Cuộc cải cách mới ở Ảrập Saudi
Thứ Hai,  2/7/2018, 18:35 

Cuộc cải cách mới ở Ảrập Saudi

Minh Đăng

(TBKTSG) - Từ ngày 24-6, Ảrập Saudi đã chính thức bãi bỏ lệnh cấm phụ nữ lái xe. Động thái trên được cho là một cuộc cải cách mang tính lịch sử. Liệu xu hướng tiến bộ đó có tiếp tục thúc đẩy sự thay đổi đối với nhiều quy định chặt chẽ khác dành cho phụ nữ ở quốc gia Hồi giáo này hay không?

Thời khắc lịch sử

Quyết định về việc cho phép phụ nữ lái xe được cho là “bước tiến lớn” về nữ quyền ở Ảrập Saudi, giải phóng phụ nữ khỏi sự lệ thuộc vào nam giới.

21 giờ 10 tối 23-6, khi chỉ còn vài tiếng đồng hồ là tới nửa đêm, lúc lệnh cấm phụ nữ lái xe chính thức được dỡ bỏ ở Ảrập Saudi, Hessah Alajaji không thể kiên nhẫn hơn được nữa. Cô tô son môi, nhảy lên ghế lái của chiếc Lexus và phóng ra phố.

“Tôi rất phấn khích”, người phụ nữ 33 tuổi nói khi phi xe trên đường cao tốc rộng nối hai vùng Bắc và Nam thủ đô Riyadh.

Đối với Alajaji, người từng du học ở Los Angeles (Mỹ), cơ hội được lái xe ở quê nhà là khoảnh khắc đáng nhớ. Cuối cùng, cô có thể làm được một điều vô cùng bình thường mà phụ nữ trên toàn thế giới coi đó là hiển nhiên: tự lái xe mà không cần phải có cha, hoặc anh trai đưa ra ngoài, theo quy định chặt chẽ của Luật Giám hộ.

Alajaji cũng là một trong số ít phụ nữ đã kịp thời lấy được bằng lái để có thể trải nghiệm thời khắc lịch sử này, khi Ảrập Saudi trở thànhquốc gia cuối cùng trên thế giới cho phép phụ nữ lái xe.

Từ tháng 9-2017, Ảrập Saudi đã công bố sắc lệnh của hoàng gia về việc dỡ bỏ lệnh cấm phụ nữ lái xe, một quy định được áp dụng trong suốt nhiều thập kỷ. Tuy nhiên, việc triển khai sắc lệnh này gặp không ít khó khăn.

Đầu tiên là thiếu nhân lực, thiếu các chương trình phù hợp. Những quy định chặt chẽ về giới tính có hiệu lực ở trường học, ở các cơ quan chính phủ đã gây khó khăn cho việc dạy phụ nữ lái xe. Chỉ có một số lượng hạn chế các khóa đào tạo được mở ra cho phụ nữ.

Chi phí để dạy lái xe cho phụ nữ hiện cao gấp 4-5 lần so với đàn ông. Chỉ có những người đã có bằng lái hợp lệ của nước ngoài, như trường hợp của Alajaji, là được đổi sang bằng trong nước một cách dễ dàng.

Từ đầu năm nay, các cơ quan chức năng Ảrập Saudi đã rất vất vả tìm kiếm những người phụ nữ có đủ điều kiện để tham gia các lớp đào tạo lái xe.

Sheikha al-Kadeeb, 29 tuổi, từng du học ở Mỹ và có bằng cử nhân. Cô đang tìm việc làm trong lĩnh vực tài chính thì được tuyển dụng làm người dạy lái xe cho phụ nữ. Hồi ở California, al-Kadeeb từng rong ruổi trên đường cao tốc với chiếc xe Jeep của mình. Cô không ngờ sở thích đó lại có ngày được thực hiện ở trong nước.

“Tôi thấy như mình đang làm nhiệm vụ. Tôi có cơ hội để giúp đất nước”, cô vui mừng nói.

Biến đổi sâu sắc

Quyết định về việc cho phép phụ nữ lái xe được cho là “bước tiến lớn” về nữ quyền ở Ảrập Saudi, giải phóng phụ nữ khỏi sự lệ thuộc vào nam giới.

Tuy nhiên, trong khi hàng chục ngàn phụ nữ chia sẻ niềm vui mới thì vẫn còn nhiều quy định trong hệ thống giám hộ nghiêm ngặt đang hạn chế quyền bình đẳng của họ. Sự kết hợp giữa luật pháp và phong tục vẫn khiến cho phụ nữ phải phụ thuộc cả đời vào những người đàn ông - cha, chồng, anh trai, chú hoặc con trai họ.

Các quy định về giám hộ tại gia đình, nơi làm việc vẫn tạo điều kiện cho người đàn ông quyết định có để cho những người phụ nữ đi làm việc, đi ra ngoài, thậm chí là nhận sự chăm sóc y tế hay không.

Trong khi hàng chục ngàn phụ nữ chia sẻ niềm vui về quyết định cho phép phụ nữ lái xe thì vẫn còn nhiều quy định trong hệ thống giám hộ nghiêm ngặt đang hạn chế quyền bình đẳng của họ. Sự kết hợp giữa luật pháp và phong tục vẫn khiến cho phụ nữ phải phụ thuộc cả đời vào những người đàn ông - cha, chồng, anh trai, chú hoặc con trai họ.

Trong các cuộc phỏng vấn với báo chí Mỹ, hoàng thái tử Mohammed bin Salman khẳng định đàn ông và phụ nữ Ảrập Saudi hoàn toàn bình đẳng. Năm ngoái, một sắc lệnh của hoàng gia đã yêu cầu các cơ quan chính phủ cho phép phụ nữ tiếp cận nhiều dịch vụ mà không cần phải có người giám hộ, đồng thời phải niêm yết những dịch vụ đó để ngăn chặn những hành vi lạm dụng và quan liêu. Tuy nhiên, cho đến nay, danh sách này vẫn chưa được công khai.

Cấu trúc của hệ thống giám hộ khiến cho nhiều quyền tự do cá nhân của phụ nữ bị hạn chế. Vụ việc của cô Maryam al-Otaibi năm ngoái là một ví dụ. Người phụ nữ 29 tuổi này đã bỏ chạy khỏi nhà và tố cáo những người họ hàng nam giới đã lạm dụng cô.

Maryam chạy trốn đến thủ đô Riyadh, nhưng cha cô - người giám hộ hợp pháp đã đệ đơn khiếu nại hình sự, nói rằng cô “không vâng lời” vì không tuân thủ lệnh cha yêu cầu phải trở về nhà. Cô gái này đã bị tống giam hơn 100 ngày trước khi giành được quyền thoát khỏi người giám hộ.

Tuy nhiên, cũng có rất nhiều quy định đã được dỡ bỏ. Nếu như trước đây khi vợ chồng ly hôn, người cha tự động được trao quyền nuôi con, thì bây giờ, các thẩm phán đã cho phép một số bà mẹ được chăm sóc con của mình. Phụ nữ cũng không còn cần người giám hộ để đăng ký kinh doanh nữa. Nhiều công ty tư nhân đang thuê phụ nữ để làm các công việc lao động kỹ thuật và thủ công, giúp kéo các gia đình nghèo, các bà mẹ đơn thân lên những bậc thang kinh tế-xã hội.

Salma al-Rashid, Giám đốc Tổ chức từ thiện Al Nahda ở Riyadh, cho biết ngày càng có nhiều phụ nữ Saudi tốt nghiệp đại học, đi du học nước ngoài và gia nhập lực lượng lao động.

“Động cơ lớn nhất để thúc đẩy những thay đổi này là kinh tế”, bà nói.

Luật mới cho phép phụ nữ lái xe cũng nằm trong hàng loạt quyết định cải cách của Chính phủ Ảrập Saudi để đa dạng hóa nền kinh tế, giảm bớt sự phụ thuộc vào dầu mỏ, mà để làm được điều này, Ảrập Saudi muốn tăng tỷ lệ phụ nữ tham gia lực lượng lao động lên 30% so với mức 22% hiện tại.

Kristin Smith Diwan, học giả cấp cao tại Học viện Vùng vịnh Ảrập ở Washington, nhận xét: “Không nghi ngờ gì về việc có một sự biến đổi sâu sắc đang xảy ra ở Ảrập Saudi”.

Trở lại ngày vui của các phụ nữ Ảrập Saudi, theo kết quả một cuộc thăm dò ý kiến ​​công chúng được hãng Uber thực hiện hồi tháng 2, hơn 90% người dân được hỏi đã có đánh giá tích cực về việc dỡ bỏ lệnh cấm phụ nữ lái xe.

Tất nhiên là vẫn còn nhiều những ý kiến phân biệt đối xử. Chẳng hạn, một nhà truyền giáo nổi tiếng đã phản đối mạnh mẽ việc cho phép phụ nữ lái xe với lập luận rằng bộ não của phụ nữ chỉ bằng một nửa kích thước của đàn ông. Một số người đàn ông khác thì cực đoan cho hay, tuần này họ sẽ ở nhà vào ngày Chủ nhật, vì tin rằng tai nạn xe hơi sẽ xảy ra nhiều hơn.

Mohammed al-Ghanami, một tài xế Uber, đã tự dạy lái xe cho vợ mình ở một khu vực hẻo lánh. Anh muốn vợ có thể đưa con đi khám bác sĩ hoặc đi đến bất cứ nơi nào trong trường hợp khẩn cấp, nếu anh không có nhà.

“Cô ấy có thể làm được”, anh nói. “Cô ấy là một người cẩn thận và một người lái xe tốt”. 

TIN BÀI LIÊN QUAN
Chia sẻ:
   
CÙNG CHUYÊN MỤC
Giấy phép Báo điện tử số: 2302/GP-BTTTT, cấp ngày 29/11/2012