Khai thác “mỏ đô thị”, cứu môi trường
Thứ Tư,  1/8/2018, 10:28 

Khai thác “mỏ đô thị”, cứu môi trường

H. Minh

(TBVTSG) - Người ta ước tính rằng khai thác một tấn nguyên liệu thô ở một mỏ vàng truyền thống có thể thu 5-6g vàng, nhưng nếu khai thác 1 tấn rác điện tử sẽ thu được đến 350g kim loại quý này. Chỉ tính trong năm 2016, 435.000 tấn điện thoại đã bị bỏ đi dù chúng có chứa lượng nguyên liệu thô trị giá đến 9,4 tỉ euro.

Robot tái chế Daisy của Apple.

Mỗi năm, thế giới lại phải gồng gánh hàng triệu tấn rác thải điện tử từ ti vi, điện thoại và các thiết bị điện tử khác bị bỏ đi dù chúng là một nguồn kim loại phong phú. Đây còn được gọi là những khu mỏ mới ở đô thị như cách nói ví von của nhiều nhà phân tích. Giờ đây, hoạt động chiết xuất kim loại từ chất thải điện tử (e-waste mining) ở các khu mỏ đô thị này có tiềm năng trở thành lĩnh vực ăn nên làm ra.

Vấn đề nghiêm trọng

Khu mỏ của Giáo sư Veena Sahajwalla ở Trường Đại học New South Wales (Úc) đang sản xuất vàng, bạc và đồng nhưng người ta không hề thấy cái rìu nào. Lý do là “mỏ đô thị” này chuyên chiết xuất kim loại từ thiết bị điện tử. Bà Sahajwalla, một nhà khoa học về vật liệu, tin rằng hoạt động khai thác mỏ của mình có nhiều khả năng sẽ tạo ra lợi nhuận chỉ trong vòng vài năm tới.

“Các mô hình kinh tế cho thấy việc bỏ ra khoảng 500.000 đô la Úc cho một nhà máy quy mô nhỏ như thế có thể hoàn vốn được trong 2-3 năm đồng thời cũng tạo ra công ăn việc làm cho không ít người. Điều này đồng nghĩa có những lợi ích về môi trường, xã hội và kinh tế”, bà Sahajwalla giải thích.

Các cuộc nghiên cứu cũng chỉ ra rằng các cơ sở như vậy có thể thu về nhiều lợi nhuận hơn so với hoạt động khai thác mỏ truyền thống. Theo một công trình được công bố gần đây trên tạp chí Khoa học Môi trường và Công nghệ (Mỹ), một chiếc ti vi màn hình CRT (ống tia âm cực) điển hình chứa khoảng 450g đồng và 227g nhôm, cũng như khoảng 5,6g vàng. Với một mỏ vàng truyền thống, người ta có thể thu 5-6g kim loại quý này trên một tấn nguyên liệu thô. Tuy nhiên, con số này tăng lên tới 350g/tấn khi nguồn khai thác là rác điện tử.

Giáo sư Veena Sahajwalla cho biết cơ sở tái chế chất thải điện tử của bà có thể kiếm được lợi nhuận trong vài năm tới.

Những con số nói trên xuất hiện trong một cuộc nghiên cứu chung của hai trường Đại học Thanh Hoa (Trung Quốc) và Đại học Macquarie (Úc), nơi các chuyên gia kiểm tra dữ liệu từ tám công ty tái chế Trung Quốc để tính toán chi phí chiết xuất kim loại từ chất thải điện tử. Những khoản chi được tính đến gồm chi phí thu gom rác thải điện tử, thuê nhân công, tiền điện, chi phí cho vật liệu,vận chuyển, mua thiết bị và xây dựng nhà máy. Nếu tính luôn cả tiền trợ cấp của chính phủ Trung Quốc, nhóm nghiên cứu phát hiện rằng khai thác kim loại từ quặng tốn hơn 13 lần so với “mỏ đô thị”.

“Hoạt động khai thác chất thải điện tử và sản xuất thỏi kim loại nguyên chất từ những kim loại thu được hứa hẹn sẽ là một lĩnh vực sinh lời. Những người sớm nhảy vào lĩnh vực này có thể là chuyên gia về kim loại, đặc biệt là các doanh nghiệp nhỏ nhận thức được quy mô của vấn đề chất thải điện tử”, Giáo sư John Mathews của trường Đại học Macquarie đánh giá.

Lượng chất thải điện tử khổng lồ đang được tạo ra chắc chắn báo hiệu cơ hội làm ăn hấp dẫn. Liên minh Viễn thông Quốc tế (ITU), một cơ quan của Liên Hiệp Quốc, ước tính rằng khoảng 45 triệu tấn rác điện tử được tạo ra trong năm 2016 và con số này dự kiến đạt 50 triệu tấn vào năm 2021. Đáng chú ý là có đến 435.000 tấn điện thoại đã bị bỏ đi hồi năm 2016 dù chúng có chứa lượng nguyên liệu thô trị giá đến 9,4 tỉ euro.

Trong bối cảnh Trung Quốc đang giảm nhập khẩu chất thải điện tử để tái chế, áp lực đang tăng lên Liên minh châu Âu (EU), Mỹ, Úc và Nhật Bản trong việc tìm ra giải pháp riêng của họ. Một dự án do EU tài trợ, gọi tắt là ProSUM, được thiết kế để cho phép các công ty thương mại theo dõi các vật liệu có sẵn để khai thác từ xe phế liệu, pin chết và thiết bị điện và điện tử bị thải bỏ.

Tiến sĩ Kees Baldé thuộc trường Đại học Liên Hiệp Quốc (Nhật Bản) cho biết: “Có nhiều người khởi nghiệp dựa trên mô hình khai thác “mỏ đô thị”, như thu hẹp khoảng cách giữa cung và cầu về tái chế bằng công nghệ mới và thị trường ảo”.

Tự động hóa cao

Trong khi phương thức khai thác mỏ truyền thống đòi hỏi nhiều công sức, khai thác chất thải điện tử có thể được tự động hóa cao. Chẳng hạn như tại nhà máy của giáo sư Sahajwalla, robot được sử dụng để nhận biết và phân tách các thành phần hữu ích khi cho chất thải điện tử đi qua một cỗ máy giống như dây chuyền sản xuất. “Đầu tiên, rác thải điện tử được đặt vào một mô-đun để phá vỡ. Đến mô-đun tiếp theo, một robot đặc biệt được sử dụng để trích xuất các phần hữu ích. Một mô-đun khác sử dụng lò nung để tách các bộ phận kim loại thành các vật liệu có giá trị. Ngoài ra, còn có mô-đun chuyển hóa nhựa thành một loại sợi phù hợp để in 3D.

Trong khi đó, hãng Apple đang tìm cách phản bác những ý kiến chỉ trích rằng điện thoại của họ rất khó tái chế khi trình làng robot tái chế Daisy có khả năng tháo rời tới 200 chiếc iPhone mỗi giờ. Điểm đặc biệt là Daisy có thể xử lý chín mẫu điện thoại iPhone khác nhau, tách rời các bộ phận và lấy các vật liệu giá trị cao, như vàng mà những phương pháp tái chế truyền thống đến nay vẫn chịu bó tay. Daisy là phiên bản cải tiến của robot Liam được Apple trình làng vào năm 2016, có khả năng tháo rời 1,2 triệu điện thoại mỗi năm nhưng chỉ áp dụng cho mẫu iPhone 6.

Ngoài ra, trong nỗ lực thúc đẩy hoạt động bảo vệ môi trường, Apple còn cho ra mắt một trang web mới cho phép người sử dụng kiểm tra giá trị thiết bị cũ của công ty. Tổ chức Greenpeace dù hoan nghênh nỗ lực nói trên của Apple nhưng vẫn chỉ trích công ty này vì đã thiết kế những sản phẩm cần phải được thay thế quá thường xuyên.

Theo họ, thay vì chế tạo một robot tái chế khác có nhiều khả năng xử lý, công ty nên tập trung phát triển những sản phẩm có thể được sửa chữa và nâng cấp, từ đó giúp thiết bị được sử dụng lâu hơn, trì hoãn thời điểm nó được robot Daisy tháo rời.

Robot Daisy có thể xử lý chín mẫu điện thoại iPhone khác nhau với khả năng tháo rời tới 200 chiếc mỗi giờ.

Giáo sư Mathews cho biết các nhà sản xuất nên nỗ lực bảo đảm sản phẩm của họ có thể được khai thác vào cuối vòng đời hữu ích của chúng. “Một trong những chính sách hỗ trợ tốt nhất cho chất thải điện tử sẽ là trả tiền cho người tiêu dùng để họ đem trả lại sản phẩm, như mang điện thoại di động đến các điểm thu gom tập trung. Ngoài ra, nên có những chính sách ưu đãi dành cho nhà sản xuất để họ chế tạo loại sản phẩm dễ tháo rời hơn”, ông Mathews gợi ý.

Kho báu từ thiết bị cũ

Bản báo cáo môi trường mới nhất của Apple nêu bật mọi bước đi của công ty trong nỗ lực giảm sự tác động tiêu cực lên môi trường trong năm 2017. Apple cũng cho biết đã đạt được mục tiêu sử dụng năng lượng tái tạo để vận hành 100% hoạt động của mình.

Trong một bản báo cáo cũ hơn, công ty này cho biết đã thu được hơn 1 tấn vàng từ việc tái chế điện thoại iPhone, máy tính bảng iPad và máy tính Mac cũ, hư hỏng hoặc không bị bỏ đi trong năm 2015. Số vàng này khi đó có giá trị 40 triệu đô la. Ngoài ra, chương trình tái chế khoảng 45.000 tấn chất thải điện tử này còn thu được 11.500 tấn thép, 6.500 tấn nhựa, 6.000 tấn thủy tinh, 2.250 tấn nhôm, 1.500 tấn đồng và 3,3 tấn bạc. Apple cho biết họ tái sử dụng nhiều vật liệu trong số này, từ đó giúp giảm nhu cầu khai thác chúng.

Hiện nay, hầu hết sự chú ý dành cho việc xử lý ti vi phế liệu vì đang có sự tồn đọng lớn của loại rác thải điện tử này. Dù vậy, các chuyên gia dự báo điện thoại di động mới là nguồn chất thải điện tử phổ biến nhất trong tương lai. “Đó là thứ nên nhận được nhiều sự quan tâm”, Giáo sư Mathews nhắc nhở.

Trong một bản nghiên cứu được công bố vào năm ngoái, tổ chức bảo vệ môi trường Greenpeace tính toán rằng chất thải điện tử từ hoạt động sản xuất điện thoại thông minh đạt 3,3 triệu tấn trong năm 2014. Điện thoại thường chứa tới 60 nguyên tố, trong đó có những kim loại quý hiếm như iridi, được sử dụng trong công nghệ sản xuất màn hình cảm ứng. Được khai thác chủ yếu ở Trung Quốc, nguồn cung iridi hiện không dồi dào và giá tăng không ngừng trong những tháng vừa qua. Tuy nhiên, một số dự án khai thác chất thải điện tử, như sáng kiến RecEOL mới được công bố ở Ireland, có thể thu hồi những kim loại quý như iridi từ sản phẩm bỏ đi.

Tất cả những cơ hội này có thể giúp hoạt động khai thác chất thải điện tử thậm chí còn mang lại nhiều lợi nhuận hơn trong thời gian tới. Dù vậy, sự bùng nổ này có thể đối mặt với nhiều sự thách thức. Ông Adam Read, Giám đốc của Suez UK – một trong những công ty tái chế lớn nhất Anh, chỉ ra rằng các công ty điện tử đang tìm cách sử dụng những nguyên vật liệu ít có giá trị hơn trong các sản phẩm mới. Vì thế, việc tái chế thế hệ hàng điện tử tiếp theo có thể gây tốn kém và ít có hiệu quả về kinh tế hơn. Nói cách khác, nguồn lợi nhuận tiềm tàng của lĩnh vực có thể dựa nhiều vào những sản phẩm cũ hơn.

(CNN, BBC)

TIN BÀI LIÊN QUAN
Chia sẻ:
   
CÙNG CHUYÊN MỤC
Giấy phép Báo điện tử số: 2302/GP-BTTTT, cấp ngày 29/11/2012