“Nếu tôi không bán, nhà thuốc khác sẽ bán”
Chủ Nhật,  7/10/2018, 12:31 

“Nếu tôi không bán, nhà thuốc khác sẽ bán”

Phú Đa

(TBKTSG Online) - Bán thuốc theo đơn, nói theo kiểu dân dã thì “bán theo toa thuốc, đơn thuốc” của bác sĩ, bệnh viện, phòng khám là một câu chuyện dài và hàng chục năm qua, các hiệu thuốc, nhà thuốc vừa bán thuốc theo đơn, toa, lại vừa đảm nhận luôn nhiệm vụ hỏi bệnh và thay luôn vai trò của bác sĩ.

Bán dược phẩm như bán điện thoại?

Nhà thuốc bán thuốc không theo toa sẽ bị thu hồi giấy chứng nhận kinh doanh

Không chỉ có ở Việt Nam

Ảnh chỉ có tính chất minh họa. Ảnh: TBKTSG

Theo lý giải của ngành y tế, đơn thuốc có ý nghĩa rất quan trọng cả về y khoa (chỉ định điều trị), kinh tế (căn cứ để tính chi phí điều trị) và pháp lý (căn cứ để giải quyết các khía cạnh pháp lý của hoạt động khám chữa bệnh và hành nghề dược, đặc biệt liên quan đến thuốc độc, thuốc gây nghiện...). Một đơn thuốc được ghi nội dung đúng theo quy định, các thuốc được kê hợp lý, ghi tên gốc, rõ ràng danh pháp, hàm lượng, cách dùng, liều dùng… sẽ giúp giảm thiểu sự nhầm lẫn, sai sót trong cấp phát, sử dụng, tiết kiệm thời gian và chi phí điều trị cho bệnh nhân.

Tuy nhiên, trong đề án “Tăng cường kiểm soát kê đơn và bán thuốc kê đơn giai đoạn 2017-2020” của Bộ Y tế đã cho biết, chuyện bán thuốc không kê đơn như Việt Nam hiện nay diễn ra ở nhiều nước trên thế giới, đặc biệt các nước đang phát triển. Chẳng hạn ở Ấn Độ có 50% trong tổng số 990 đơn thuốc của khách hàng mua thuốc tại nhà thuốc, phần lớn là đơn từ các phòng khám tư nhân đã không ghi đầy đủ các thông tin về bệnh nhân (tình trạng bệnh, địa chỉ, tên, tuổi); một phần ba đơn thuốc ghi thông tin xác định bác sĩ là chưa rõ ràng, với 90% đơn thuốc chỉ kê tên biệt dược.

Lạm dụng thuốc

Lạm dụng thuốc và lạm dụng kháng sinh, thuốc tiêm, vitamin được đề cập tại nhiều quốc gia. Tình trạng lạm dụng

Phần lớn kháng sinh được bán mà không có đơn 88% (thành thị) và 91% (nông thôn). Kháng sinh đóng góp 13,4% (ở thành thị) và 18,7% (ở nông thôn) trong tổng số doanh thu của hiệu thuốc.

kháng sinh xảy ra đối với nhiều loại bệnh, trên nhiều đối tượng bệnh nhân. Nghiên cứu chỉ ra rằng, đối với bệnh nhân viêm họng khi đến thăm khám bác sĩ, tỷ lệ kê đơn kháng sinh vẫn duy trì ở mức 60% số lần thăm khám. Bên cạnh đó, tỷ lệ người bệnh tuận thủ điều trị kháng sinh còn thấp.

Một cuộc khảo sát bệnh nhân ở 11 quốc gia trên toàn thế giới cho thấy 22,3% số bệnh nhân được dùng thuốc kháng sinh điều trị nhiễm trùng cấp tính tại công đồng thừa nhận không tuân thủ đầy đủ liệu trình. Nhiều bệnh nhân dùng liều thấp hơn hoặc chỉ dùng trong thời gian ngắn 3 ngày thay vì 5 ngày.

Tại Việt Nam, nhằm tăng cường giám sát hoạt động kê đơn thuốc trong điều trị ngoại trú, Bộ Y tế đã có nhiều văn bản pháp quy quy định hoạt động này. Hiện nay, hầu hết các bệnh viện đã áp dụng và triển khai việc thực hiện việc kê đơn điện tử đã giảm được nhiều sai sót trong việc kê đơn thuốc cho bệnh nhân ngoại trú.

Tuy nhiên,thực trạng kê đơn và sử dụng thuốc ở Việt Nam cũng không nằm ngoài xu hướng chung của thế giới, đó là tình trạng lạm dụng kháng sinh, thuốc tiêm, vitamin, kê quá nhiều thuốc cho một đơn. Trung bình một đơn thuốc ngoại trú tại cơ sở y tế từ bệnh viện trung ương đến trạm y tế xã dao động 3,8-3,3 thuốc. Tỷ lệ đơn thuốc có kê kháng sinh là 49,2% và có sự dao động khá lớn giữa các tuyến.

Tại tuyến xã huyện có tới 60% đơn thuốc có kê kháng sinh trong khi tại tuyến tỉnh là 40% và tuyến trung ương là 30%. Việc thực hiện quy chế kê đơn thuốc trong điều trị ngoại trú vẫn còn nhiều vấn đề tồn tại. Tình trạng kê đơn theo tên biệt dược vẫn diễn ra phổ biến, tỷ lệ thuốc kê theo tên gốc thấp. Nội dung ghi hướng dẫn sử dụng thuốc cho bệnh nhân cũng còn sai sót và chưa đầy đủ về hàm lượng, liều dùng, đường dùng, thờiđiểm dùng; thông tin bệnh nhân chưa đầy đủ.

Đơn thuốc là tài liệu chỉ định dùng thuốc của bác sĩ cho người bệnh, là cơ sở pháp lý cho việc chỉ định dùng thuốc, bán thuốc và cấp thuốc theo đơn. Tuy nhiên, hiện nay tình trạng tự ý sử dụng thuốc, sử dụng thuốc không hợp lý là khá phổ biến, đặc biệt là tình trạng dễ dãi, lạm dụng trong kê đơn thuốc và bán thuốc không có đơn của thầy thuốc vừa ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị, mất an toàn cho người bệnh vừa gây lãng phí cho xã hội.

Hậu quả của việc bán thuốc kê đơn mà không qua thăm khám có thể gây: xuất hiện nhiều thêm các tác dụng phụ, làm gia tăng các vi khuẩn kháng thuốc từ đó gây ra lây lan các bệnh nhiễm trùng khiến nhiều bệnh lý trở nên trầm trọng, kéo dài thời gian điều trị, tăng chi phí, tăng sự nguy hiểm của các bệnh truyền nhiễm và tăng tỷ lệ tử vong.

88-91% kháng sinh bán không có đơn

Ở Việt Nam, theo kết quả khảo sát về việc bán thuốc kháng sinh ở các hiệu thuốc vùng nông thôn và thành thị các tỉnh phía Bắc cho thấy nhận thức về kháng sinh và kháng kháng sinh của người bán thuốc và người dân còn thấp đặc biệt ở vùng nông thôn. Phần lớn kháng sinh được bán mà không có đơn 88% (thành thị) và 91% (nông thôn). Kháng sinh đóng góp 13,4% (ở thành thị) và 18,7% (ở nông thôn) trong tổng số doanh thu của hiệu thuốc.

Việc bán thuốc không có đơn thuốc tràn lan, phổ biến và tồn tại từ rất lâu mặc dù đây là một trong những hành vi bị nghiêm cấm trong các văn bản quy phạm pháp luật.

Vị trí đặt bình chọn

Tại sao? Theo nghiên cứu của Bộ Y tế thì người dân thường có tâm lý lười/ngại đi khám, sợ tới các cơ sở khám chữa bệnh do thủ tục phức tạp, tốn chi phí, mất nhiều thời gian (chờ đợi, nghỉ việc, xét nghiệm…) trừ khi bệnh nặng.

Người bệnh chưa có nhận thức đầy đủ về hậu quả của việc sử dụng thuốc kê đơn khi không qua thăm khám. Hiện nay bản thân người dân còn chưa có nhận thức rõ về hậu quả của việc sử dụng thuốc kê đơn không qua thăm khám nên dẫn đến tình trạng một số còn sử dụng đơn cũ hoặc tự động chỉ định thuốc điều trị cho mình... Hoặc thậm chí luôn có tư tưởng “muốn khỏi thật nhanh”, tiết kiệm chi phí mà không quan tâm việc sử dụng thuốc an toàn, hợp lý. Ngoài ra, nhận thức hạn chế về kháng kháng sinh trong cộng đồng và hậu quả của nó dẫn tới việc không tuân thủ  điều trị, thời gian điều trị bằng kháng sinh chỉ khoảng 3 ngày đang khiến tình trạng kháng kháng sinh trở nên nghiêm trọng hơn.

“Nếu tôi không bán, nhà thuốc khác sẽ bán”

Một trong những nguyên nhân nữa dẫn đến tình trạng vi phạm bán thuốc kê đơn do hiện nay xảy ra tình trạng bác sỹ vừa kê đơn vừa bán thuốc sai quy định nên ít đơn “lọt” ra ngoài với cơ sở bán lẻ ở vị trí xa cơ sở khám chữa bệnh, phòng khám tư nhân.

Các cơ sở bán lẻ thuốc phản ánh lý do chính họ quyết định bán thuốc kê đơn mà không có đơn là bởi  tất cả các nhà thuốc đều bán, “nếu tôi không bán, nhà thuốc khác sẽ bán”. Việc cung cấp thuốc kháng sinh không có đơn sẽ giúp người bệnh cải thiện bệnh. Người bán thuốc chưa nhận thức đầy đủ về hậu quả của việc bán thuốc kê đơn mà không có đơn. Bên cạnh đó, người bán thuốc tự tin với thực tế “làm bác sĩ” đã điều trị khỏi cho một số bệnh nhân nên tiếp tục bán. Cần tăng cường truyền thông, phản hồi về tác dụng có hại của thuốc, đặc biệt tình trạng kháng kháng sinh hiện nay.

Hầu hết người bán thuốc biết quy định về bán thuốc kê đơn phải có đơn nhưng vẫn vi phạm bởi việc vi phạm đó là phổ biến và trở thành thói quen bán hàng, nhà thuốc nào cũng bán. Bên cạnh đó, các cơ sở bán lẻ đều muốn làm hài lòng khách hàng để tối đa hóa lợi nhuận, thu được doanh số bán hàng với việc bán thuốc kê đơn mà không có đơn khi khách hàng yêu cầu; mặt khác họ có tâm lý sợ mất khách nếu không làm theo yêu cầu của khách hàng.Thêm vào đó, để tồn tại trong bối cảnh hầu như khách hàng đến nhà thuốc đều không có đơn thì người bán thuốc có xu hướng vi phạm quy định bởi mặc dù đã khuyên người bệnh nhưng họ không đi khám.

Trong khi chế tài khá nhẹ nhàng, theo Bộ Y tế, chế tài xử phạt vi phạm chưa đủ sức răn đe, theo quy định đối với hành vi bán lẻ các loại thuốc phải kê đơn mà không có đơn thuốc của bác sĩ bị xử phạt 200.000 - 500.000 đồng; đối với hành vi kê đơn thuốc không ghi đầy đủ, rõ ràng, không chính xác trong đơn bị xử phạt 1.000.000 - 2.000.000 đồng.

Tổng hợp từ các tài liệu của Bộ Y tế

Vị trí đặt bình chọn
TIN BÀI LIÊN QUAN
Chia sẻ:
   
CÙNG CHUYÊN MỤC
Giấy phép Báo điện tử số: 2302/GP-BTTTT, cấp ngày 29/11/2012