Khoảng cách học và thi
Thứ Ba,  10/7/2018, 14:55 

Khoảng cách học và thi

Phạm Hải Chung

(TBKTSG) - Tôi được cử làm giám thị trong kỳ thi tốt nghiệp THPT quốc gia vừa qua, tại một điểm thi ở Lạng Sơn, một tỉnh có hơn 80% diện tích là đồi núi. Điểm thi của tôi có hơn 700 thí sinh, trong đó có cả các thí sinh của trường dân tộc nội trú.

Các thí sinh tại kỳ thi THPT quốc gia năm 2018. Ảnh: Thành Hoa.

Vài năm trở lại đây, đề thi môn văn thường được ra theo hướng đề thi mở, đặc biệt là phần nghị luận xã hội. Là người đang đứng lớp ở giảng đường đại học, tôi rất đồng thuận với cách ra đề như vậy, loại đề phát huy tính sáng tạo và tư duy biện luận. Tuy nhiên, một vấn đề có lẽ cần đặt ra là nên tránh những đề thi chỉ muốn “thể hiện” trình độ của người ra đề, trong khi thực trạng thí sinh, cách dạy và học còn nhiều bất cập so với mong đợi của xã hội và tương lai của giáo dục.

Ở đề thi văn năm nay, phần nghị luận xã hội yêu cầu trình bày nhận định của thí sinh về một trích đoạn bài thơ của nhà thơ Nguyễn Duy. Bài thơ nói về tiềm lực đất nước với nội dung sâu sắc, đáng để cho thế hệ trẻ và thậm chí những người lớn tuổi hơn phải suy ngẫm và trăn trở. Tuy nhiên rất nhiều thí sinh đã bỏ trống ở phần thi này.

Tôi đã tự hỏi liệu cách giảng dạy của chúng ta ở các bậc phổ thông đã bắt kịp xu hướng học tập mới mà theo đó các em có đủ khả năng tư duy, bình luận một vấn đề như trường hợp đề thi theo hướng mở nói trên yêu cầu? Đặc biệt là các em ở vùng cao mà tôi đang coi thi, nơi năng lực của phần đông thí sinh còn hạn chế, các em cắm bút và để trắng bài thi khá nhiều. Quả thật, rất khó với các em khi yêu cầu trình bày về các vấn đề quá lớn mà bình thường không được thảo luận hay đề cập tới trong các buổi giảng hàng ngày ở lớp.

Rất cần một sự đồng bộ từ cách dạy tới cách ra đề thi. Nhiều vấn đề thời sự, kể cả những vấn đề nhạy cảm đã được đưa vào đề thi trong thời gian qua. Nhưng có khi, trong quá trình học, các em đã không được trang bị phương pháp tư duy theo hướng đó, những vấn đề như vậy thầy cô cũng chưa đề cập và trao đổi thẳng thắn với các em ở trên lớp.

Năm 2016, Bộ Giáo dục và Đào tạo từng công bố người Việt Nam đọc trung bình 0,8 cuốn sách một năm, trong khi các nước Bắc Âu là khoảng từ 10-20 cuốn một năm. Riêng phần “nạp vào” chúng ta chưa thể bắt kịp được với người dân các xứ này, trong đó có học sinh. Khi văn hóa đọc và phản biện xã hội còn yếu thì việc gò mình vào các kỳ thi ròng rã đã tạo ra cả áp lực lớn cho xã hội.

Mở rộng thêm vấn đề của áp lực học và thi, báo chí từng nói nhiều về những câu chuyện và khẩu hiệu của phụ huynh Hàn Quốc: “no university, no future” (không có đại học, không có tương lai), đã từng tạo ra một kỳ thi khiến nhiều học sinh tự tử vì không đạt được kỳ vọng của bố mẹ và xã hội. Hay những áp lực xung quanh kỳ thi Gaokao (kỳ thi đại học) của Trung Quốc cũng mang đầy tính cực đoan và tính cạnh tranh cao. Các bậc phụ huynh ở Hàn Quốc hay Trung Quốc chuẩn bị cho con mình ngay từ bậc tiểu học với việc đặt nhiều kỳ vọng về tương lai của chúng. Thành công trong kỳ thi được xem là chìa khóa cho mọi thứ, sự nghiệp, địa vị trong xã hội... Theo Bộ Giáo dục của Hàn Quốc, phụ huynh Hàn Quốc đã chi 19.000 tỉ won cho học phí của con cái năm 2012, tương đương với khoảng 1,5% GDP quốc gia.

Bộ Giáo dục và Đào tạo đã gộp hai kỳ thi tốt nghiệp THPT quốc gia và kỳ thi đầu vào đại học thành một. Việc huy động giảng viên về địa phương coi thi sẽ hợp lý hơn so với việc mỗi thí sinh và kèm theo là phụ huynh khăn gói tới các thành phố. Đó là một dấu hiệu tốt trong việc tiết kiệm chi phí cho xã hội và cho mỗi gia đình có con đi thi. Mặc dù vậy, có thể thấy là những áp lực đối với phụ huynh không hề giảm.

Chúng ta không thể tiên đoán sự “thiên biến vạn hóa” của đề thi qua từng năm để có một cách dạy ổn định. Chúng ta không thể thí nghiệm mỗi năm một cách vào một kỳ thi không lường hết được độ rủi ro và không có tính ổn định khi kỳ thi đó có thể tạo ra hoặc phá vỡ tương lai của một người trẻ. Một đề thi tốt là đề thi phù hợp với đông đảo thí sinh, phù hợp với cách dạy và học thực tế và có phần phân loại thí sinh.

Không nên tiếp tục xây dựng đề thi theo hướng phô diễn “tiềm năng của giáo viên” hơn là phát huy trí tuệ của thí sinh. Nếu không chúng ta chỉ có một nền giáo dục vị thi cử chứ không phải một nền giáo dục vị con người. 

TIN BÀI LIÊN QUAN
Chia sẻ:
   
CÙNG CHUYÊN MỤC
Giấy phép Báo điện tử số: 2302/GP-BTTTT, cấp ngày 29/11/2012