Bóng ma lạm phát đang quay trở lại?
Thứ Bảy,  7/7/2018, 07:04 

Bóng ma lạm phát đang quay trở lại?

Ngọc Khanh

(TBKTSG) - Tổng cục Thống kê vừa công bố tình hình lạm phát (CPI) của Việt Nam tính đến tháng 6-2018. Theo đó, chỉ số CPI tăng 0,61% trong tháng 6-2018. Đáng chú ý, đây là tháng CPI tăng nhanh thứ hai liên tiếp sau khi chỉ tăng 0,08% trong tháng 4-2018. Diễn biến này khiến cho CPI tính theo năm (YoY) tăng lên mức 4,67% và CPI bình quân trong sáu tháng đầu năm 2018 ở mức 3,29%.

Chỉ số CPI tăng 0,61% trong tháng 6-2018, đây là tháng CPI tăng nhanh thứ hai liên tiếp. Ảnh: THÀNH HOA

Lạm phát đang có xu hướng tăng nhanh

Nếu xu hướng này cứ tiếp tục diễn ra trong các tháng tới thì mục tiêu kiểm soát lạm phát bình quân ở mức 4% của Chính phủ sẽ không thể đạt được trong năm 2018. Từ đó, nó sẽ tạo ra phản ứng dây chuyền đến hàng loạt chỉ tiêu vĩ mô khác như ổn định mặt bằng lãi suất của nền kinh tế cũng như tỷ giá hối đoái giữa đô la Mỹ và tiền đồng.

Những lo ngại trên không phải không có cơ sở khi mà lạm phát đang có xu hướng tăng nhanh trên phạm vi toàn cầu kể từ đầu năm 2018 đến nay. Có hai nguyên nhân chính khiến cho lạm phát tăng nhanh trở lại trong năm 2018. Thứ nhất, giá dầu mỏ trên thị trường quốc tế (brent oil) tính đến ngày 30-6-2018 đã tăng tới 23% so với mức giá vào cuối năm 2017. Thứ hai, lạm phát tăng là hệ quả của việc nới lỏng chính sách tiền tệ nhằm thúc đẩy kinh tế tăng trưởng của hầu hết các quốc gia trên thế giới trong giai đoạn 2012-2016. Do vậy, trước diễn biến hiện tại của lạm phát thì hàng loạt nước đã phải tăng lãi suất để giảm cung tiền ra nền kinh tế. Trong đó, đáng chú ý chính là Cục Dự trữ liên bang Mỹ (Fed) đã liên tục tăng lãi suất kể từ năm 2016 đến nay và tiếp tục duy trì chính sách này cho đến hết năm 2019. Bên cạnh đó, Philippines và Indonesia cũng đã có hai lần phải tăng lãi suất điều hành (policy rate) trong hai tháng 5 và 6-2018 để chặn đà tăng của lạm phát.

Câu hỏi có lẽ được nhiều người quan tâm nhất lúc này là: bóng ma lạm phát có đang quay trở lại Việt Nam hay không?

Nguyên nhân gây ra lạm phát tại Việt Nam có chút khác biệt với các nước trên thế giới

Để có thể trả lời được câu hỏi trên thì chúng ta cần phải làm rõ xem đâu là nguyên nhân chính khiến cho lạm phát của Việt Nam tăng cao trong tháng 5 và 6 vừa qua. Trước tiên phải thấy rằng giá dầu mỏ trên thị trường quốc tế tăng cũng là một phần nguyên nhân khiến lạm phát tại Việt Nam tăng nhanh trong thời gian gần đây. Số liệu của Tổng cục Thống kê cho thấy giá nhiên liệu trên thị trường thế giới tăng mạnh đã làm cho giá xăng dầu bình quân trong sáu tháng đầu năm 2018 tại Việt Nam tăng 13,95% so với cùng kỳ năm 2017, và đã đóng góp 0,59% vào mức tăng CPI chung(1).

Tuy nhiên, có lẽ nguyên nhân chính đến từ yếu tố lịch sử nhiều hơn. Đó là việc chỉ số CPI của Việt Nam đã liên tiếp giảm trong các tháng 4, 5 và 6 của năm 2017 vì giá thịt heo giảm rất mạnh trong thời gian này. Do vậy, bất kỳ một mức tăng nào diễn ra trong các tháng 4, 5 và 6 của năm 2018 sẽ gây ra hiệu ứng cộng hưởng lên chỉ số CPI tính theo năm. Ví dụ, chỉ số CPI trong tháng 5-2017 ở mức -0,53%, mặc dù CPI của tháng 5-2018 chỉ tăng 0,55% nhưng lại khiến cho CPI tính theo năm tăng từ mức 2,75% ở cuối tháng 4 lên mức 3,86% vào cuối tháng 5-2018. Tức là chỉ số CPI tính theo năm đã tăng thêm 1,11%. Tương tự sẽ là diễn biến của tháng 6-2018, CPI của tháng 6-2017 ở mức -0,17%, trong khi CPI tháng 6-2018 tăng 0,61% nhưng đã đẩy CPI tính theo năm từ mức 3,86% lên 4,67%, tương đương với mức tăng 0,81%.

CPI tính theo năm sẽ tiếp tục tăng cao trong tháng 7 trước khi có xu hướng giảm nhiệt từ tháng 8

Do CPI trong tháng 7-2017 chỉ tăng 0,11% nên khả năng CPI tính theo năm tính đến cuối tháng 7-2018 sẽ cao hơn con số 4,67% và hoàn toàn có thể chạm mức 5%. Tuy nhiên, diễn biến của lạm phát sẽ dịu bớt kể từ tháng 8 đến hết năm 2018. Nguyên nhân là do CPI đã tăng khá cao trong các tháng cuối năm 2017.

Mặc dù vậy, lạm phát tại Việt Nam sẽ đối mặt với nhiều áp lực tăng từ bên trong trong thời gian tới và có thể khiến cho CPI bình quân vượt mức mục tiêu 4% cho cả năm 2018. Đầu tiên, đó là vấn đề tăng thuế bảo vệ môi trường đối với xăng dầu. Theo tính toán của Bộ Tài chính thì nếu Chính phủ quyết định tăng thuế bảo vệ môi trường đối với xăng thêm 1.000 đồng/lít và 1.100 đồng/lít đối với dầu hỏa kể từ ngày 1-7-2018 thì sẽ khiến cho CPI trong tháng 7-2018 tăng thêm 0,27-0,29% và CPI bình quân cả năm 2018 tăng thêm 0,11-0,15%(2). Thứ hai, đó là quyết định tăng lương cơ sở đối với cán bộ công chức, viên chức từ 1,3 lên 1,39 triệu/tháng; tăng lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội thêm 6,92%; tăng trợ cấp thai sản và chi thưởng cho công chức, viên chức ngành kiểm toán kể từ ngày 1-7-2018. Thứ ba, sáu tháng cuối năm thường là thời điểm cao điểm mà Việt Nam hay chịu ảnh hưởng bởi thiên tai và lũ lụt. Do đó, có thể khiến cho giá cả hàng hóa là lương thực, thực phẩm tăng cao hơn trong sáu tháng đầu năm...

Tất cả yếu tố trên cho chúng ta thấy rằng bóng ma lạm phát sẽ chưa quay trở lại ngay đối với Việt Nam nhưng hoàn toàn có thể trở thành hiện thực trong khoảng 6-12 tháng tới.

(1) http://gso.gov.vn/default.aspx?tabid=621&ItemID=18864
(2) http://ndh.vn/tang-thue-bao-ve-moi-truong-se-tac-dong-cpi-nam-2018-khoang-0-11-0-15--20180402085623809p145c174.news

Ba điểm chú ý từ báo cáo GDP nửa năm 2018

Theo thông cáo báo chí của Tổng cục Thống kê, GDP sáu tháng đầu năm 2018 đạt mức tăng trưởng 7,08% so với cùng kỳ năm 2017. Trong đó, khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản tăng 3,93%, đóng góp 9,7% vào mức tăng trưởng chung; khu vực công nghiệp và xây dựng tăng 9,07%, đóng góp 48,9%; khu vực dịch vụ tăng 6,90%, đóng góp 41,4%.

Đáng chú ý là khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản tuy đạt mức tăng trưởng về lượng là 3,93% nhưng chỉ số giá sản xuất nông, lâm nghiệp và thủy sản lại giảm 0,37% so với cùng kỳ năm 2017, trong khi chỉ số giá đầu vào tăng (chỉ số giá nguyên liệu, nhiên liệu, vật liệu dùng cho sản xuất sáu tháng đầu năm tăng 4,43% so với cùng kỳ năm trước). Như vậy, thu nhập của người sản xuất trong lĩnh vực nông, lâm và thủy sản thực ra không những không tăng mà còn có thể giảm. Người ta không thể hết năm nọ đến tháng kia làm ra nhiều sản phẩm nhưng thu nhập (lợi nhuận) hầu như không có. Nếu chính sách cho nông nghiệp không có sự đột biến để làm giảm giá thành sản xuất thì đời sống của người nông dân không được cải thiện dù góp phần làm nên thành tích về tăng trưởng.

Trong khu vực công nghiệp và xây dựng (nhóm ngành chế biến, chế tạo), cách tính toán tăng trưởng giá trị tăng thêm của khu vực này của Tổng cục Thống kê đã được cải thiện đáng kể. Trong suốt nhiều năm qua, tăng trưởng về giá trị sản xuất luôn bằng tăng trưởng của giá trị tăng thêm, dù chỉ số giá đầu ra và chỉ số giá đầu vào hoàn toàn khác nhau và tỷ lệ chi phí trung gian trên giá trị sản xuất ngày càng thấp, nên đã có nhiều bài báo thắc mắc về vấn đề này. Trong sáu tháng đầu năm 2018, giá trị sản xuất của nhóm ngành công nghiệp chế biến, chế tạo tăng 15,5%, trong khi tăng trưởng về giá trị tăng thêm của nhóm ngành này thấp hơn (13,02%). Với diễn biến chỉ số giá đầu ra tăng khoảng 2% và chỉ số giá đầu vào tăng khoảng 4% thì điều này là hợp lý.

Trong khu vực dịch vụ, nhóm ngành sử dụng tiền ngân sách như hoạt động của Đảng, tổ chức chính trị - xã hội, quản lý nhà nước, an ninh quốc phòng; giáo dục - đào tạo, y tế và trợ giúp xã hội, sau nhiều năm có mức tăng trưởng cao hơn mức tăng trưởng GDP trong sự thắc mắc, nghi ngờ của các chuyên gia, đã có sự tăng trưởng nhỏ lại. Ngành hoạt động của Đảng, tổ chức chính trị xã - hội, quản lý nhà nước, an ninh quốc phòng có mức tăng trưởng 6,34%; ngành giáo - dục đào tạo tăng trưởng 6,96%; ngành y tế và trợ giúp xã hội tăng trưởng 7,04%.

Tuy nhiên, cùng với việc giảm tốc độ tăng trưởng của nhóm ngành sử dụng tiền ngân sách nói trên, tăng trưởng giá trị tăng thêm của các ngành dịch vụ khác tăng lên một cách tương đối bất ngờ, như ngành bán buôn và bán lẻ có tốc độ tăng trưởng về giá trị tăng thêm là 8,21%, trong khi tổng mức bán lẻ và doanh thu tiêu thụ cũng có mức tăng trưởng tương ứng. Cần để ý rằng giá trị sản xuất của nhóm ngành này thực chất là lãi gộp (doanh thu thuần trừ trị giá vốn hàng bán ra) và giá trị tăng thêm theo giá cơ bản của nhóm ngành này chỉ là một phần trong đó (thu nhập của người lao động, lợi nhuận, khấu hao). Như vậy làm sao tăng trưởng của giá trị tăng thêm bằng với tăng trưởng của tổng mức bán lẻ và doanh thu dịch vụ được? Những ngành dịch vụ khác như vận tải, kho bãi; thông tin truyền thông; hoạt động tài chính, ngân hàng và bảo hiểm; hoạt động hành chính và dịch vụ hỗ trợ, đều có mức tăng trưởng cao hơn mức tăng trưởng GDP, tương ứng 7,67%; 7,09%; 7,58% và 7,96%. Đây là những nhóm ngành khó kiểm chứng về mức độ tăng trưởng giá trị tăng thêm.

Bùi Trinh

 

TIN BÀI LIÊN QUAN
Chia sẻ:
   
CÙNG CHUYÊN MỤC
Giấy phép Báo điện tử số: 2302/GP-BTTTT, cấp ngày 29/11/2012