Đọc Tư bản thân hữu Trung Quốc, như một lời cảnh tỉnh
Thứ Hai,  11/6/2018, 16:26 

Đọc Tư bản thân hữu Trung Quốc, như một lời cảnh tỉnh

Gia Minh

(TBKTSG) - Năm 2016, The Economist - tạp chí kinh tế có uy tín lớn trên thế giới - đã bình chọn tác phẩm China’s Crony Capitalism của nhà nghiên cứu Minxin Pei là sách hay trong năm. Vào giữa năm nay, Nhà xuất bản Hội Nhà văn đã giới thiệu tác phẩm nghiên cứu này với người đọc Việt Nam dưới tên sách Tư bản thân hữu Trung Quốc. Dịch giả Nguyễn Đình Huỳnh, là một doanh nhân ở Đà Nẵng.

Phân cấp quản lý tài sản sở hữu nhà nước mà không làm rõ quyền sở hữu là điều kiện lý tưởng cho việc cướp bóc thông qua câu kết trong giới chóp bu. Ảnh: NGUYỄN NAM

Đây là một sự tiếp cận mạnh dạn mang nhiều ý nghĩa và đáng trân trọng, mà như lời nhà xuất bản gửi gắm: “Trong bối cảnh Đảng ta đang mạnh mẽ phát động chiến dịch chống tham nhũng, kiên quyết loại trừ lợi ích nhóm dưới mọi hình thức, quy mô và sắc thái, thì việc đọc kỹ cuốn sách này thiết nghĩ là việc rất bổ ích. Bản thân tên của cuốn sách đã là lời nhắc nhở về một hiện tượng nguy hiểm tương tự mà chúng ta đang đối mặt hàng ngày và nhất định phải bị loại trừ”.

Giữa Trung Quốc và Việt Nam có nhiều điểm tương đồng trong triết lý và mô hình phát triển. Phải chăng vì vậy mà Tư bản thân hữu Trung Quốc đang được nhiều người Việt Nam tìm đọc.

Tác giả Minxin Pei, Giáo sư khoa Chính trị học tại Đại học Claremont McKenna (California), là người Mỹ gốc Hoa nên ông có ưu thế khi tiếp cận sâu các nguồn thông tin. Tất cả các tư liệu liên quan đến các vụ án lớn - đa phần là tham nhũng - đều được tác giả khai thác từ nguồn chính thống, công khai của Chính phủ Trung Quốc. Điều này giúp ông trình bày thấu đáo cách thức mà các nhóm thân hữu đã thao túng quyền lực để lấy cắp tài sản quốc gia chia chác cho nhau, rồi bị trừng phạt như thế nào.

Tổng bí thư Đảng Cộng sản Trung Quốc Tập Cận Bình từng khẳng định: “Tham nhũng ở các địa phương và các ngành đan xen nhau; các vụ tham nhũng thông qua câu kết này ngày càng tăng; lạm dụng chức chồng chéo lạm dụng quyền; tràn lan đổi quyền lấy quyền, đổi quyền lấy tiền và đổi quyền lấy tình dục; câu kết giữa quan chức với doanh nhân xen kẽ câu kết giữa cấp trên với cấp dưới; cách thức chuyển lợi cho nhau được che đậy và biến hóa”.

Bức tranh màu xám về quyền lực và quyền lợi này được Minxin Pei mô tả khá chi tiết trong tác phẩm lột trần bản chất hình thái tư bản thân hữu tại Trung Quốc, mà điển hình là vụ án Chu Vĩnh Khang, Ủy viên Thường vụ Bộ Chính trị phụ trách Nội an với án tù chung thân vào năm 2015 sau một phiên tòa bí mật. Đó là quả đấm ngàn cân dành cho sự câu kết giữa quan chức nhà nước với giới kinh doanh và giữa cấp trên với cấp dưới. Trước khi vào Bộ Chính trị năm 2007, họ Chu là người đứng đầu Tổng công ty Dầu khí Quốc gia, một thế lực kinh tế ở Trung Quốc, Bí thư tỉnh Tứ Xuyên và Bộ trưởng Công an.

Công cuộc chống tham nhũng có thể thành công nếu có quyết tâm cao, nhưng loại bỏ tư bản thân hữu là vô cùng khó khăn, thậm chí là không thể. Bởi như con quái vật ba đầu sáu tay, tư bản thân hữu Trung Quốc câu kết nhiều tầng lớp, nhiều địa phương và nhiều thành phần xã hội.

Các vụ án lớn khác như triệt phá mạng lưới tham nhũng của Lệnh Kế Hoạch, chánh văn phòng Trung ương Đảng đầy quyền lực, đưa nhân vật này cùng tám quan chức cấp tỉnh, 30 quan chức cấp địa phương và trung ương phải ngồi tù; hoặc như Bạc Hy Lai, Bí thư Trùng Khánh ngồi tù chung thân vì tham nhũng. Nhiều vụ án tham nhũng được mô tả trong công trình nghiên cứu này đều cho thấy đầu dây mối nhợ cũng từ nhóm lợi ích và tư bản thân hữu.

Như tác giả Minxin Pei đã trình bày - và ông đã dành phần lớn trang sách để nói đến - mảnh đất tư bản thân hữu là nơi tham nhũng phát triển mạnh mẽ nhất, mà để thấy rõ điều này cần phải lần theo những thay đổi thể chế quan trọng, đặc biệt là những gì ảnh hưởng đến quyền tài sản và kiểm soát việc bổ nhiệm, đề bạt quan chức địa phương.

Tác giả đưa ra những dẫn chứng cho thấy phân cấp quản lý tài sản sở hữu nhà nước mà không làm rõ quyền sở hữu là điều kiện lý tưởng cho việc cướp bóc thông qua câu kết trong giới chóp bu. Ngoài ra, việc trao cho quan chức địa phương toàn quyền kiểm soát công tác nhân sự, các thay đổi về quyền tài sản và phân cấp hành chính đã tạo thuận lợi hơn nữa cho việc chiếm đoạt tài sản nhà nước thông qua hối lộ và bạo lực, vốn là đặc tính của tư bản thân hữu Trung Quốc.

Nội dung này đậm nét trong phần trình bày về tệ nạn mua quan bán chức như một thứ chợ đen quyền lực chính trị, về những câu kết giữa quan chức - doanh nhân, câu kết tham nhũng trong doanh nghiệp nhà nước, câu kết giữa lực lượng thực thi pháp luật với tội phạm có tổ chức…

Người đọc có thể nhận ra một cách lý giải rất gần với thực tế: công cuộc chống tham nhũng có thể thành công nếu có quyết tâm cao, nhưng loại bỏ tư bản thân hữu là vô cùng khó khăn thậm chí là không thể. Bởi như con quái vật ba đầu sáu tay, tư bản thân hữu Trung Quốc câu kết nhiều tầng lớp, nhiều địa phương và nhiều thành phần xã hội.

Phần kết luận khoảng 10 trang sách thật bổ ích, cho chúng ta một cách nhìn có đối chiếu và tương tác để tìm lối ra mà Giáo sư Minxin Pei muốn chia sẻ với người đọc.

Chia sẻ:
   
CÙNG CHUYÊN MỤC
Giấy phép Báo điện tử số: 2302/GP-BTTTT, cấp ngày 29/11/2012