Châu Á - Thái Bình Dương thức tỉnh trước hiểm họa từ rác nhựa
Thứ Hai,  20/8/2018, 13:52 

Châu Á - Thái Bình Dương thức tỉnh trước hiểm họa từ rác nhựa

Chánh Tài

(TBKTSG Online) - Các quốc gia và vùng lãnh thổ ở châu Á - Thái Bình Dương đang gia nhập cuộc vận động chống rác thải nhựa trong bối cảnh các mối lo ngại về các hậu quả nghiêm trọng của tình trạng ô nhiễm rác thải nhựa ở các đại dương ngày càng dâng cao, theo tờ Nikkei Asian Review.

Các đại dương ngày càng ô nhiễm trầm trọng vì rác nhựa. Ảnh: The Surf Institute

Làn sóng tuyên chiến rác nhựa

Hôm 10-8, chính phủ New Zealand thông báo kế hoạch dần tiến đến quy định cấm sử dụng các bao bì nhựa (ni-lông) dùng một lần để gói hàng trong vòng năm sau. Khi thông báo kế hoạch này, Thủ tướng New Zealand Jacinda Ardern đã nhấn mạnh tính khẩn cấp và tính nghiêm trọng của vấn đề rác thải nhựa. Bà nói: “Hàng năm ở New Zealand, chúng ta tiêu thụ hàng trăm triệu bao bì nhựa dùng một lần. Nhiều bao bì nhựa đang gây ô nhiễm cho môi trường bờ biển và hải dương quý giá của chúng ta và gây nguy hại cho tất cả các loài sinh vật biển. Điều này vẫn xảy ra khi có có sự lựa chọn khả dĩ khác cho người tiêu dùng và doanh nghiệp”.

Bà mời người dân đóng góp ý kiến về ngày bắt đầu thực thi tiến trình dần loại bỏ bao bì nhựa dùng một lần cũng như nên miễn trừ tiến trình này cho những ngành kinh doanh nào. Các nhà bán lẻ được cho thời hạn sáu tháng để dần loại bỏ việc sử dụng bao bì nhựa dùng một lần. Sau giai đoạn đó, nếu vi phạm quy định cấm sử dụng bao bì nhựa dùng một lần, họ sẽ đối mặt với khoản tiền phạt lên đến 100.000 đô la New Zealand (1,5 tỉ đồng Việt Nam).

Kế hoạch của chính phủ New Zealand được nhiều nhà bán lẻ hưởng ứng bao gồm chuỗi siêu thị Countdown đang cam kết ngưng sử dụng bao bì nhựa hoàn toàn vào cuối năm nay để chuyển sang các bao bì có thể tái sử dụng. New Zealand hiện tại tiêu thụ hơn 750 triệu bao bì nhựa dùng một lần mỗi năm, tương đương 150 bao bì nhựa cho mỗi người dân.

Tại Úc, hai bang Queensland và Tây Úc đã thực hiện lệnh cấm các các nhà bán lẻ sử dụng bao bì nhựa dùng một lần để gói đồ cho khách hàng từ tháng 7. Theo luật bang Queensland, các nhà bán lẻ bị phát hiện đưa bao bì nhựa cho khách gói hàng (dù tính phí hay không) sẽ bị phạt lên đến mức 6.300 đô la Úc. Bang Victoria cũng đã thông báo kế hoạch tương tự vào năm 2019.

Hồi đầu năm nay, lãnh thổ Đài Loan thông báo kế hoạch dần loại bỏ các sản phẩm nhựa dùng một lần. Theo đó, bắt đầu từ năm 2020, các nhà hàng, quán ăn sẽ bị cấm sử dụng ống hút nhựa. Bắt đầu từ năm 2025, người tiêu dùng sẽ bị tính phí khi sử dụng các sản phẩm nhựa dùng một lần như ống hút, ly dĩa, bao bì nhựa tại các cơ sở bán lẻ. Đến năm 2030, Đài Loan sẽ cấm sử dụng các sản phẩm này hoàn toàn.

Cục Bảo vệ môi trường Đài Loan (EPA) cho biết trung bình mỗi người dân Đài Loan sử dụng 700 bao bì nhựa. EPA muốn giảm con số này xuống còn 100 vào năm 2025 và về mức zero vào năm 2030.

Thủ tướng New Zealand Jacinda Ardern cùng một nhóm học sinh tham gia dọn rác ở bãi biển tại thủ đô Wellington, New Zealand. Ảnh: AP

Tính thực thi pháp luật còn yếu

Theo Chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc (UNEP), ít nhất 67 nước và vùng lãnh thổ trên thế giới đã giới thiệu các quy định hạn chế sử dụng đồ nhựa dùng một lần, chẳng hạn như cấm bán hoặc đánh thuế vào những bao bì nhựa dùng một lần hay các sản phẩm làm bằng xốp foam (styrofoam). Đa số các nước này và vùng lãnh thổ này nằm ở châu Phi và châu Âu. Riêng tại châu Phi, có 25 nước đã thông qua các quy định hạn chế sử dụng đồ nhựa dùng một lần. Chỉ có 8 nước châu Á và 5 nước ở châu Đại Dương gia nhập danh sách này.

Châu Á từng là khu vực dẫn đầu trong cuộc chiến chống ô nhiễm rác nhựa. Năm 2002, Bangladesh trở thành nước đầu tiên trên thế giới cấm bao bì nhựa dùng một lần vì nó được xem là thủ phạm chính dẫn đến tình trạng tắc nghẽn hệ thống thoát nước làm trầm trọng thêm các thảm họa lũ lụt vào các năm 1988 và 1998.

Tuy nhiên theo UNEP, sau một vài năm, việc sử dụng bao bì nhựa bắt đầu gia tăng trở lại ở Bangladesh do các các vần đề về chấp pháp và thiếu các sự lựa chọn thay thế hiệu quả cho bao bì nhựa.

Năm 2008, Trung Quốc cấm bao bì đựng hàng mua sắm làm bằng nhựa sử dụng một lần. Ấn Độ cũng giới thiệu quy định cấm tương tự vào năm 2016. Hồi tháng 6-2018, Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi thông báo kế hoạch loại bỏ hoàn toàn đồ nhựa dùng một lần vào năm 2022.

Mặc dù các chính phủ ở châu Á-Thái Bình Dương đang hành động, những tiến bộ đạt được chưa thực sự nhiều. Chẳng hạn, trong năm 2015, Trung Quốc vẫn thải ra lượng rác nhựa nhiều hơn bất cứ nước nào trên thế giới. Báo cáo UNEP cho rằng tính thực thi pháp luật ở châu Á thường rất yếu và bao bì nhựa dùng một lần tiếp tục được sử dụng rộng rãi và không được quản lý chặt chẽ.

Tại các nước công nghiệp, các nỗ lực tái chế rác nhựa đã có những tiến bộ nhất định nhưng gần 80% rác nhựa trên thế giới giờ đây đang nằm ở bãi rác hoặc những nơi khác trong môi trường tự nhiên, chỉ có 12% rác nhựa được đốt tiêu hủy và 9% được tái chế.

Các nước châu Á bao gồm Trung Quốc, Indonesia và Việt Nam nằm trong số những nước thải rác nhựa ra môi trường lớn nhất. Lượng rác nhựa ở các nước này có thể tiếp tục gia tăng trong những năm tới nếu các nền kinh tế của họ tiếp tục tăng trưởng mạnh.

Cần sự chung tay của toàn cầu

Là một khu vực có nhiều nước tiếp giáp biển, châu Á - Thái Bình Dương có lý do mạnh mẽ để thúc đẩy cuộc vận động chống rác nhựa. Cuộc chạy đua hạn chế sử dụng đồ nhựa dùng một lần diễn ra khi nhiều tổ chức và chuyên gia cảnh báo về hậu quả môi trường do các các vi hạt nhựa (microplastics) gây ra. Vi hạt nhựa được sản sinh ra trong quá trình phân hủy của rác nhựa sau khi tiến vào các đại dương. Rác nhựa bị thải trên các khu vực đất liền sẽ bị cuốn trôi ra sông bởi mưa và gió, rồi từ đó trôi ra biển. Những rác thải nhựa này sẽ bị bào mòn và phân hủy thành những vi hạt nhựa, nhỏ hơn 5 milimet, có thể trở thành thức ăn của cá và tôm cua.

Ngoài những tác hại gây ra cho các hệ sinh thái thủy sinh, những vi hạt nhựa này có thể gây ra những nguy hại sức khỏe cho những người tiêu thụ cá và những loài sinh vật biển khác.

Theo Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF), hàng năm, có 8 triệu tấn rác nhựa thải vào đại dương. Nếu không có các biện pháp hiệu quả để ngăn chặn tình trạng này, đến năm 2050, lượng rác nhựa sẽ có trọng lượng nặng hơn tổng trữ lượng đàn cá ở các đại dương.

Vì không có phương án hữu hiệu nào để có thể loại bỏ rác nhựa khỏi các đại dương nên việc làm cấp bách hiện nay là phải cắt giảm lượng đồ nhựa dùng một lần trong hoạt động hàng ngày.

Ngày càng có nhiều nước và các tổ chức quốc tế bắt tay giải quyết mối thách thức mang tên rác nhựa. Hồi tháng 5, Ủy ban châu Âu đã đưa ra các đề xuất mới nhằm hạn chế sử dụng 10 loại sản phẩm nhựa dùng một lần phổ biến hiện nay ở châu Âu như ống hút, dĩa, dao nĩa, cây khuấy cà phê, tăm bông ngoáy tai và chân đế giữ bong bóng... Song, trừ phi các nỗ lực như vậy phát triển trở thành một cuộc vận động lớn quy mô toàn cầu dựa trên sự hợp tác và các thỏa thuận quốc tế với các mục tiêu cụ thể, mối đe dọa rác nhựa ngày chỉ càng trầm trọng hơn.

TIN BÀI LIÊN QUAN
Chia sẻ:
   
CÙNG CHUYÊN MỤC
Giấy phép Báo điện tử số: 2302/GP-BTTTT, cấp ngày 29/11/2012