Tạo nên quyền lực nhờ thị trường đông dân
Thứ Năm,  7/6/2018, 10:31 

Tạo nên quyền lực nhờ thị trường đông dân

Hoàng Xuân Phương

(TBVTSG) - Cheng Wei (1983) và Jean Liu (1978) đã trở thành một bộ đôi quyền lực nổi lên từ thị trường đông dân. Bộ đôi quyền lực trẻ này đang tạo cho mình một vương quốc công nghệ mới tại Trung Quốc và tìm cách vươn đến tầm thế giới.

Jean Liu (bên trái) và Cheng Wei tạo thành bộ đôi quyền lực tại DiDi Chuxing.

Câu chuyện bắt đầu vào tháng 6-2012 khi Cheng Wei cho ra đời ứng dụng gọi xe DiDi Dache và Tencent đầu tư vào đó, cạnh tranh với đối thủ Kuaidi Dache do Alibaba đầu tư. Lịch sử công nghệ Trung Quốc cho đến nay là cuộc chiến tay ba giữa Alibaba, Tencent và Baidu. Nhưng khi Jean Liu bắt tay hợp tác với Cheng Wei kể từ 2014 thì Kuaidi chấp nhận được sáp nhập để lập nên DiDi Kuaidi, rồi đổi thành DiDi Chuxing từ năm 2015.

Ứng dụng gọi xe luôn là cuộc chiến khốc liệt, và hơn thế nữa là cuộc chiến tốn kém buộc mỗi bên phải có nguồn hỗ trợ tài chính dồi dào. DiDi Chuxing đã phải bỏ ra 10 tỉ đô la để hạ gục Uber ngay trên sân nhà, trong khi Uber cũng bỏ ra 11 tỉ đô la trải rộng trên những mặt trận toàn cầu để rồi lần lượt thua trận tại Trung Quốc trước DiDi Chuxing và nay tiếp tục rút lui khỏi Đông Nam Á nhường chỗ lại cho Grab. Nhưng khi Uber vừa tuyên bố bỏ trống địa bàn Đông Nam Á thì DiDi Chuxing tính ngay đến chuyện bành trướng xuống phương Nam, chấp nhận cuộc chiến mới với Grab, với Go-Jek và cả với các ứng dụng gọi xe địa phương của Mai Linh, Vinasun hay Vato. DiDi Chuxing buộc phải bành trướng cho dù không còn trong tay lá bài dân tộc chủ nghĩa và sự ủng hộ của chính quyền, bởi Đông Nam Á cũng là một thị trường lớn đến hơn 600 triệu người và ai chiếm được thị trường đa quốc gia, đa văn hóa và đa liên kết đó sẽ có tư thế thuận lợi trong cuộc cạnh tranh toàn cầu.

Câu chuyện DiDi Dache

Vào đầu những năm 2010, người ta đã biết đến Jean Liu vì đó là con gái của nhà sáng lập hãng sản xuất máy tính Lenovo. Sau khi tốt nghiệp chuyên ngành máy tính lấy và bằng Thạc sĩ Harvard, cô tham gia suốt 12 năm vào ngân hàng Goldman Sachs. Chính gia thế, mối quen thân, sự khôn khéo và tài thương thuyết mà sau này Liu đã thuyết phục Tim Cook bỏ ngay vào DiDi 1 tỉ đô la giúp cho DiDi đánh bại Uber. Còn Cheng Wei lại khởi đầu như một chiếc bóng mờ. Sinh ra ở một thị trấn nhỏ tại tỉnh Giang Tây, Cheng theo học trường Đại học Công nghệ hóa học Bắc Kinh. Sau khi tốt nghiệp, Cheng phục vụ cho một công ty chăm sóc sức khỏe trước khi làm nhân viên bán hàng tại Alibaba. Chính trong thời gian tám năm tại đây Cheng thăng tiến rất nhanh, trở thành người quản lý bán hàng khu vực phía bắc Trung Quốc rồi chuyển sang làm Phó tổng giám đốc công ty thanh toán di động AliPay thuộc tập đoàn Alibaba. Nhưng điều mà lúc bấy giờ ít ai biết ở chàng trai, đó là tham vọng công nghệ luôn cháy bỏng suốt những năm tháng lặn lội mưu sinh.

Vào tháng 6-2012, Cheng sáng lập công ty công nghệ Orange Technology và ngay sau đó cho ra đời ứng dụng gọi xe DiDi Dache, một âm ngữ để chỉ tiếng gọi taxi. Các công ty công nghệ Trung Quốc rất nhạy cảm với những sản phẩm công nghệ thành công tại nước ngoài, chính Cheng cũng nói với Travis Kalanick rằng DiDi đi theo mô hình kinh doanh của Uber. Cũng từ sự nhạy cảm đó các công ty khởi nghiệp non trẻ ở Trung Quốc dễ dàng nhận được các khoản đầu tư hào phóng của các công ty lớn, và đây là trường hợp mà Tencent đã bỏ ngay 15 triệu đô la vào nguồn vốn ban đầu cho DiDi. Cùng lúc này Weixing Chen phát triển một ứng dụng gọi xe tương tự đặt tên là Kuaidi Dache vào cuối năm 2012, và người bỏ vốn lại là Alibaba - kình địch của Tencent. Cuộc cạnh tranh tay đôi giữa DiDi Dache và Kuaidi Dache trở nên quyết liệt cho tới khi Uber chen chân vào thị trường Trung Quốc vào cuối năm 2014. Dưới sự cố vấn của nhà đầu tư mạo hiểm người Nga Yuri Milner, đầu năm 2015 cả hai sáp nhập vào nhau thành DiDi Kuaidi để chống lại kẻ ngoại xâm.

Vào tháng 9-2015, Didi Kuaidi đổi tên thành Didi Chuxing, Jean Liu giữ chức Chủ tịch, Cheng Wei làm Giám đốc điều hành, và cuộc chiến DiDi – Uber trở nên khốc liệt hơn kể từ đầu năm 2016. Tháng 6 năm đó, DiDi kết thúc vòng gọi vốn mới lên đến 4,5 tỉ đô la từ Apple Inc., China Life Insurance Co., và các công ty con của Alibaba, kèm theo đó là một khoản vay 2,5 tỉ đô la từ China Merchants Bank Co., và một khoản ghi nợ 300 triệu đô la từ China Life. Cán cân tài chính tại chỗ nghiêng về DiDi, và 18 tháng sau khi đặt chân vào Trung Quốc với sự tài trợ của Baidu, vào ngày 1-8-2016 Uber buộc phải đầu hàng và bán tất cả tài sản cho DiDi Chuxing. DiDi nghiễm nhiên trở thành công ty khởi nghiệp nhận được tài trợ của cả ba đối thủ cạnh tranh Tencent, Alibaba và Baidu, và đây là dấu chỉ cho thấy vị trí độc tôn của ứng dụng gọi xe này trong nước và cũng là tiền đề để DiDi vươn ra thế giới. Cuộc sáp nhập đáng giá 35 tỉ đô la này mang lại cho Uber 17,7% quyền lợi kinh tế và một chân giám đốc tại DiDi, song song với việc Cheng Wei tham gia vào ban giám đốc của Uber.

Cuộc chiến DiDi – Uber kết thúc năm 2016.

Phát triển nhờ chiêu bài dân tộc

Khi Travis Kalanick sáng lập Uber vào năm 2009 thì DiDi chưa thành hình. Sự thành công của ứng dụng gọi xe Uber như làn gió quét hết thành phố này đến thành phố khác làm cho nhiều người thèm thuồng. Hơn nơi nào hết, Trung Quốc là khoảnh đất tốt để sao chép những mô hình thần kỳ đó. Từ Jack Ma đến Cheng Wei đều công khai công nhận sự sao chép, coi đó như một thuộc tính của văn hóa kinh doanh Trung Quốc. Phải đến năm 2012 ứng dụng gọi xe DiDi Dache và Kuaidi Dache mới ra đời, và cũng ba năm sau họ mới hợp nhất thành DiDi Kuaidi. Nhưng với chỉ bốn năm kể từ 2012, họ đánh bại một Uber ngạo nghễ và rồi nhanh chóng trở thành một công ty đứng đầu ngành ứng dụng gọi xe với định giá lên đến 56 tỉ đô la trong lúc Uber phải phát triển chậm lại. Nhưng cuộc chiến trên sân nhà có ý nghĩa riêng của nó. DiDi là niềm kiêu hãnh của người Trung Quốc và Cheng Wei đã biết khai thác sự ủng hộ nhiệt tình của hàng tỉ con người tại đó.

Những người thân cận với Cheng cho biết ông rất khiêm tốn và luôn tôn trọng các bậc tiền bối, nhờ đó Didi đã nhận được sự ủng hộ trong cuộc chiến chống lại Uber. Wang Gang, nhà đầu tư thiên thần của Didi nói: "Cậu ấy rất tham vọng và không bao giờ thỏa mãn với bản thân", và quả thực thành công của Didi đã vượt xa sự kỳ vọng của Wang và cả chính Cheng. Cheng Wei cho biết có hai yếu tố để thành công là sự hậu thuẫn tài chính và khả năng đáp ứng đúng sự kỳ vọng của khách hàng và DiDi có được cả hai yếu tố này là nhờ biết khai thác lòng yêu nước cùng tâm lý hướng nội. DiDi tôn trọng nền văn hóa và nắm rõ thói quen của từng sắc dân địa phương, cho phép họ chi trả bằng tiền mặt hay qua WeChat vốn rất phổ biến tại đây trong khi Uber vẫn khăng khăng với thẻ tín dụng. Những người xa lạ sẽ không hiểu nổi chỉ trong một thời gian ngắn DiDi đã có được những nguồn tài chính hào phóng, kể cả từ các công ty kình dịch. Câu trả lời, như một nhà đầu tư của DiDi nhận xét: "Chủ nghĩa dân tộc rõ ràng là một lá bài tốt để chơi khi bạn phải cạnh tranh với các đối thủ nước ngoài".

Ngày nay, Didi Chuxing đã trở thành một trong những mạng lưới vận tải lớn nhất thế giới, với 450 triệu người sử dụng tại hơn 400 thành phố tại trung Quốc, với nhiều dịch vụ từ cho thuê, chia sẻ đến đi nhờ. Didi hợp tác với các tài xế taxi chứ không phải những cá nhân có xe ô tô. Yếu tố này không chỉ phù hợp với quy định địa phương mà còn làm hài lòng các tài xế truyền thống. Hơn nữa, người Trung Quốc có xu hướng tin tưởng tài xế taxi hơn là một người không ở trong ngành. Hơn hai triệu người lái xe của khoảng 200 hãng taxi đang tham gia vào mạng lưới này. Dịch vụ DiDi Express cũng được tổ chức ở tất cả các thành phố, và dịch vụ đi chung xe DiDi Hitch trở nên phổ biến nhất là vào các dịp lễ, cùng theo đó là dịch vụ cho thuê xe. Người dân Trung Quốc bây giờ đã quá quen với DiDi Bus, DiDi Minibus, DiDi Select và cả Bike-Sharing dành cho người thích di chuyển bằng xe hai bánh.

Thực hiện tham vọng bành trướng

Với sự hậu thuẫn hùng hậu ngay trong nước, cặp đôi quyền lực Jean và Cheng đã sớm tìm vị trí cho mình ở nước ngoài. Chỉ trong hai tháng 8 và 9-2015, DiDi đã bắt tay hợp tác với Grab ở Đông Nam Á, Lyft ở Bắc Mỹ và Ola ở Ấn Độ. Một giấc mơ bành trướng đang trở thành sự thực với những khoản đầu tư nhắm vào hợp tác sản phẩm và công nghệ ở nước ngoài. Cuộc chiến DiDi - Uber kết thúc trong năm 2016 giúp cho DiDi có chân đứng trong Uber, và năm sau DiDi đầu tư chiến lược rồi mua lại ứng dụng gọi xe 99 lớn nhất Brazil. Vào tháng 7-2017, DiDi cùng dẫn đầu vòng góp vốn vào Grab, và tháng sau đầu tư chiến lược vào Taxify, một ứng dụng gọi xe hoạt động tại châu Âu và châu Phi, đồng thời với việc hợp tác chiến lược với nền tảng và ứng dụng gọi xe Careem ở Trung Đông và Bắc Phi. Trải qua kinh nghiệm của chính mình, Cheng Wei biết rất rõ về giá trị của những đồng tiền đầu tư. Và, đây lại là khởi đầu cho một tham vọng bành trướng.

Nhưng đó không phải là tất cả những gì Cheng Wei nhắm tới. DiDi đang cố thiết lập cho minh một đế chế công nghệ vây quanh ứng dụng gọi xe, điều mà chính Uber cũng đang thực hiện. Cheng là một trong những người đi tiên phong về công nghệ trí khôn nhân tạo tại Trung Quốc. Phát biểu trước các giới chức chính phủ và nhà quản trị, Cheng nói rằng “Nửa đầu của thời đại Internet kết nối doanh nghiệp với máy tính vừa kết thúc, và nửa thứ hai thuộc về trí khôn nhân tạo”. DiDi đã mở ra một trung tâm nghiên cứu với những chuyên gia giỏi về trí khôn nhân tạo nhắm đến việc trở thành một công ty hàng đầu trong lĩnh vực này. Cheng hiểu rất rõ về giá trị của công nghệ và cuộc chạy đua sản phẩm công nghệ. Hơn 300 chuyên gia đang vây quanh Cheng và những sản phẩm đầu tiên họ đưa ra bao gồm những giải pháp giao thông thông minh cho các thành phố, từ đèn thông minh đến màn hình thông minh và công nghệ chuyển làn. Những thứ đó đang được thử nghiệm tại các thành phố của Trung Quốc, như Jinan, Shenzhen, Guiyang, Wuhan và nhiều nơi khác.

Con đường bành trướng từ Trung Quốc qua Việt Nam đến Đông Nam Á không xa, và việc Uber rút lui khỏi khu vực là cơ hội tốt cho cả DiDi, Grab, và Go-Jeck cùng những ứng dụng gọi xe bản địa. Ưu thế của Grab là một ứng dụng khu vực phát triển từ trung tâm tài chính thế giới Singapore, và nay cũng là một trung tâm công nghệ mới. Ưu thế của Go-Jek là thoát thai từ nền văn hóa bản địa, bắt đầu từ Indonesia, gần gũi với văn hóa các nước Đông Nam Á còn lại. Ở đây lá bài dân tộc chủ nghĩa của DiDi không còn hiệu dụng. Nhưng DiDi có ít nhất hai lá bài hiệu dụng khác. Thứ nhất là chiến lược hợp tác chứ không cạnh tranh với các hãng taxi truyền thống tại địa phương và các hãng taxi hay công ty vận chuyển tại đó có thể trở thành bàn đạp để phát triển ứng dụng công nghệ DiDi. Thứ hai là sự trải nghiệm của chính mình về tài chính. Ngày nay DiDi có nguồn tài chính phong phú để đánh bại đối thủ, nhưng sau lưng Grab hay Go-Jek cũng lại có những nhà đầu tư lớn khác, bao gồm nguồn vốn của Tencent, Alibaba, JD.com từ Trung Quốc và của Softbank, Rakuten từ Nhật Bản.

Chia sẻ:
   
CÙNG CHUYÊN MỤC
Giấy phép Báo điện tử số: 2302/GP-BTTTT, cấp ngày 29/11/2012