HAG - những gian nan trên thương trường
Thứ Sáu,  17/8/2018, 08:58 

HAG - những gian nan trên thương trường

Hải Lý

(TBKTSG) - Khi ông Đoàn Nguyên Đức, Chủ tịch tập đoàn Hoàng Anh Gia Lai (HAG), và ông Trần Bá Dương, Chủ tịch tập đoàn Ô tô Trường Hải, trao cho nhau bản ký kết thỏa thuận hợp tác tại Dinh Thống Nhất ngày 8-8-2018, tôi bất chợt nhìn đồng hồ. Lúc đó là 20 giờ 8 phút. Những con số tám rất đẹp theo giới doanh nhân.

Bầu Đức đã vay vốn ngắn hạn để đầu tư dài hạn cho cao su. Khi được các ngân hàng tái cơ cấu nợ, ông phải bươn chải với các loại cây ăn quả ngắn hạn để có dòng tiền nuôi nợ dài hạn. Ảnh: THÀNH HOA

Ở phía dưới hội trường, có mặt đại diện của nhiều quỹ đầu tư, cả trong và ngoài nước. Đại diện một quỹ nhận xét: “Sự đầu tư của Trường Hải là tốt nhất đối với HAG hiện nay, còn kết quả đến đâu vẫn phải chờ thực tế”.

Đã có thời điểm các quỹ, các tổ chức đầu tư đã sở hữu tới 49% cổ phần của HAG. Những năm 2011-2012 nhiều quỹ đầu tư và các công ty chứng khoán khi đi khảo sát thực địa cao su của HAG đã không khỏi ngạc nhiên khi ông Đức (người ta vẫn quen gọi ông là bầu Đức hơn vì niềm đam mê dành cho bóng đá) “chịu chơi” đến thế. Ông đầu tư hệ thống tưới tiêu theo kiểu Israel, xây những hồ bê tông rộng lớn để chứa nước vào mùa khô.

Đầu năm 2012 ông Nguyễn Đức Kiên, cổ đông của ngân hàng TMCP Á châu và một số ông chủ ngân hàng, sang tận nơi để kiểm tra tài sản cao su của bầu Đức. Sau lần ấy, một số nhóm nhà đầu tư giải ngân vào cổ phiếu HAG với số lượng lớn ở mức giá quanh 24.000-28.000 đồng/cổ phiếu.

Các ông chủ ngân hàng - những người kinh doanh tiền tệ - là những doanh nhân sành sỏi. Nhưng ngay cả họ, khi cho HAG vay vốn, cũng không thể ngờ đầu tư vào cao su, vào nông nghiệp khi ấy đang đứng trước một cơn bão giá kéo dài từ thị trường quốc tế. Cao su và hàng loạt nông sản rớt giá dữ dội.

***

Khoảng ba năm trước, một ngày nắng chang chang, hầm hập của tháng tư Sài Gòn, bầu Đức ngồi ở tầng thượng khách sạn Rex, ông nói về kế hoạch tái cấu trúc tập đoàn. Các chủ nợ ngân hàng đã đồng ý giãn nợ, chuyển từ nợ ngắn hạn sang dài hạn cho HAG. “Nợ cả ngắn và dài hạn của HAG còn vài ba chục ngàn tỉ đồng. Nếu bán tài sản thì chắc chắn trả hết nợ. Bán hết thì không còn Hoàng Anh Gia Lai” - ông phân trần.

Tôi hỏi ông về dự án bất động sản ở Myanmar, giọng ông buồn buồn nhưng cương quyết “phải bán thôi”. Trước đấy đã có những đối tác từ khu vực Asean đánh tiếng mua, thậm chí đã đặt cọc, nhưng vì liên quan gì đó đến thuế, đến thủ tục ở Myanmar mà việc chuyển nhượng không thành. Năm 2010 bầu Đức trong những lần đến tìm hiểu cơ hội đầu tư ở Yangon, đã mua được mảnh đất hàng chục héc ta giữa trung tâm thủ đô cũ của Myanmar với giá khá thuận lợi.

Tại thời điểm Myanmar mở cửa, đất đai lên “cơn sốt”, mảnh đất ấy của HAG được trả giá tới 700 triệu đô la Mỹ. Nếu bán, HAG bỏ túi vài trăm triệu đô la Mỹ. Nhưng cuối cùng bầu Đức giữ lại mảnh đất vàng và khởi công dự án.

Buôn tài không bằng dài vốn. Dự án ở Yangon có tổng vốn đầu tư tới 440 triệu đô la Mỹ và kéo dài trong suốt thời gian mà bầu Đức “mắc kẹt” với giá cao su quốc tế xuống thấp, càng khai thác càng lỗ, khiến ông không có đủ năng lực tài chính trải đều cho cả hai “mặt trận” bất động sản và nông nghiệp. Ông đành chia tay dự án ở Myanmar và người mua cuối cùng là Trường Hải.

Trong lễ công bố hợp tác chiến lược HAG - Trường Hải, theo biên bản ký kết Công ty cổ phần Đầu tư địa ốc Đại Quang Minh, thành viên của Trường Hải, quyết định đầu tư 4.000 tỉ đồng để sở hữu 51% và sẽ nâng lên 65% HAG Myanmar. Trong bài phát biểu của mình, ông Dương nhấn mạnh “Trường Hải và Đại Quang Minh chịu trách nhiệm chính phát triển giai đoạn hai của dự án HAG Myanmar với vốn đầu tư ước tính 320 triệu đô la Mỹ, tương đương 7.400 tỉ đồng, hoàn thành vào năm 2020”.

Kinh doanh là kinh doanh. Đại Quang Minh đầu tư vào HAG Myanmar thực chất là chuyển nhượng và nhận chuyển nhượng tài sản. Với bên mua, đó là cơ hội mua được tài sản giá tốt. Với bên bán HAG có lẽ không còn chọn lựa hợp lý hơn bởi nếu không tiếp tục triển khai, hoàn tất, dự án đứng trước nguy cơ có khả năng bị điều chỉnh, thậm chí thu hồi do chậm trễ.

***

Đã tám năm HAG gắn bó với cao su. Nay HAG bán 2.216 tỉ đồng trái phiếu chuyển đổi cho Trường Hải và Trường Hải sẽ đầu tư thêm, tổng cộng 3.800 tỉ đồng, để sở hữu 35% cổ phần Công ty Nông nghiệp HNG, biết đâu một hai năm nữa cao su sẽ bước vào chu kỳ tăng giá?

Bầu Đức là người nhiệt huyết, song trên thương trường, quyết tâm thôi có lẽ là chưa đủ. Ông đã thành công với những công ty trong quy mô kinh doanh vừa phải như bất động sản trong nước trước đây. Với cây cao su và dự án bất động sản Myanmar, HAG đã vượt tầm. Khi quy mô vay nợ lên tới cả tỉ đô la Mỹ, hoạt động trên địa bàn quốc tế (Việt Nam, Lào, Campuchia, Myanmar) HAG cần một đội ngũ lãnh đạo có khả năng và kinh nghiệm quản trị cao.

Một số chủ ngân hàng kể lại ngày ấy bầu Đức rất tự tin, ông nói lúc nào HAG cũng có 2.000 tỉ đồng tiền mặt. Nhiều ngân hàng lây sự tự tin của ông. Chỉ một số ít người dè dặt ý kiến rằng ông không lượng hóa được dòng tiền khi quy mô doanh nghiệp lớn quá nhanh. Ông lại tính toán đơn giản, cái gì làm được là ông làm, không có kế hoạch với sự vào - ra của dòng tiền.

Không ai phủ nhận cao su rớt giá là nguyên nhân khách quan đẩy HAG lâm vào tình thế khó khăn, nhưng bên cạnh đó, bản chất câu chuyện của tập đoàn là tầm nhìn chiến lược, là sự thiếu vắng quản trị doanh nghiệp xứng tầm để đối phó với thị trường lúc thuận lợi cũng như khi rủi ro tràn đến.

Các quỹ đầu tư nước ngoài vốn “đánh hơi” nhanh. Khi họ nhìn thấy số nợ vay của HAG ngày một dầy lên với mức độ tăng thêm hàng ngàn tỉ đồng mỗi đợt, họ bắt đầu bán ra cổ phiếu HAG. Ngay trước đấy, ông Võ Trường Sơn, một chuyên gia về kiểm toán, kế toán về đầu quân cho Hoàng Anh Gia Lai. Phải thừa nhận năng lực tài chính kế toán của ông Sơn trong việc hoạch định định giá lại tài sản, đánh giá một cách minh bạch, khách quan “của chìm của nổi” của HAG là chính xác. Tuy thế, ông Sơn không phải là một nhà kỹ trị, một người quản trị doanh nghiệp cừ khôi. Sự xuất hiện của ông chỉ làm chậm lại, chứ không thể tránh cho HAG khỏi “khủng hoảng” dòng tiền.

Năm 2014-2015 có lẽ là thời gian gian nan nhất của bầu Đức. Khi HAG không trả được nợ ngân hàng đúng hạn, mà HAG không chỉ vay một ngân hàng, nên chỉ cần một lần vi phạm thời hạn trả nợ, thì “rút dây động rừng”. Các chủ nợ ngay lập tức xem xét lại các khoản vay và một cuộc cạnh tranh thu hồi tài sản đảm bảo diễn ra. Một phần tài sản thế chấp các khoản vay của tập đoàn là cổ phiếu HAG, giá cổ phiếu giảm, các chủ nợ yêu cầu bổ sung tài sản đảm bảo. Những gì có thể thế chấp bổ sung, kể cả học viện bóng đá, HAG cũng “nộp” cho ngân hàng. 

Bầu Đức đã vay vốn ngắn hạn để đầu tư dài hạn cho cao su. Khi được các ngân hàng tái cơ cấu nợ, ông phải bươn chải với các loại cây ăn quả ngắn hạn để có dòng tiền nuôi nợ dài hạn. HAG cũng đã phải bán đi mảng mía đường, thủy điện để trả bớt nợ ngân hàng. Ông thậm chí bán cả máy bay riêng.

Ba năm qua bầu Đức “giật gấu vá vai”, HAG vẫn phải trả lãi đều mà tổng dư nợ giảm được ít nhiều là điểm đáng ghi nhận. Theo báo cáo tài chính bán niên 2018 (chưa soát xét), chi phí lãi vay đến ngày 30-6-2018 của HAG tới 2.558 tỉ đồng. Các chủ nợ có hỗ trợ HAG không? Có. Ngân hàng Nhà nước cũng hỗ trợ thông qua việc chấp thuận cho các tổ chức tín dụng tái cấu trúc nợ của HAG. Dẫu vậy, một số ngân hàng cổ phần khá “tranh thủ”, cần vay, họ cho vay với điều kiện khắt khe. Chính vì thế lãi vay đã khiến HAG làm được bao nhiêu, chỉ dành trả nợ, trả lãi.

Trường Hải cam kết sẽ đầu tư 12.000 tỉ đồng vào mảng nông nghiệp của HAG, trong đó có việc giải quyết 14.000 tỉ đồng nợ. Nhìn về dài hạn giá trị đất và quyền sử dụng đất HAG đang sở hữu có giá trị rất lớn. Khoảng 3-5 năm nữa, các đồn điền cao su có thể cho khai thác gỗ (giả sử giá cao su quốc tế vẫn chưa phục hồi). Gỗ cao su và đất đai sẽ mang lại lợi nhuận. Không có thứ hàng hóa nào sinh lời nhiều như đất trong tầm nhìn dài hạn.

Bầu Đức vẫn còn lại cổ phần nhất định ở Hoàng Anh Gia Lai. Trước mắt với sự tham gia của Trường Hải, tập đoàn HAG vẫn đang tồn tại. Mấy ai có thể vui khi san sẻ đứa con tâm huyết của mình. Nhưng ít nhất cái tên HAG vẫn còn và hy vọng sự phục hồi sẽ đến. Âu cũng là một cái kết có hậu cho bầu Đức. 

TIN BÀI LIÊN QUAN
Chia sẻ:
   
CÙNG CHUYÊN MỤC
Giấy phép Báo điện tử số: 2302/GP-BTTTT, cấp ngày 29/11/2012