BOT đường thủy cũng lắm vấn đề
Thứ Sáu,  22/6/2018, 11:02 

BOT đường thủy cũng lắm vấn đề

Lê Anh

(TBKTSG) - Trong khi các dự án BOT đường bộ còn nhiều bất cập và chưa thể giải quyết triệt để thì các dự án BOT đường thủy lại được thực hiện ở các tuyến sông độc đạo rồi thu phí.

BOT đường thủy, người dùng không có lựa chọn thứ 2

Do tĩnh không thấp, khi thủy triều lên các tàu thuyền dễ bị mắc kẹt tại cầu đường sắt Bình Lợi. Ảnh: baogiaothong.vn

Nhìn vào danh mục mời gọi đầu tư các dự án BOT đường thủy của Bộ Giao thông Vận tải (GTVT) từ nay đến năm 2020, có thể thấy các dự án này đa phần là nạo vét cửa sông, luồng lạch. Có nghĩa là dựa trên các dòng chảy có sẵn do tự nhiên tạo ra và chỉ nạo vét các đoạn bị bồi lắng, đoạn nước nông để tạo độ sâu cho tàu chở hàng có trọng tải lớn đi qua được.

Sau khi các dự án BOT đường bộ hiện hữu bộc lộ nhiều bất cập, thực hiện nghị quyết của Quốc hội, giờ đây Bộ GTVT chỉ chấp nhận làm dự án BOT trên các tuyến đường mới để người dân có sự lựa chọn giữa đường BOT và đường làm từ ngân sách. Thế nhưng, đối với các dự án BOT đường thủy, dường như người dùng không có sự lựa chọn giữa đường BOT và đường làm từ ngân sách.

Nếu tiếp tục lạm dụng quá mức hình thức đầu tư BOT đường thủy thì người dân đi trên cạn hay dưới nước cũng phải đóng phí, khi ấy sự bức xúc của người dân lên đến đỉnh điểm sẽ dẫn đến những bất ổn xã hội khó lường.

Điều này có thể thấy ngay ở dự án BOT đường thủy đầu tiên là dự án nâng cấp luồng sông Sài Gòn, đoạn từ cầu Bình Lợi tới cảng Bến Súc (Bình Dương), dự kiến sẽ thu phí từ cuối năm nay. Nếu như với đường bộ, người dân, doanh nghiệp từ TPHCM đi Bình Dương có thể chọn đi đường quốc lộ 13, đường Phạm Văn Đồng, xa lộ Hà Nội, quốc lộ 1K thì với đường thủy đoạn từ cầu Sài Gòn đến cảng Bến Súc, chỉ có duy nhất con sông Sài Gòn chảy qua địa phận hai địa phương. Khi làm dự án BOT này, người dùng không còn lựa chọn nào khác vì chỉ có một đường sông để đi.

Một vấn đề được cho là bất cập nữa ở dự án BOT nâng cấp luồng sông Sài Gòn là tàu chỉ đi qua gầm cầu, hoàn toàn không sử dụng cầu, song vẫn phải trả tiền xây mới cầu sắt Bình Lợi. Việc này giống như việc nâng cấp, thảm nhựa một đoạn đường rồi chặn cả tuyến thu phí như ở các dự án BOT đường bộ. Dự án BOT đường thủy đang lặp lại tình trạng làm BOT trên đường độc đạo, như các dự án BOT trên quốc lộ 1A, khi con đường độc đạo từ Bắc vào Nam này bị “chặt” ra từng khúc để thu phí.

Mặc dù dự án BOT đường thủy nâng cấp luồng sông Sài Gòn chưa thu phí nhưng qua phản ánh của nhiều doanh nghiệp vận tải thủy, mức phí ở dự án này khá cao. Theo thông tư được Bộ Tài chính ban hành, mức phí dự kiến thu là 70 đồng/tấn/ki lô mét. Với mức phí như vậy, tàu 1.000 tấn đi hết 70 ki lô mét của đoạn BOT này phải đóng gần 5 triệu đồng, tàu 3.000 tấn phải đóng gần 15 triệu đồng.  Doanh nghiệp cho rằng đây là mức phí quá cao so với việc đầu tư thực tế dự án vì dự án này chỉ là nạo vét lòng sông chứ không phải xây dựng mới.

Mấu chốt là sự minh bạch

Vị trí cầu sắt Bình Lợi.

Ông Phạm Sanh, một chuyên gia trong lĩnh vực giao thông, cho rằng với dự án nâng cấp luồng sông Sài Gòn, cần phải tách bạch rõ ràng chi phí nạo vét luồng sông và chi phí xây cầu đường sắt Bình Lợi. Chỉ nên thu phí các tàu trên sông để bù chi phí nạo vét luồng sông, còn cầu đường sắt Bình Lợi thì phải do ngành đường sắt bỏ tiền ra làm chứ không thể bắt tàu thủy đi dưới sông trả phí thay cho tàu hỏa. Do vậy, việc thu phí đường thủy phải tính toán sao cho phù hợp và có thể trợ giá để đưa mức phí xuống thấp nhằm khuyến khích doanh nghiệp vận tải bằng đường thủy. Nếu không, doanh nghiệp lại dồn hết vào vận tải đường bộ, lại gây ra quá tải, trong khi đường thủy chẳng ai đi.

Theo ông Vũ Anh Tuấn, Phó trưởng bộ môn Quy hoạch và quản lý giao thông vận tải, Đại học Giao thông Vận tải, vấn đề thời gian thu phí dài hay ngắn đang là bài toán khó mà tất cả các dự án BOT đang gặp phải. Vấn đề mấu chốt của các dự án BOT là minh bạch trong quản lý thu. Nếu không minh bạch doanh thu, không thể biết được chủ đầu tư thu được bao nhiêu. Nếu phụ thuộc vào báo cáo của chủ đầu tư với cách thu phí thủ công như hiện nay thì khó có thể minh bạch được. Ông Tuấn cho rằng, đối với thu phí đường thủy, hoàn toàn có thể minh bạch được nếu ứng dụng thu phí điện tử và quản lý tự động. Để làm được điều đó, Nhà nước đóng vai trò quyết định, tạo ra các cơ chế, thủ tục, quy định để chủ đầu tư và người dùng có cơ sở thực hiện.

Ngay từ lúc này, khi các dự án BOT đường thủy chưa triển khai rầm rộ, Bộ GTVT cần xem xét lại toàn diện việc đầu tư BOT đường thủy để tránh lặp lại sai lầm như BOT đường bộ. Nếu tiếp tục lạm dụng quá mức hình thức đầu tư BOT đường thủy thì người dân đi trên cạn hay dưới nước cũng phải đóng phí, khi ấy sự bức xúc của người dân lên đến đỉnh điểm sẽ dẫn đến những bất ổn xã hội khó lường.

TIN BÀI LIÊN QUAN
Chia sẻ:
   
CÙNG CHUYÊN MỤC
Giấy phép Báo điện tử số: 2302/GP-BTTTT, cấp ngày 29/11/2012