Nhật đổi cách chơi với Mỹ
Thứ Năm,  7/6/2018, 10:31 

Nhật đổi cách chơi với Mỹ

Minh Đức

(TBKTSG) - Sau nhiều tháng bị Mỹ “lấn lướt” trong thương mại và trong cả chính sách đối ngoại với CHDCND Triều Tiên, Nhật Bản nhận thấy mình đã lùi bước quá xa và giờ đã đến lúc “bật” lại.

Cảng biển ở Tokyo, Nhật Bản. Nhật đang cân nhắc việc khiếu nại thuế nhập khẩu nhôm và thép của Mỹ. Ảnh: Getty Image

Khiếu nại lên WTO

Chính phủ Nhật Bản cuối tuần trước cho biết họ đã thông báo cho Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) về việc họ có quyền áp đặt các biện pháp để trả đũa đối với chính sách tăng thuế nhập khẩu thép và nhôm của Tổng thống Mỹ Donald Trump.

Mặc dù Nhật Bản chưa đệ đơn khiếu nại chính thức lên WTO nhưng nước này đang phát tín hiệu cho thấy họ sẽ thực hiện nếu Mỹ không đưa Tokyo vào danh sách miễn trừ thuế.

Việc Nhật Bản, đồng minh thân cận của Mỹ, tuyên bố sẽ có hành động cứng rắn đáp trả Mỹ, là một động thái khá bất ngờ. Kể từ khi Tổng thống Mỹ Donald Trump lên nắm quyền, Thủ tướng Shinzo Abe đã cố gắng tạo quan hệ chặt chẽ với người đứng đầu Nhà Trắng, cả trên sân golf lẫn trên... điện thoại.

Bất chấp những nỗ lực đó, Mỹ vẫn lạnh lùng đưa đồng minh lớn nhất ở châu Á vào danh sách đánh thuế nhôm và thép nhập khẩu, trong khi miễn trừ cho các nước khác như Hàn Quốc, Úc, Brazil...

Nhật Bản vẫn chưa có chính sách nào đối đầu với Mỹ cho đến nay, song diễn biến mới cho thấy, Tokyo đã sẵn sàng cho một cuộc chiến thương mại.

“Giờ đây, Nhật Bản đã có thể nói “không” với Mỹ” - Jeffrey Wilson, nghiên cứu sinh tại Trung tâm USAsia Perth, Đại học Western Australia, nhận định với tờ The New York Times.

Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản cho biết họ sẽ quyết định liệu có áp đặt mức thuế trả đũa đối với hàng hóa của Mỹ hay không “sau khi kiểm tra cẩn thận các biện pháp liên quan của Mỹ và tác động của chúng đối với ngành công nghiệp Nhật Bản”.

Hiện Tokyo chưa nói rõ những sản phẩm nào của Mỹ là mục tiêu bị đánh thuế, nhưng theo Đài NHK, Nhật Bản sẽ xem xét áp thuế đối với 409 triệu đô la giá trị hàng nhập khẩu Mỹ.

Động thái của Nhật Bản diễn ra đúng lúc Trung Quốc và Mỹ đang cố gắng làm dịu căng thẳng kinh tế giữa hai nước và ngăn chặn một cuộc chiến tranh thương mại.

Có vẻ như Nhật Bản sẽ đi theo hướng khác. Các nhà phân tích tại Nhật Bản cho rằng, sau 16 tháng nắm quyền của ông Trump ở Nhà Trắng, chính phủ của Thủ tướng Abe đã học được cách đối phó với vị tổng thống hay thay đổi của Mỹ.

“Chính phủ Nhật Bản bắt đầu cảm thấy rằng các chiến thuật xoa dịu không thực sự hiệu quả” - Takuji Okubo, chuyên gia kinh tế trưởng Nhóm cố vấn vĩ mô Nhật Bản nói. “Thực tế cho thấy, chính sách đối đầu có khi lại phát huy tác dụng tốt hơn”, ông nhấn mạnh.

Ông Okubo nói thêm rằng, Thủ tướng Abe “khá thất vọng bởi sự đối xử lạnh lùng của Tổng thống Donald Trump trong những tuần gần đây”.

Đáng chú ý, trong lĩnh vực chính trị, Nhật Bản - đồng minh lâu đời của Mỹ, cảm thấy bị “bỏ mặc” khi Tổng thống Donald Trump quyết định đồng ý đàm phán với lãnh đạo CHDCND Triều Tiên về chương trình hạt nhân của Bình Nhưỡng.

Trong năm đầu tiên của ông Trump, Thủ tướng Nhật Bản đã tận dụng mối quan hệ cá nhân chặt chẽ với người đứng đầu Nhà Trắng để giúp ngăn chặn tình trạng căng thẳng kinh tế giữa hai nước.

Trong chiến dịch tranh cử tổng thống trước đó, ông Trump chỉ trích Nhật Bản là “nghiền nát” Mỹ trong vấn đề thương mại. Ngay sau khi nhậm chức, ông dọa sẽ áp đặt “thuế biên giới” nhằm vào tập đoàn xe hơi Toyota nếu hãng này xây dựng nhà máy sản xuất ô tô mới ở Mexico.

Sau nhiều lần chỉ dọa mà không làm, Tổng thống Mỹ đã thực sự đưa Nhật Bản vào danh sách đánh thuế nhập khẩu thép, nhôm và quyết không nhượng bộ.

Không đàm phán song phương

Một số chuyên gia cho rằng động thái “lạnh lùng” của Mỹ là để gây sức ép buộc Tokyo phải bước vào đàm phán tự do mậu dịch song phương với Washington.

Bản thân Tổng thống Mỹ Donald Trump đã nhiều lần kêu gọi đàm phán thương mại trực tiếp với Nhật Bản. Gần đây nhất, sau cuộc hội đàm với Thủ tướng Abe tháng trước tại khu nghỉ dưỡng Mar-a-Lago của ông Trump ở Florida, Tổng thống Mỹ nói với các phóng viên: “Những gì tôi thực sự thích là đàm phán thỏa thuận một đối một với Nhật Bản”.

Tại một hội nghị tuần này ở Tokyo, Trợ lý Ngoại trưởng Mỹ Susan Thornton cũng cho hay: “Chúng ta sẽ có thỏa thuận thương mại song phương”.

Nhưng, về phần mình, Thủ tướng Abe cương quyết cho rằng Nhật Bản muốn gắn với Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP), một thỏa thuận mà ông Trump đã rút ngay trong tuần đầu tiên nắm quyền. Hạ viện Nhật Bản vừa phê chuẩn hiệp định này cách đây ít ngày.

Nhật Bản đã nỗ lực cứu vãn thỏa thuận giữa 11 quốc gia còn lại sau khi Mỹ rút lui, và luôn cho rằng Mỹ sẽ được chào đón trở lại theo các điều khoản ban đầu đã được chính quyền Obama đồng ý. Tổng thống Donald Trump hồi đầu tháng 4 đã chỉ đạo các cố vấn kinh tế và thương mại Mỹ nghiên cứu việc tái gia nhập TPP.

Song, ngay tại Mar-a-Lago, ông Trump lại một lần nữa dội gáo nước lạnh vào Nhật Bản. Sau bữa ăn tối với Thủ tướng Abe, Tổng thống Mỹ viết trên Twitter: “Mặc dù Hàn Quốc và Nhật Bản muốn chúng tôi quay lại TPP, tôi không thích tham gia hiệp định này. Có quá nhiều điều không lường trước được và không thể thoát ra được nếu hiệp định không hiệu quả. Các hiệp định thương mại song phương có lợi hơn cho người lao động của chúng ta”.

Các quan chức cao cấp của Nhật Bản cho biết, chính phủ không quan tâm đến thỏa thuận thương mại hai chiều với Mỹ. Tháng trước, ông Toshimitsu Motegi, Bộ trưởng Kinh tế và chính sách tài khóa của Nhật Bản, khẳng định với các phóng viên rằng: “Chúng tôi không nghĩ tới hiệp định thương mại tự do song phương với Mỹ”. Ông nhấn mạnh, các kế hoạch đàm phán giữa ông với đại diện thương mại Mỹ Robert Lighthizer sẽ không dự kiến tiến tới bất kỳ thỏa thuận song phương nào.

Trước thái độ lạnh lùng của Mỹ, Nhật Bản giờ đây đang gửi thông điệp rõ ràng là họ sẽ không lùi bước nữa. Việc Nhật Bản phản đối mạnh mẽ thỏa thuận thương mại song phương với Mỹ và dọa sẽ trả đũa là minh chứng cho điều đó.

Thực tế là thuế thép và nhôm nhập khẩu của Mỹ không gây ra quá nhiều bất ổn cho nền kinh tế Nhật Bản. Xuất khẩu thép của nước này sang Mỹ chỉ chiếm 5% tổng lượng thép xuất khẩu, và Nhật Bản cũng sản xuất rất ít nhôm. Các quan chức Nhật Bản tự tin rằng các nhà sản xuất Mỹ vẫn sẽ phải tiếp tục mua các loại thép chuyên biệt chất lượng cao mà Nhật Bản chế tạo.

Các nhà phân tích cho rằng, lúc đầu Nhật Bản chọn cách tránh kích động ông Trump, song sau một thời gian họ đã chứng kiến cách chơi này có hiệu quả hay không. Giờ đây, Nhật Bản có thể sẽ chính thức nộp đơn khiếu nại lên WTO. Có thể sẽ mất nhiều năm để WTO ra quyết định liệu mức thuế của Mỹ có vi phạm luật thương mại quốc tế hay không. Song, đây sẽ là một lựa chọn mới của Nhật Bản trong cách chơi với Mỹ. 

TIN BÀI LIÊN QUAN
Chia sẻ:
   
CÙNG CHUYÊN MỤC
Giấy phép Báo điện tử số: 2302/GP-BTTTT, cấp ngày 29/11/2012