Điểm yếu quản trị công ty nhìn từ thẻ điểm
Thứ Tư,  30/5/2018, 07:39 

Điểm yếu quản trị công ty nhìn từ thẻ điểm

Tín Nghĩa

(TBKTSG) - Trong nhiều năm liền, các doanh nghiệp niêm yết của Việt Nam liên tục bị “đội sổ” trong các kỳ đánh giá Thẻ điểm quản trị công ty khu vực ASEAN. Năng lực quản trị của các doanh nghiệp trong nước nhìn từ việc chấm điểm này đã đặt ra những câu hỏi về giải pháp để cải thiện tình hình.

Trong sáu thành viên ASEAN được đánh giá trong thẻ điểm quản trị công ty bao gồm Singapore, Thái Lan, Malaysia, Indonesia, Philippines và Việt Nam, các doanh nghiệp Việt Nam liên tục phải đứng chót về đánh giá năng lực quản trị công ty trong nhiều năm. Tuy có tiến bộ qua từng năm nhưng điểm số quản trị công ty của Việt Nam thường ở mức rất thấp, có khoảng cách lớn so với các nước còn lại. Chẳng hạn, kết quả thẻ điểm năm 2015-2016 cho thấy, 55 doanh nghiệp niêm yết của Việt Nam chỉ đạt điểm trung bình 36,75, là một con số rất khiêm tốn nếu so với Indonesia (62,68), Philippines (73,09), Malaysia (76,91), Singapore (78,14), và kém rất xa so với Thái Lan (87,53).

Vai trò cổ đông trong Hội đồng quản trị

Theo các chuyên gia nhận định, tình trạng tụt hậu trong thực hành quản trị doanh nghiệp Việt Nam làm dấy lên lo ngại về sự mất cân đối giữa quy mô công ty và khả năng quản trị, không đáp ứng được đà tăng trưởng của hoạt động kinh doanh. Sự phát triển của doanh nghiệp sẽ trở nên thiếu bền vững, dễ bị tổn thương trước những rủi ro trên thương trường. Đồng thời, các doanh nghiệp Việt Nam sẽ không được đánh giá cao trên bản đồ đầu tư của khu vực và thế giới.

Tìm hiểu sâu hơn về cấu trúc của Thẻ điểm quản trị công ty khu vực ASEAN, có thể thấy điểm yếu lớn nhất trong năng lực quản trị doanh nghiệp Việt Nam nằm ở việc xác định vai trò và quyền lợi của các cổ đông trong hội đồng quản trị doanh nghiệp. Trong đó, việc minh bạch hóa các hoạt động quản trị và sự tham gia của các cổ đông vào việc điều hành công ty bị đánh giá rất thấp.

Nhìn vào hiện trạng quản trị yếu kém của các công ty Việt Nam niêm yết trên thị trường chứng khoán, một số chuyên gia cho rằng động cơ nâng cao năng lực quản trị của ban lãnh đạo ở doanh nghiệp niêm yết dường như còn chưa mạnh mẽ. Tuy tất cả các doanh nghiệp nói trên đều đã có quy tắc quản trị nội bộ, nhưng hầu hết đều là để cho có khi xét kết quả thực hành trong báo cáo thẻ điểm. Đó là chưa kể đến một số doanh nghiệp còn lẫn lộn giữa quản trị (mô hình và quy trình đảm bảo tính công bằng, minh bạch, trách nhiệm và giải trình của lãnh đạo) và quản lý công ty (sử dụng các công cụ cần thiết để thực hiện quy trình quản trị). Nhìn sang các doanh nghiệp chưa niêm yết, vẫn còn có các doanh nghiệp đã hoạt động lâu năm mà vẫn chưa xây dựng được bộ quy tắc quản trị công ty.

Những khó khăn trong việc xây dựng động cơ nâng tầm quản trị công ty, đặc biệt là ở các doanh nghiệp nhà nước, đến từ mâu thuẫn trong vai trò và trách nhiệm của các cổ đông trong hội đồng quản trị. Đa phần các cổ đông này vừa đóng vai trò là người đại diện phần vốn của Nhà nước, vừa là người đại diện cho lợi ích cá nhân trong công ty, và cũng là người quản lý điều hành doanh nghiệp. Sự mâu thuẫn nảy sinh giữa việc tối đa hóa lợi ích của Nhà nước, của cá nhân và hoàn thành vai trò quản lý sẽ gây xung đột giữa các vai trò, nhiệm vụ và mục tiêu của người đó. Những xung đột này cản trở việc cải thiện tính minh bạch, định rõ trách nhiệm và giải trình trong hoạt động quản trị.

Ngoài ra còn phải kể đến việc một số doanh nghiệp tồn tại mô hình “gia đình trị”. Trong các doanh nghiệp này, các thành viên trong gia đình là thành viên hội đồng quản trị, đồng thời đảm nhiệm các chức vụ điều hành doanh nghiệp, qua đó cản trở việc minh bạch hóa thực hành quản trị công ty.

Nhìn từ góc độ quản lý nhà nước, Luật Doanh nghiệp ban hành năm 2005 đã có những bước điều chỉnh cụ thể về quản trị công ty. Các thông tư của Bộ Tài chính ban hành sau đó cũng nâng dần tiêu chí quản trị, dần tiếp cận với những chuẩn mực quốc tế. Luật Doanh nghiệp sửa đổi ban hành năm 2014 đã xác định những thay đổi căn bản về mô hình quản trị, trong đó có mô hình tập đoàn kinh tế. Tuy nhiên, kết quả từ Thẻ điểm quản trị công ty cho thấy khung luật pháp vẫn còn chưa được áp dụng hiệu quả trong thực tiễn. Từ đó, không ít ý kiến chuyên gia cho rằng các cơ quan quản lý cần gia tăng các quy định mang tính bắt buộc để thúc đẩy nâng cao năng lực quản trị công ty.

Cơ chế luật pháp còn thiếu sót

Nhìn nhận tổng thể vấn đề quản trị công ty ở Việt Nam, các chuyên gia nước ngoài lại cho nhận xét trên một hướng khác. Trong bài viết trên cổng thông tin về luật Conventus Law, Tiến sĩ Oliver Massmann, Tổng giám đốc Công ty Tư vấn Duane Morris Việt Nam, nhận định rằng cơ chế luật pháp đối với quản trị công ty, đặc biệt là các tập đoàn kinh tế, còn khá nhiều thiếu sót. Luật Doanh nghiệp năm 2014 đã có những bước tiến lớn, tiệm cận thông lệ quốc tế. Tuy nhiên, ông Massmann cho rằng vẫn còn nhiều chỗ cần phải tập trung cải thiện, đặc biệt là vai trò và trách nhiệm của các “giám đốc giấu mặt” và các “giám đốc thực quyền”.

Những “giám đốc giấu mặt” đa số giữ vai trò cổ đông, tuy nhiên tiếng nói của họ sẽ được các nhà quản lý trên danh nghĩa thực thi. Các “giám đốc thực quyền” giữ vai trò lãnh đạo doanh nghiệp trên thực tế, mặc dù không hề được bổ nhiệm ghế giám đốc. Ông Massmann cho rằng, sở dĩ các cơ chế pháp luật tiên tiến cố gắng xác định hai thành phần lãnh đạo này là để buộc họ phải chịu trách nhiệm trước pháp luật đối với những tổn thất gây ra cho doanh nghiệp và các bên thứ ba có liên quan. Việt Nam không nằm ngoài quy luật đó khi mà rất nhiều tranh chấp về luật pháp cũng như nhiều vụ án kinh tế có vai trò rất lớn của những “giám đốc giấu mặt” và ở một tần suất thấp hơn, là của những “giám đốc thực quyền”.

Theo Tiến sĩ Massmann, cần phải có những điều chỉnh trong Luật Doanh nghiệp, trong đó định rõ những ai sẽ được coi là “giám đốc giấu mặt” và “giám đốc thực quyền” và những người này sẽ chịu trách nhiệm như thế nào đối với tổn thất trong hoạt động kinh doanh.

Đánh giá về vai trò của cơ chế pháp luật việc cải thiện năng lực quản trị công ty, Phó giáo sư Valentina Bruno đến từ trường Kinh doanh Kogod (Mỹ) và Stijn Claesens, chuyên viên tư vấn cấp cao của Hội đồng Thống đốc Cục Dự trữ liên bang đã công bố một nghiên cứu cho thấy một doanh nghiệp sẽ kinh doanh hiệu quả hơn trong môi trường có quy định về quản trị gọn nhẹ so với doanh nghiệp khác có năng lực quản trị tương đương nhưng hoạt động dưới những quy định nghiêm ngặt về quản trị công ty. Khi nền kinh tế thị trường được cải cách theo hướng tự do, nhu cầu về vốn và hợp tác từ đối tác nước ngoài sẽ tạo ra động lực và sự tự giác của doanh nghiệp trong việc nâng tầm năng lực quản trị công ty.

Theo các chuyên gia, việc thực hành hiệu quả các tiêu chí trong Thẻ điểm quản trị công ty hiện dựa theo quy chuẩn của các nước G20 và Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD) đối với các doanh nghiệp trong nước là một quá trình lâu dài. Khó có thể trông đợi vào việc các doanh nghiệp có được năng lực quản lý như các tập đoàn hoạt động trong nền kinh tế thị trường hàng trăm năm nay. Tuy vậy, đây là một bước đi vô cùng cần thiết đối với tương lai phát triển của doanh nghiệp, cũng là tương lai của nền kinh tế quốc gia. 

TIN BÀI LIÊN QUAN
Chia sẻ:
   
CÙNG CHUYÊN MỤC
Giấy phép Báo điện tử số: 2302/GP-BTTTT, cấp ngày 29/11/2012