi đã cùng ngành ngân hàng, cùng các ban của Quốc hội xây dựng Nghị quyết 42, trình Quốc hội. Cái mới ở Nghị quyết 42 là thay đổi tư duy về nợ xấu. Trước đây, suy nghĩ nợ xấu là của ngành ngân hàng. Tuy nhiên, với Nghị quyết 42, tư duy của nhà lập pháp đã thay đổi khi cho rằng, nợ xấu là của nền kinh tế.

Từ đó, khi Nghị quyết 42 ban hành và có hiệu lực, đầu tiên đã tạo động lực quan trọng cho VAMC và các tổ chức tín dụng chủ động trong xử lý nợ xấu, khẳng định được quyền của chủ nợ trong giao dịch dân sự vay trả.

Thứ hai, từ nhận thức nợ xấu là của nền kinh tế, Quốc hội, Chính phủ, các bộ, ngành địa phương các cấp đã vào cuộc quyết liệt, hỗ trợ ngành ngân hàng xử lý nợ xấu để giải phóng nguồn lực, tái tạo nguồn lực, từ nguồn lực đang nằm tại chỗ để tái đầu tư, hỗ trợ cho tăng trưởng kinh tế giai đoạn sau.

Thời gian qua, việc xử lý nợ xấu của VAMC đã được các ngành, các cấp, địa phương hỗ trợ tích cực. Kết quả từ ngày 15-8-2017 khi Nghị quyết 42 có hiệu lực đến nay, hiệu quả xử lý nợ xấu đã tăng gấp rưỡi so với các thời kỳ trước. Đặc biệt, Nghị quyết 42 có hiệu lực chỉ hơn 1 quí trong năm 2017 nhưng kết quả thu hồi nợ xấu về mặt thực chất của 2017 đã tăng hơn rất nhiều so với năm 2016 và những năm trước đây.

Lãnh đạo nhiều tổ chức tham gia diễn đàn

Như ông vừa nói là việc thu hồi nợ xấu đã tăng lên rất nhiều, vậy VAMC sau khi có Nghị quyết 42 đó thì đã có bước chuyển ngay lập thức thế nào, khác với trước đây như thế nào?

Ông Nguyễn Tiến Đông: Trước đây, do nguồn lực của VAMC có hạn nên chúng tôi chỉ tổ chức phân tích, phân loại những khoản nợ xấu đã mua về VAMC từ 30 tỉ đồng trở lên. Sang năm 2018, chúng tôi bắt đầu đưa ra ngưỡng từ 10 tỉ đồng trở lên. Nợ xấu muôn hình vạn trạng, muốn xử lý được phải hiểu được nó. Chúng tôi yêu cầu lực lượng cán bộ phải xuống trực tiếp cùng với các tổ chức tín dụng, cán bộ VAMC trực tiếp gặp khách hàng để nắm rõ thực trạng, hiểu rõ nguyên nhân để đưa ra phương án xử lý phù hợp với từng khoản nợ.

Với Nghị quyết 42, các tài sản đảm bảo khoản nợ xấu, vấn đề thu giữ… thì khi VAMC đứng ra xử lý được sự hỗ trợ tích cực từ các ngành, đặc biệt là địa phương để hợp thức hóa các chủ đầu tư, tài sản để chủ đầu tư mới có nguồn lực tiếp tục triển khai dự án, do đó đã biến dự án dở dang, tài sản nằm một chỗ thành tài sản bắt đầu đưa vào thực tiễn để khai thác, sử dụng, phát huy tối đa nguồn lực hiện có.

Vậy ông Cấn Văn Lực, trong bối cảnh ngân hàng như vậy, ông có đánh giá gì về việc xử lý nợ xấu của NHNN?

Chuyên gia kinh tế trưởng BIDV Cấn Văn Lực.

Chuyên gia kinh tế trưởng BIDV Cấn Văn Lực: Có 4 thành quả quan trọng. Thứ nhất là không để xảy ra đổ vỡ có hệ thống. Đây là bài toán rất quan trọng trong bối cảnh chúng ta ngân sách hạn hẹp, nguồn lực hạn chế, xử lý nhiều vấn đề cùng lúc như tái cơ cấu nợ xấu doanh nghiệp nhà nước, tái cơ cấu đầu tư công.

Thứ hai là hệ thống đã lành mạnh hơn trước. Tháng 9-2012, nợ xấu khoảng 17,2% và đến nay, các nợ xấu đã công bố khoảng 7,4%, cuối năm nay khoảng 6%. Với đà này, tôi cho là với mục tiêu của năm 2018, cả 3 loại nợ xấu có thể đẩy xuống  dưới 3,5% năm 2020.

Về hiệu quả kinh doanh, năm 2012 có ROE của hệ thống ngân hàng khoảng 6% thời điểm năm ngoái 2017 nó đã là 11%. Như vậy hiệu quả hoạt động của hệ thống ngân hàng cải thiện rất nhanh trong vòng 6 năm vừa qua.

Điểm nữa là câu chuyện liên quan đến quản lý quản trị điều hành minh bạch hơn, nhiều ngân hàng liên kết hơn, sở hữu chéo đã giảm rất rõ. Trước đây đâu đó khoảng gần 20 và đến nay thì gần như là không có. Đặc biệt, luật mới đã yêu cầu lãnh đạo ngân hàng không được phép kiêm nhiệm đối với lãnh đạo doanh nghiệp và rất nhiều lãnh đạo ngân hàng đã chấp hành nghiêm túc.

Cái cuối cùng tôi cho rằng rất quan trọng đó là liên quan đến hoàn thiện thể chế.

Đây là 4 mặt được rất là lớn của việc  tái cơ cấu.

Còn riêng về xử lý nợ xấu, sau 6 năm, có 3 điểm lớn đối với các ngân hàng, đặc biệt ngân hàng thương mại.

Thứ nhất là sự vào cuộc của các cơ quan chức năng chủ động hơn, quan tâm hơn nhiệt tình hơn.

Cái thứ 2 là ý thức xử lý nợ xấu của bên đi vay tăng lên

Cái thứ 3 là xử lý tài sản đảm bảo cũng đã được đẩy nhanh hơn đáng kể khi các tổ chức tín dụng thời gian vừa qua phân loại tài sản đảm bảo khá là nhiều.

Tuy nhiên tôi thấy rằng có 3 bài học kinh nghiệm cần rút ra trong 6 năm vừa qua.

Thứ nhất, kinh doanh ngân hàng là kinh doanh rủi ro. Và nợ xấu xuất phát từ cả 3 phía: khách quan, khách hàng và ngân hàng.

Cái thứ hai là gì là chúng ta chỉ nên trăng trưởng, kể cả tín dụng, kể cả kinh tế, trên cơ sở chúng ta kiểm soát được rủi ro. Đặc biệt trong ngành ngân hàng thì đây là khẩu hiệu không bao giờ là cũ cả tức là: tăng trưởng trên cơ sở kiểm soát rủi ro.

Thứ 3 là vào cuộc quyết liệt cả ngân hàng thương mại, cả cơ quan quản lý, các bộ ngành.  Tuy nhiên chỗ mà cần quyết liệt chưa được đồng bộ. Có chỗ thì khá là quyết liệt, nhiệt tình, nhưng đâu đó vẫn còn nhiều vấn đề.

Thưa ông Đông, trong vòng 1 năm qua, bên cạnh khoanh vùng nợ xấu, những vướng mắc trước đây như bán khó, bán dưới, không bán đã được xử lý thế nào, thưa ông?

Ông Nguyễn Tiến Đông: Từ Nghị quyết 42, những vướng mắc trong xử lý nợ xấu với ngành ngân hàng nói chung được tháo gỡ nhiều. Đầu tiên là vướng mắc về trách nhiệm pháp lý của người cho vay. Lâu nay, khi quan hệ dân sự vay trả tới hồi thu không đủ nợ gốc và cả lãi thì dễ phát sinh chuyển thành quan hệ hình sự. Theo ngành pháp luật nói cái này là thất thoát tài sản. Nghị quyết 42 cho phép bán dưới giá trị và cũng tạo động lực lớn cho các ngân hàng cũng như VAMC tự tin trong xử lý.

Bên cạnh đó, ý thức trả nợ của khách hàng cũng tốt lên rất nhiều. Thông thường, chúng tôi khi làm việc với khách hàng, hợp tác khi đã thành nợ xấu do sản xuất kinh doanh khó khăn. Cứ 10 khách hàng thì chỉ được 1-2 khách thiện chí làm việc với tổ chức tín dụng hay VAMC.

Tuy nhiên, sau khi có Nghị quyết 42, có một số hành lang pháp lý cho phép VACM được làm, các tổ chức tín dụng được phép làm, như tiến hành thu giữ tài sản khi anh vi phạm cam kết, khi anh được hỗ trợ trong phạm vi có thể của VAMC mà anh không thực hiện được thì VAMC tiến hành thu giữ tài sản. Điều này được địa phương, các ngành ủng hộ, vì vậy tạo ý thức tốt với khách  hàng. Có khách hàng mới nhận giấy mời lên làm việc đã phải đem tiền đến trả. Có tổ chức tín dụng nhờ VAMC đứng ra làm tổ chức đại diện vì chúng tôi thấy rằng trong quá trình xử lý nợ xấu rất khó và cái chính là hỗ trợ của các ngành pháp luật, của UBND địa phương.

Nhiều trường hợp, chúng tôi chưa cần làm đến cùng các biện pháp theo các phương án, khách hàng đã tự giác và đã xử lý được nợ. Đây là điều rất tốt trong giai đoạn hiện tại và sau này. Tức là vay trả sòng phẳng ơn rất nhiều và thị trường hơn rất nhiều.

Trong thời gian tới VAMC có biện pháp gì để xử lý quyết liệt hơn nợ xấu, thưa ông?

Ông Nguyễn Tiến Đông: Từ năm 2018, chúng tôi sẽ hạn chế việc mua nợ xấu và phát hành bằng trái phiếu đặc biệt. Thay vào đó, chúng tôi sẽ tổ chức phân tích, phân loại các loại khoản nợ 10 tỉ đồng trở lên, gắn với đó là tiến hành mua đứt bán đoạn. Tức là mua theo cơ chế thị trường. Năm vừa rồi, trong quí 4, VAMC được và Chính phủ cấp cho 2.000 tỉ đồng thì chúng tôi đã mua nợ xấu trên thị trường được hơn 3.000 tỉ đồng. Đến nay, chúng tôi đã xử lý thu hồi được ¾ số hơn 3.000 tỉ đồng đó. Năm nay, trong kế hoạch của VAMC, với 2.000 tỉ đồng đó, chúng tôi sẽ quay gần 2 vòng, tức mua 3.500 tỉ đồng.

Tới đây, trong Quyết định 1058 của Thủ tướng phê duyệt tăng vốn điều lệ của VAMC lên 5.000 tỉ đồng, gắn vào đó chúng tôi cũng đang giao cho anh em xây dựng kế hoạch phát hành trái phiếu của công ty để tiến tới mua bán nợ xấu chuyển hướng hết theo cơ chế thị trường. Như vậy, việc xử lý nợ xấu mới đi vào thực chất, mang hiệu quả tích cực, tạo nguồn lực mới cho nền kinh tế trong vấn đề này.

Các chuyên gia, lãnh đạo, doanh nghiệp tham dự tọa đàm

Thưa ông Lực, ông cũng nói về việc xử lý nợ xấu của ngân hàng, ông có kinh nghiệm nào rút ra trong việc ngân hàng xử lý nợ xấu?

Ông Cấn Văn Lực: Trước hết là phải quyết liệt và đồng bộ. Nếu như các bên có liên quan đặc biệt ngân hàng thương mại và các khách hàng không quyết liệt và đồng bộ thì chắc là khó kịp tiến độ.

Thứ hai là định giá để đấu giá, chúng ta có phiên 2, 3 đấu chưa xong vì định giá chưa chuẩn. Bên cạnh đó, vấn đề tài sản chúng ta cần xử lý. Nhưng các hướng dẫn của các bộ ngành liên quan trong đó có tòa án. Hiện nay bên toà án có tổng kết đang có hơn 113 vướng mắc. Trong đó có vụ liên quan đến tài sản đảm bảo của chúng ta. Như thế các cơ quan tòa án cấp dưới, địa phương cũng cần được đồng bộ để vào cuộc. Hiện nay các cơ quan địa phương ứng xử khác nhau.

Kinh nghiệm thứ 3 phối hợp giữa các tổ chức tín dụng với nhau và giữa VAMC với các tổ chức tín dụng bởi vì rõ ràng đây là quá trình VAMC ủy thác các doanh nghiệp thương mại để đi xử lý nợ, tài sản đảm bảo.

Cuối cùng là hồ sơ xử lý nợ xấu phải lưu trữ cẩn thận bởi sau này tranh chấp giữa khách hàng với ngân hàng, giữa tổ chức tín dụng với VAMC thì chúng ta phải có cơ sở pháp lý để giải quyết tranh chấp cho phù hợp.

Mới đây VAMC đã tiến hành đấu giá các khoản nợ tại Saigon Tower, vậy không biết tới thời điểm này đã xử lý thế nào rồi?

Ông Nguyễn Tiến Đông: Về thẩm định giá, thị trường Việt Nam có các đơn vị thẩm định giá độc lập. Đối với VAMC, khi đặt vấn đề thẩm định một khoản nợ hoặc tài sản đảm bảo của khoản nợ xấu, chúng tôi thường rất công khai minh bạch, làm theo trình tự pháp luật. Khi có giá thẩm định, có một hội đồng xem xét, thẩm định để đưa ra đấu giá. Tất nhiên trong thực tiễn, trong quá trình thẩm định khoảng 2-3 tháng với khoản phức tạp, có khoản chỉ 1 tháng là xong, quá trình đó thường các đơn vị thẩm định giá độc lập căn cứ theo logic nhất định.

Tuy nhiên, với khoản nợ xấu dù xấu thế nào cũng có cái giá của nó hay tài sản đảm bảo của khoản nợ xấu cũng vậy. Có những khoản nợ xấu chúng tôi đã đấu giá đến lần thứ 9. Tuy nhiên, trong 2-3 lần đầu có thể chậm nhưng các lần sau có thể chỉ 1 tuần là đấu giá tiếp, nhằm cân đối giữa cung và cầu để tìm được điểm giá phù hợp nhất để thực hiện.

Tất nhiên, thực hiện thu giữ đấu giá cả khoản nợ xấu và cả tài sản đảm bảo khoản nợ xấu, vấn đề quan trọng là thực hiện giữa VAMC hoặc tổ chức tín dụng với khách hàng, bao giờ thời gian cũng rút ngắn được rất nhiều cả về nguồn lực, thời gian và hiệu quả hơn rất nhiều bằng con đường kiện cáo.

Hôm rồi chúng tôi có làm việc với ban soạn thảo hướng dẫn Nghị định 42 đối với Tòa án Nhân dân Tối cao, có một điểm dự thảo mà chúng tôi có đề nghị. Trong dự thảo này quy định trong quá trình xử lý theo thủ tục rút gọn của Tòa án tối cao mà phát hiện các tình tiết mới thì quay trở lại xử theo thông thường.

Chúng tôi có đề nghị là trong quá trình thụ lý mà xử lý theo thủ tục rút gọn, nếu có tình tiết mới mà thay đổi bản chất của vụ án, của vụ việc thì mới quay trở lại xử thông thường.

Ngay như lãi suất mấp mô như thế này, trong quá trình tài sản thế nọ thế kia mà lại có tư vấn của luật sư, có tình tiết mới lại quay lại xử thông thường thì tất cả Nghị quyết 42 sẽ không có ý nghĩa.

Thưa ông Lực, ông có những kiến nghị gì để đẩy mạnh xử lý nợ xấu trong thời gian tới, tạo nguồn lực cho phát triển kinh tế không, thưa ông?

Ông Cấn Văn Lực: Tôi xin bổ sung 4 đề xuất từ nghiên cứu cũng như thực tế:

Thứ nhất: hiện nay xử lý nợ xấu và tài sản đảm bảo của chúng ta vướng ở khâu thuế, cụ thể thuế chuyển nhượng tài sản. Chúng tôi đã kiến nghị Bộ Tài Chính phối hợp Bộ Tài nguyên Môi trường hướng dẫn cụ thể. Chứ nếu không sẽ xảy ra tình trạng người bán tài sản đảm bảo, bán xong rồi nhưng người mua được tài sản đó không lấy được tài sản đó về do thuế chưa đóng.

Thứ hai phối kết hợp với cơ quan bộ ngành là cực kỳ quan trọng và  sớm hướng dẫn để triển khai thực hiện đồng bộ, đồng cấp giữa các Trung ương và địa phương.

Thứ ba chúng tôi xin kiến nghị đề xuất liên quan đến việc phát triển thị trường mua bán nợ. Chúng ta muốn phát triển thị trường nợ xấu hay nợ bình thường sau này mà theo giá thị trường thì phải có thị trường. Hiện chúng ta chưa có một thị trường mua bán nợ thực sự.

Còn một cái nữa, rất quan trọng đó là sớm tăng vốn cho các ngân hàng thương mại. Tín dụng tăng trưởng liên tục khoảng 15-17% trong năm qua nhưng vốn chủ sở hữu chỉ tăng được 8-9%.

Cái cuối cùng, liên quan đến câu chuyện tăng trưởng tín dụng, chúng ta mong tín dụng sẽ hộ trợ thúc đẩy tăng trưởng kính tế. Tuy nhiên tín dụng chỉ đóng góp một phần tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam chúng ta. Do đó, nên tăng trưởng tín dụng một cách thận trọng hơn.

 

Chia sẻ:
   
CÙNG CHUYÊN MỤC
Giấy phép Báo điện tử số: 2302/GP-BTTTT, cấp ngày 29/11/2012