“Tự do hóa” giá dịch vụ trước
Chủ Nhật,  4/11/2018, 17:56 

“Tự do hóa” giá dịch vụ trước

Nguyễn Vũ

LTS: Quá trình cải cách hệ thống đơn vị sự nghiệp công lập chính thức được khởi động sau Thông báo kết luận số 37-TB/TW ngày 26-5-2011 của Bộ Chính trị về đề án “Đổi mới cơ chế hoạt động của các đơn vị sự nghiệp công lập, đẩy mạnh xã hội hóa một số loại hình dịch vụ sự nghiệp công”. Đến nay, sau bảy năm triển khai, quá trình cải cách, thông qua phương thức cổ phần hóa, chỉ đạt được kết quả rất ít ỏi. Đâu là nguyên nhân của sự chậm trễ và làm cách nào để thúc đẩy nhanh quá trình này?

Bộ Tài chính muốn chuyển đơn vị sự nghiệp công lập thành công ty cổ phần

Đơn vị sự nghiệp công lập tự chủ tài chính phải cổ phần hóa

Việc cổ phần hóa các đơn vị sự nghiệp công lập vẫn diễn ra rất ì ạch. Ảnh: THÀNH HOA

Mặc cho những nỗ lực từ phía những người làm chính sách, việc cổ phần hóa các đơn vị sự nghiệp công lập (ĐVSNCL) vẫn diễn ra rất ì ạch: từ khi có Quyết định số 22/2015/QĐ-TTg ngày 22-6-2015 của Thủ tướng Chính phủ về việc chuyển ĐVSNCL thành công ty cổ phần cho đến nay chỉ mới có hơn 20 đơn vị sự nghiệp được cổ phần hóa và chuyển thành công ty cổ phần.

Hơn 20 đơn vị trên tổng số 57.170 ĐVSNCL do Chính phủ quản lý là một tỷ lệ quá nhỏ. Tạm thời loại trừ 41.310 đơn vị sự nghiệp giáo dục - đào tạo, 6.134 đơn vị sự nghiệp y tế chưa có chủ trương cổ phần hóa, vẫn còn đó gần 10.000 đơn vị sự nghiệp có thể tính đến chuyện chuyển đổi thành doanh nghiệp.

Trong báo cáo gửi Chính phủ về vấn đề này, Bộ Tài chính hầu như không đưa ra được giải pháp nào cụ thể ngoại trừ đề xuất các chính sách ưu đãi về thuế, tín dụng, đất đai, ưu đãi đối với người lao động một cách chung chung như áp dụng trong việc cổ phần hóa các doanh nghiệp nhà nước.

Thiết nghĩ việc đầu tiên cần tiến hành là phân loại chính xác hơn nữa các ĐVSNCL này để có thể quyết định ngay các loại hình sự nghiệp công lập nào Nhà nước không cần nắm giữ, cần chuyển đổi ngay và khả năng chuyển đổi là dễ dàng. Chẳng hạn, nhìn vào danh sách các đơn vị trực thuộc Sở Văn hóa-Thể thao TPHCM, rất dễ chuyển đổi Nhà hát cải lương Trần Hữu Trang, Nhà hát ca múa nhạc dân tộc Bông Sen, Nhà hát kịch Thành phố, Nhà hát nghệ thuật Phương Nam, Nhà hát nghệ thuật hát bội Thành phố, Trung tâm ca nhạc nhẹ Thành phố…

Nói cách khác, 1.774 đơn vị sự nghiệp văn hóa, thể thao, du lịch của cả nước hoàn toàn nên chuyển đổi thành công ty cổ phần ngay. Nhà nước không cần nắm giữ cổ phần trong các đơn vị này nên cần có quy định bán toàn bộ phần vốn Nhà nước hiện có; ưu tiên cho những nhân sự đang hoạt động tại các đơn vị này vì chính họ là phần vốn quan trọng nhất, đáng giá nhất. Cái khó là các đơn vị thuộc loại này cũng đang sử dụng những cơ sở vật chất, kể cả đất đai có quy mô lớn, giá trị thị trường cao. Nên tách cơ sở vật chất ra để triệt tiêu “động lực” cổ phần hóa nhằm chuyển tài sản Nhà nước vào tay cá nhân; chuyển thành cho thuê hay đấu thầu quyền sử dụng trong thời hạn nhất định.

Ngoài ra, Quyết định số 31/2017/QĐ-TT ngày 17-7-2017 cũng đã xác định 20 lĩnh vực phải thực hiện chuyển đổi từ ĐVSNCL thành công ty cổ phần trong giai đoạn 2017-2020 (xem bảng). Như vậy không cần các bộ, ngành, địa phương lập danh mục các đơn vị có khả năng cổ phần hóa - một việc các bộ, ngành, địa phương vẫn đang chậm trễ một cách đáng kinh ngạc. Nhà nước có thể xác định ngay danh mục này và buộc các nơi thực hiện; nơi nào không thực hiện phải nêu lý do chính đáng như chưa tự chủ được về tài chính.

Thứ hai là có chính sách “tự do hóa” việc định giá dịch vụ mà các ĐVSNCL cung ứng ngay trước khi tính đến việc chuyển đổi chúng thành doanh nghiệp. Hiện nay rất ít ĐVSNCL tự chủ tài chính. Theo báo cáo nói trên của Bộ Tài chính, chỉ có 109 đơn vị tự bảo đảm chi thường xuyên và chi đầu tư (chiếm 0,19%); 1.878 đơn vị tự bảo đảm chi thường xuyên (3,33%); 12.841 đơn vị tự bảo đảm một phần chi thường xuyên (22,78%). Còn lại, đến 41.539 đơn vị ngân sách nhà nước phải chi trả toàn bộ để duy trì hoạt động (73,70%). Báo cáo không nói rõ nên chúng ta không biết trong đại đa số các ĐVSNCL nhận kinh phí hoạt động từ ngân sách, còn đơn vị nào ngoài lĩnh vực giáo dục không. Nhưng, trừ các cơ sở trường học ra, tất cả các ĐVSNCL, nhất là đơn vị sự nghiệp kinh tế, cần phải lấy thu bù chi một cách bền vững sau đó mới tính chuyện cổ phần hóa được.

Nhìn vào số liệu ở trên, rõ ràng trong thời điểm này chỉ có thể cổ phần hóa 109 đơn vị tự chủ tài chính về cả chi thường xuyên lẫn chi đầu tư phát triển. Tự do hóa giá dịch vụ có nghĩa ít nhất phải tính đủ chi phí, kể cả khấu hao tài sản cố định, chuyển đất đai nhà cửa thành tài sản thuê của Nhà nước và trả lương theo cung cầu thị trường đối với nhân viên. Không làm được bước này thì không thể tính chuyện chuyển đổi.

Điểm tiếp theo là phân biệt rõ sự khác biệt giữa “cổ phần hóa” và “tư nhân hóa”, đồng thời xóa đi những ngại ngùng về mặt tâm lý khi dùng cụm từ “tư nhân hóa”.

Cổ phần hóa là một khái niệm rất sáng tạo của Việt Nam trong quá trình chuyển đổi từ nền kinh tế tập trung, bao cấp sang cơ chế thị trường. Nó phản ánh đúng bản chất của việc chuyển đổi doanh nghiệp thành công ty cổ phần, trong đó Nhà nước vẫn nắm cổ phần chi phối, nhất là trong giai đoạn đầu, một số cổ phần dành bán ưu đãi cho cán bộ, công nhân viên và chỉ một số ít bán ra công chúng bên ngoài.

Thế nhưng với các trường hợp Nhà nước muốn bán hết cả doanh nghiệp, chuyển đổi hình thức sở hữu, trao cả trách nhiệm quản lý, điều hành cho tư nhân thì phải gọi là “tư nhân hóa” cho chính xác. “Tư nhân hóa” còn là khái niệm chính xác khi chúng ta muốn nói đến quá trình chuyển một số dịch vụ trước đây do cơ quan nhà nước thực hiện sang cho khu vực tư nhân đảm trách như công chứng, đăng kiểm…

Dùng “tư nhân hóa” cho quá trình chuyển đổi đại đa số các ĐVSNCL thành doanh nghiệp sẽ có những tác dụng tích cực như buộc những người thực hiện chịu một sự giám sát chặt chẽ hơn, không để thất thoát tài sản công vì với cổ phần hóa, dù sao vẫn có suy nghĩ “lọt sàn xuống nia” - Nhà nước vẫn có cổ phần trong đó. “Tư nhân hóa” tạo suy nghĩ làm triệt để, không dây dưa theo kiểu Nhà nước vẫn còn nắm giữ một số cổ phần trong đơn vị biểu diễn cải lương hay ca nhạc nhẹ. “Tư nhân hóa” sẽ ngăn ngừa việc giao một nhà hát lâu năm cho tư nhân, chẳng hạn, mà chỉ cho đấu thầu quyền sử dụng.

Với các ĐVSNCL, đã có những mục tiêu rất cụ thể: Giai đoạn đến năm 2021: “Hoàn thành cơ bản việc chuyển đổi các đơn vị sự nghiệp kinh tế và sự nghiệp khác có đủ điều kiện thành công ty cổ phần (trừ các bệnh viện và trường học)”. Giai đoạn đến năm 2025: “100% đơn vị sự nghiệp kinh tế và sự nghiệp khác có đủ điều kiện hoàn thành chuyển đổi thành công ty cổ phần” (theo Nghị quyết số 19 - NQ/TW ngày 25-10-2017 của Ban chấp hành Trung ương Đảng). Nếu không có giải pháp đột phá và bắt tay vào thực hiện ngay từ bây giờ thì mục tiêu trên sẽ khó lòng trở thành hiện thực. 

Chậm ban hành sáu nghị định về cơ chế hoạt động và cơ chế tài chính của ĐVSNCL

Chính phủ ban hành Nghị định số 16/2015/NĐ-CP ngày 14-2-2015 về cơ chế tự chủ của đơn vị sự nghiệp công lập (ĐVSNCL), giao các bộ quản lý ngành, lĩnh vực căn cứ các quy định tại nghị định này để xây dựng và trình Chính phủ sửa đổi, ban hành các nghị định về cơ chế hoạt động và cơ chế tài chính của ĐVSNCL ở tám lĩnh vực (y tế; giáo dục đào tạo; dạy nghề; văn hóa, thể thao và du lịch; khoa học và công nghệ; thông tin truyền thông và báo chí; sự nghiệp kinh tế và sự nghiệp khác) song việc triển khai rất chậm. Sau hơn ba năm, Chính phủ mới ban hành 2/8 nghị định (Nghị định số 54/2016/NĐ-CP về cơ chế tự chủ của tổ chức khoa học và công nghệ công lập và Nghị định 141/2016/NĐ-CP về cơ chế tự chủ của ĐVSNCL trong lĩnh vực sự nghiệp kinh tế và sự nghiệp khác), còn 6/8 nghị định chưa được ban hành. Mới có lĩnh vực y tế ban hành khung giá dịch vụ khám chữa bệnh; các lĩnh vực khác vẫn chưa triển khai.

(Theo Báo cáo số 1476/BC- KTNN ngày 10-10-2018 của Kiểm toán Nhà nước)

 

TIN BÀI LIÊN QUAN
Chia sẻ:
   
CÙNG CHUYÊN MỤC
Giấy phép Báo điện tử số: 2302/GP-BTTTT, cấp ngày 29/11/2012